Studim: Moti ekstrem, pasojë e ndryshimeve klimatike të shkaktuara nga njerëzit

Shkencëtarët më në fund kanë konfirmuar lidhjen midis ndryshimeve klimatike të shkaktuara nga njeriu dhe disa ngjarjeve ekstreme të motit, në një raport të nxjerrë së fundmi.

Hulumtimi tregon se aktivitetet njerëzore kanë një efekt të drejtpërdrejtë në disa ngjarje të motit, duke përfshirë valët e të nxehtit dhe reshjet e mëdha.

Vala e të nxehtit që prek aktualisht Evropën, për shembull, ka të ngjarë të jetë nga një deri në tre gradë më e nxehtë për shkak të ndryshimeve klimatike.

"Unë mendoj se mund të themi me shumë besim se çdo valë e të nxehtit që ndodh sot është bërë më intensive dhe më e mundshme për shkak të ndryshimeve klimatike," thotë shkencëtarja klimatike Dr Friederike Otto, e cila është bashkëautore e studimit.

Otto thotë se kërkimi është shumë i vlefshëm për qeveritë, siguruesit dhe ekonomistët që përgatiten për ngjarje ekstreme të motit.

Megjithatë, studimi paralajmëron gjithashtu se boshllëqet e mëdha në të dhënat nga shumë zona në botë ende fshehin shkallën e plotë të dëmtimit të ndryshimeve klimatike dhe shpjegon se çfarë duhet të ndryshojë.

Si ndikon ndryshimi i klimës në motin ekstrem?

Studimi ka ekzaminuar të dhënat nga dekada e fundit për të kuptuar efektet e ndryshimeve klimatike të shkaktuara nga njeriu në ngjarjet ekstreme të motit.

Autorët Otto, nga Imperial College London, dhe Dr Luke Harrington, një studiues i lartë në Institutin e Kërkimit të Ndryshimeve Klimatike në Zelandën e Re, shikuan modelet e ndryshimit të valëve të të nxehtit, thatësirave, reshjeve të mëdha, zjarreve dhe cikloneve tropikale.

A shkaktohen valët e të nxehtit nga ndryshimet klimatike?

Studiuesit zbuluan se valët e të nxehtit dhe reshjet e mëdha të shiut ndikohen drejtpërdrejt nga ndryshimet klimatike. "Ne kemi një kuptim vërtet të fortë të mekanizmave fizikë që po shkaktojnë ndryshime në intensitetin e këtyre ngjarjeve," thotë Harrington.

Mundësia e reshjeve të mëdha në pjesë të caktuara të botës është rreth dyfish.

Studimi thekson gjithashtu rëndësinë e të kuptuarit se si frekuenca e këtyre ngjarjeve të motit ndikohet nga ndryshimet klimatike.

Gazeta arriti në përfundimin se valët e të nxehtit po bëhen deri në 10 herë më të mundshme në disa zona për shkak të ndryshimeve klimatike. Mundësia e reshjeve të mëdha në pjesë të caktuara të botës është rreth dyfish.

Si mund ta masim efektin e ndryshimeve klimatike në mot?

Studimi gjithashtu shikoi se si të përcaktojë intensitetin në ndryshim të ngjarjeve të motit dhe të kuptojë kostot e tyre ekonomike dhe njerëzore.

"Ne kemi informacion për përmbytjet dhe ciklonet sepse historikisht njerëzit kanë qenë të vetëdijshëm se ato janë të shtrenjta," thotë Otto, "por për shumicën e llojeve të tjera të ngjarjeve ekstreme ne në fakt nuk dimë shumë se sa kushtojnë."

Studimi shqyrtoi ndikimet e disa ngjarjeve individuale të motit, veçanërisht ato më pak të dokumentuara si valët e të nxehtit dhe thatësira. Harrington shpjegon se ndikimet e këtyre mund të jenë më të vështira për t'u matur dhe ndikohen nga sisteme të ndryshme matëse në mbarë botën.

Sipas shkencëtarit, për ngjarjet ku ka të dhëna gjithëpërfshirëse, "ne fillojmë të shohim të dalin disa shifra vërtet të pabesueshme".

Sa është kostoja e ngjarjeve ekstreme të motit?

Vala e të nxehtit të vitit 2009 në Australi, për shembull, u zbulua se kishte shkaktuar 800,000 AUD (524,261 €) kosto direkte për shkak të ndërprerjes së transportit dhe infrastrukturës, si dhe 500 vdekje dhe 3,000 shtrime në spital.

"Shpesh këto ndikime nuk janë regjistruar për shumë ngjarje dhe madje edhe valët individuale të të nxehtit nuk janë regjistruar në shumë pjesë të botës," thotë Harrington.

Autorët shpresojnë se punimi do të çojë në kërkime më të mëdha për kostot e ngjarjeve të tjera ekstreme, të cilat mund të jenë edhe më të larta se përmbytjet dhe ciklonet.

Ata gjithashtu shpresojnë se një gamë më e gjerë kostosh do të merret parasysh duke përfshirë ndikimin në shëndetin mendor, ekosistemet dhe bujqësinë.

Studiuesit thonë se të kuptuarit e kostove të ngjarjeve ekstreme të motit është jetik për sigurimin kundër humbjeve dhe dëmtimeve, financimin e masave përshtatëse dhe ngritjen e proceseve gjyqësore kundër ndotësve.

A ndikohen të gjitha ngjarjet ekstreme të motit nga ndryshimet klimatike?

Studimi gjithashtu theksoi ngjarjet ekstreme të motit që kishin pak ndikim nga ndryshimet klimatike.

Thatësira dhe zjarret, për shembull, ndryshojnë shumë në varësi të rajonit. “Ne shohim gjëra të tilla si thatësira bujqësore që përkeqësohet në vendet ku gjithsesi është një rajon tipik i kufizuar nga lagështia, si Mesdheu”, thotë Harrington.

Në mënyrë të ngjashme, zjarret po bëhen më intensive në zonat tashmë të ndjeshme.

Otto paralajmëron se në këto raste, atribuimi gabimisht i këtij moti ekstrem ndryshimeve klimatike është një problem serioz.

“Ne duhet të jemi të kujdesshëm që të mos mbivlerësojmë ndikimin e ndryshimit të klimës, sepse ai heq përgjegjësinë nga adresimi lokal i problemeve,” thotë ajo. Thatësirat, për shembull, ndikohen gjithashtu nga shpyllëzimi, varfëria dhe mungesa e infrastrukturës.

Çfarë hulumtimi nevojitet për ndryshimin e klimës dhe motin ekstrem?

Kuptimi ynë i efekteve të ndryshimit të klimës në motin ekstrem është ende i penguar nga të dhënat e munguara, thonë studiuesit. Ata shpjegojnë se në shumë pjesë të botës u mungojnë vëzhgimet historike me cilësi të mjaftueshme ose periudha kohore për të nxjerrë përfundime.

"Ky studim nxjerr në pah atë që ne dimë globalisht se si ndryshimi i klimës ndikon në ngjarje të ndryshme ekstreme në mënyra shumë të ndryshme," thotë Otto, "por gjithashtu shikon se ku kemi boshllëqe të mëdha në të kuptuarit dhe të dhënat tona."

Burimi: Euronews