Si lindi NATO dhe sa afër është Ukraina për t'u bërë anëtare?

Presidenti rus Vladimir Putin ka kërkuar që NATO të mos zgjerohet në Ukrainë apo në ndonjë shtet ish-sovjetik, duke shprehur shqetësimin për zgjerimin e një aleance ushtarake dhe politike të themeluar për të kundërshtuar ish-Bashkimin Sovjetik.

Disa pretendojnë se kjo çështje është në qendër të arsyes pse 150,000 trupa ruse janë grumbulluar pranë kufirit ukrainas, duke shkaktuar paralajmërime për një pushtim të afërt. Moska e mohon këtë.

Por si mund të anëtarësohet një vend në NATO dhe sa larg është Ukraina nga anëtarësimi?

Kur u themelua NATO?

Traktati i Atlantikut të Veriut u nënshkrua në vitin 1949 nga 12 vende themeluese si një aleancë për të kundërshtuar Bashkimin Sovjetik.

Traktati i detyron anëtarët të mbrojnë njëri-tjetrin nëse një tjetër kërcënohet.

"Një sulm i armatosur kundër njërit...do të konsiderohet si një sulm kundër të gjithëve," thotë neni 5 i traktatit.

Ky artikull u shfaq për herë të parë pas sulmeve terroriste të 11 shtatorit 2001, kundër Shteteve të Bashkuara me pushtimin në Afganistan.

Cili është procesi i anëtarësimit në NATO?

NATO është zgjeruar për të përfshirë 30 vende gjatë 70 viteve të fundit dhe anëtarët mund të ftojnë vende të tjera evropiane që t'i bashkohen organizatës.

Ata anëtarë të mundshëm duhet të ndjekin vlerat demokratike dhe të kontribuojnë në sigurinë euroatlantike në mënyrë që të merren parasysh.

Të ftuarit do të marrin një plan veprimi anëtarësimi që i këshillon se si të bëhen anëtarë, një hap që pasohet nga bisedimet e pranimit.

Një protokoll pranimi në traktat më pas duhet të nënshkruhet unanimisht nga anëtarët e NATO-s në mënyrë që vendi të bëhet pjesë e organizatës.

Sa i është afruar Ukraina anëtarësimit në aleancë?

Në samitin e NATO-s të vitit 2008 në Bukuresht, aleanca mirëpriti aspiratat e Ukrainës dhe Gjeorgjisë për anëtarësim në aleancë dhe ra dakord që "këto vende do të bëhen anëtarë të NATO-s".

Por vendeve nuk iu ofruan plane veprimi për anëtarësim, me vendet e NATO-s që deklaruan se do të angazhoheshin "për të adresuar çështjet ende të pazgjidhura" për aplikimet.

"Nuk ka pasur asnjë lëvizje drejt kësaj në gati 14 vitet e fundit," tha Samuel Charap, një ekspert i lartë politik në Korporatën RAND për planet e veprimit.

Presidenti miqësor ndaj Moskës i Ukrainës në atë kohë, Viktor Janukoviç, tha se nuk kishte nevojë që vendi të anëtarësohej në NATO, me parlamentin që votoi në vitin 2010 që vendi të kishte një status të paangazhuar.

Pas rrëzimit të Yanukovych dhe aneksimit të Krimesë nga Putin, kryeministri Arseniy Yatsenyuk tha se pikëpamja e vendit për anëtarësimin në NATO kishte ndryshuar.

Parlamenti ukrainas miratoi legjislacionin në 2017 që rivendos anëtarësimin në NATO si objektiv të vendit, me ndryshimet e bëra më vonë në Kushtetutë.

Ukraina u bë një partner i mundësive të zgjeruara të NATO-s në vitin 2020, gjë që lejoi më shumë shkëmbim informacioni dhe akses në stërvitje me organizatën.

"Finlanda gjithashtu ka atë status dhe është ndoshta partneri më i aftë dhe më domethënës jo-anëtar i aleancës," tha Charap.

Presidenti aktual Volodymyr Zelenskyy përsëriti këtë muaj se synimi i Ukrainës për t'u bërë anëtare është "i sanksionuar në kushtetutë (dhe) ai mbetet i pandryshuar".

Cilat janë pengesat për anëtarësimin e Ukrainës në NATO?

Rafael Loss në Këshillin Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë thotë se Ukraina nuk i plotëson vërtet kriteret për t'u bërë anëtare.

Nga ana politike, anëtarët duhet të zbatojnë reformat sipas planit të anëtarësimit dhe në anën ushtarake, ata kanë për qëllim të "shtojnë sigurinë e aleancës dhe të mos e dëmtojnë atë," tha Loss.

Kjo do të thotë se veprimet e Putinit në vitin 2014 e kanë bërë shumë më pak të ngjarë që Ukraina të bëhet anëtare për shkak të mosmarrëveshjes territoriale mbi Krimenë, thotë ai.

"Duke pushtuar Ukrainën në 2014 dhe duke pushtuar Gjeorgjinë në 2008, Rusia ka vendosur në mënyrë efektive një veto mbi anëtarësimin e këtyre dy vendeve," tha Loss.

William Alberque, drejtor i strategjisë, teknologjisë dhe kontrollit të armëve në Institutin Ndërkombëtar për Studime Strategjike, tha se ndërsa ushtria e Ukrainës është përmirësuar që nga viti 2014, ata ende duhet të zbatojnë reforma ligjore, ekonomike dhe anti-korrupsion për t'u bashkuar me NATO-n.

"Për sa i përket anti-korrupsionit, reformave dhe reformave ushtarake, ato janë afruar më shumë, por, përsëri, më mirë në ushtri dhe ende pengesa për korrupsionin qeveritar dhe reformat gjyqësore," shtoi Alberque.

Por ai nuk pajtohet se mosmarrëveshjet territoriale të Ukrainës dhe Gjeorgjisë me Rusinë i kanë përjashtuar plotësisht ato nga anëtarësimi.

"Gjermania ishte e pushtuar nga BRSS gjatë gjithë Luftës së Ftohtë dhe megjithatë ata u bashkuan me Aleancën në 1955. Në fakt, projekti për ribashkimin e Gjermanisë ishte një nga shkaqet qendrore të Perëndimit dhe të NATO-s," tha ai.

Shumë thonë se pyetja nuk ka qenë vërtet në tryezë që nga refuzimi i një plani veprimi për anëtarësimin e Ukrainës dhe Gjeorgjisë në vitin 2008.

Nëse Ukraina do t'i bashkohej aleancës, vendet anëtare "në thelb do të brendësonin një luftë me Rusinë, kështu që kjo është jashtëzakonisht e pamundur," tha Charap.

Presidenti i SHBA Joe Biden, për shembull, ka thënë tashmë se ai nuk do të dërgonte trupa amerikane në Ukrainë në rast të një pushtimi rus, diçka që do të ishte e nevojshme për të 30 anëtarët e NATO-s nëse vendi do t'i bashkohej aleancës.

"Unë mendoj se anëtarësimi në NATO për Ukrainën është shumë larg," tha Loss.

Burimi: Euronews