Sa serioze do të bëhet kriza e karburantit të avionëve në Evropë?

Çmimet e karburantit të avionëve (jet fuel) në Europë kanë shënuar një rritje të fortë prej rreth 95%, pas përshkallëzimit të sulmeve ushtarake të Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit ndaj Iranit më 28 shkurt. Analistët e energjisë paralajmërojnë se kjo situatë pritet të ketë pasoja të drejtpërdrejta në industrinë e aviacionit, duke sjellë rritje të çmimeve të biletave dhe reduktim të fluturimeve.

Sipas ekspertëve, rritja e çmimeve të karburantit dhe pasiguria në furnizim mund të çojë në vendosjen e tarifave shtesë për pasagjerët dhe në shkurtimin e linjave ajrore jo fitimprurëse.

Shkak konflikti në Lindjen e Mesme dhe mbyllja e Hormuzit

Situata është përkeqësuar pas tensioneve në Lindjen e Mesme, që kanë sjellë efektivisht mbylljen e Ngushticës së Hormuzit – një nga nyjet më të rëndësishme të transportit global të energjisë, përmes së cilës kalon rreth 20% e eksporteve botërore të naftës.

Kjo ka krijuar presion të madh mbi tregjet globale të energjisë dhe ka goditur veçanërisht furnizimin me karburant avionësh, një nga produktet më të ndjeshme ndaj ndërprerjeve të zinxhirit të furnizimit.

Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë (IEA) ka paralajmëruar se mungesat në jet fuel mund të përkeqësohen gjatë muajve prill dhe maj.

Ndikimi në aviacion: anulime dhe kufizime fluturimesh

Në Azi, disa linja ajrore kanë filluar tashmë të ndiejnë efektet e rritjes së çmimeve, me anulime fluturimesh për shkak të varësisë së lartë nga importet e Lindjes së Mesme.

Në Europë, situata pritet të përkeqësohet në vijim. Kompania ajrore skandinave SAS ka njoftuar anulimin e të paktën 1,000 fluturimeve gjatë muajit prill.

Ekspertët paralajmërojnë se muaji maj mund të jetë edhe më problematik, me rritje të mëtejshme të kostove dhe reduktim të kapaciteteve të fluturimit, përfshirë edhe mbylljen e linjave jo fitimprurëse.

“Situata është sfiduese. Mbyllja efektive e Ngushticës së Hormuzit ka hequr mbi 20% të furnizimit global detar me jet fuel,” u shpreh analisti i energjisë George Shaw.

Rreziku për furnizimin në Europë

Sipas të dhënave, rreth 42% e importeve detare të naftës për Bashkimin Europian dhe Mbretërinë e Bashkuar kalojnë përmes Ngushticës së Hormuzit, duke e bërë Europën veçanërisht të ekspozuar ndaj çdo ndërprerjeje.

Analistët e tregut theksojnë se dërgesat e fundit të karburantit që kaluan përmes kësaj rruge pritet të mbërrijnë në portet europiane rreth datës 10 prill. Pas kësaj periudhe, furnizimi mund të bjerë ndjeshëm nëse nuk hapen alternativa të reja.

Rritje çmimesh dhe ulje e kërkesës

Ekspertët parashikojnë se rritja e kostove të jet fuel do të përkthehet në:

rritje të çmimeve të biletave ajrore

vendosje të tarifave shtesë për karburantin

reduktim të kapaciteteve të fluturimeve

Sipas tyre, këto masa do të ndikojnë edhe në uljen e kërkesës për udhëtime ajrore.

Qëndrimi i Bashkimit Europian

Komisioni Europian ka deklaruar se rezervat emergjente të karburanteve menaxhohen nga vetë shtetet anëtare dhe se aktualisht po mblidhen të dhëna për situatën e furnizimit.

BE pritet të diskutojë çështjen në një takim të grupit të koordinimit të naftës, ku do të shqyrtohen edhe masat e mundshme të solidaritetit për sigurimin e furnizimeve.