Profil/ Kush ishte Madeleine Albright, ‘zonja me karfica’ dhe mikja e madhe e shqiptarëve

Ndërroi jetë në moshën 84-vjeçare Madeleine Albright.

Ajo ishte një politikane dhe diplomate amerikan e lindur në Çeki që shërbeu si ambasadore e SH.B.A.-së në Kombet e Bashkuara nga 1993 deri në 1997 dhe si gruaja e parë që mbajti postin e kabinetit të Sekretarit të Shtetit të SHBA, duke shërbyer nën Presidenti Bill Clinton nga 1997 në 2001.  

Por si kaloi jeta e saj nga fëmijëria deri në shtigjet e politikës?

Ishte pothuajse e pakonceptueshme që dikush që nuk kishte përvojë politike deri në të 40-at, e për më tepër nëna e tre fëmijëve, të bëhej gruaja më e rëndësishme në historinë amerikane.

Kredencialet e saj mbresëlënëse janë: profesoreshë, ambasadore, autorja më e shitur sipas New York Times, kryetare e Institutit Kombëtar Demokratik për Çështjet Ndërkombëtare, si dhe kryesuese e Grupit Albright Stonebridge, një biznes i strategjisë globale.

Ajo njihet për thënien: “Ka një vend të posaçëm në ferr për gratë që nuk i ndihmojnë gratë e tjera”.

 “Madaleine” nuk është emri i saj origjinal

Ajo quhet Marie Jana dhe ka lindur në Pragë më 15 maj 1937, si fëmija i Anna Spieglova dhe Josef Korbel. Por emri “Marie” nuk u përdor gjatë. Anëtarët e familjes e quajtën Madla, Madlin ose Madlenka kur ishte shumë e re. Kur Albright filloi të studionte frëngjishten, ajo pëlqeu versionin Madeleine. Megjithatë, Albright kurrë nuk e ndryshoi ligjërisht emrin e saj zyrtar – Marie Jana.

Familja e saj iku nga nazistët

Ndërsa prindërit u organizuan për të shkuar në Londër, Albright jetoi me gjyshen në Çekosllovaki. Albright dhe familja e saj u larguan për në Angli 10 ditë pasi nazistët pushtuan kryeqytetin Pragë.

Albright studioi Shkenca Politike në Kolegjin Wellesley, dhe u diplomua me nderime të larta në vitin 1959. Në vitet para diplomimit, ajo u bë shtetase dhe u njoh me burrin e saj të ardhshëm, Joseph Medill Patterson Albright, gjatë një pune praktike në Postën e Denverit. Në librin e saj, Albright kujton se ishte traditë që gratë në Wellesley të martoheshin në ditën e diplomimit. Përkundër kësaj, ajo priti tri ditë pas marrjes së diplomës për t’u martuar me Jozefin.

Ajo ndoqi hapat e të atit për shkollim akademik. Pasi martesa e saj 22-vjeçare përfundoi me divorc në vitin 1982, Albright u bashkua me Shkollën e Shërbimit të Jashtëm të Universitetit Georgetown si profesoreshë e Shkencave Kërkimore në Çështjet Ndërkombëtare, ku ushtroi disa kurse universitare dhe pasdiplomike. Ajo gjithashtu shërbeu si drejtoreshë e programit të Shërbimit të Gruas në Shërbimin e Jashtëm.

Si ambasadore e OKB-së bëri zgjedhje të vështira

Si ambasadore e SHBA-ve në Kombet e Bashkuara, Albright votoi në favor të një rezolute të OKB-së më 10 gusht 1995, përmes së cilës serbët e Bosnjës detyroheshin të tërhiqeshin nga lufta, gjë që çoi edhe në mbarimin e konfliktit më të përgjakshëm të Europës pas Luftës së Dytë Botërore.

Megjithëse ishte shpesh një nga gratë e pakta në Dhomë (dhe shumë herë, e vetmja), Albright nuk e la veten në heshtje; ajo e kuptoi se nëse vetëm vëzhgonte, dëgjonte dhe nuk do të fliste, do të thoshte se zëri i Shteteve të Bashkuara nuk do të dëgjohej.

Roli i saj historik si Sekretare Shteti 

Më 5 dhjetor 1996, Presidenti Clinton emëroi Albright për të pasuar Warren Christopher si Sekretar të Shtetit të SHBA. Emërimi i saj u konfirmua unanimisht nga Senati më 23 janar 1997 dhe ajo u betua të nesërmen. Ajo u bë sekretarja e parë femër amerikane e shtetit dhe në atë kohë, gruaja më e rangut në historinë e qeverisë amerikane. Sidoqoftë, duke mos qenë një qytetare amerikane e lindur në Amerikë, ajo nuk kishte të drejtë të shërbente si presidente e Shteteve të Bashkuara nën linjën e trashëgimisë presidenciale. Ajo shërbeu deri më 20 janar 2001, ditën kur Presidenti Republikan George W. Bush u përurua.

Si Sekretar i Shtetit, Albright luajti një rol kryesor në formësimin e politikës së jashtme të SHBA në Lindjen e Mesme dhe në Bosnjë dhe Hercegovinë. Ndërsa ishte një mbështetëse e fortë e demokracisë dhe të drejtave të njeriut, ajo mbeti një ithtare e ndërhyrjes ushtarake, duke pyetur një herë Kryetarin e Shefave të Përgjithshëm të Shtabit të Përgjithshëm Gjeneral Colin Poëell, "Cila është kuptimi që ju të shpëtoni këtë ushtri të shkëlqyer, Colin, nëse nuk mund ta ajo? "

Në vitin 1999, Albright u kërkoi kombeve të NATO-s të bombardojnë Jugosllavinë për t'i dhënë fund gjenocidit "spastrimit etnik" të shqiptarëve etnikë në Kosovë. Pas 11 javësh sulmesh ajrore të referuara nga disa si "Lufta e Madeleine", Jugosllavia ra dakord për kushtet e NATO-s.

Albright gjithashtu luajti një rol kryesor në përpjekjet e hershme për t'i dhënë fund programit të armëve bërthamore të Koresë së Veriut. Në vitin 2000, ajo udhëtoi në Pyongyang, duke u bërë një nga diplomatët e parë të rangut të lartë perëndimor që u takua me Kim Jong-il, udhëheqësi i atëhershëm i Koresë së Veriut komuniste. Përkundër përpjekjeve të saj, asnjë marrëveshje nuk u bë.

Në një nga veprimet e saj të fundit zyrtarë si Sekretar i Shtetit më 8 janar 2001, Albright i bëri një thirrje lamtumire Kofi Annan për të siguruar KB-në se Shtetet e Bashkuara do të vazhdonin kërkesat e Presidentit Klinton që Iraku nën Saddam Hussein të shkatërronte të gjitha armët e tij të shkatërrimit në masë , edhe pas fillimit të administratës së George Ë. Bush më 8 janar 2001.

Ajo vonë e kuptoi prejardhjen hebreje

Albright u rrit si katolike nga prindërit të cilët ishin konvertuar në krishterizëm me të ardhur në SHBA. Megjithatë, ajo nuk ishte në dijeni të ndonjë përkatësie të mëparshme fetare.

Gjatë procesit të vetingut për Sekretar Shteti, ajo zbuloi se mund të ketë paraardhës hebrenj. Gjatë hulumtimi, Michael Dobbs, gazetar i Ëashington Post, zbuloi se tre prej gjyshërve të Albright vdiqën në Aushvic dhe Terezin. Familja e saj bëri kërkime të mëtejshme dhe mësoi se 25 anëtarë të tjerë nga trungu vdiqën në kampet e përqendrimit.

Gjithnjë ka patur një sens humori

Albright ka thënë se ajo ishte shumë serioze si fëmijë, por duke u rritur ka zhvilluar sens të jashtëzakonshëm humori.

Kështu, si diplomate, ajo ka ditur të reagojë edhe në situata të tensionuara. Për t’u argëtuar, zonja Albright madje ka marrë pjesë në shoë-in televiziv – Gilmore Girls.

Veshja e saj me stil dhe karficat me mesazhe

Albright është e mirënjohur për karficat e saj që mbante në pallto sa herë që paraqitej në takime diplomatike. Për secilin takim kishte karfica të ndryshme, me mesazhe të ndryshme gjithashtu.

Kur mediat irakiane të Sadam Huseinit e quajtën atë “gjarpër”, ajo u shfaq në konferencë të nesërmen me një karficë në formë gjarpri, të vendosur në xhaketë.