Flash News

Gjykojeni protestën nga kundërshtarët

Aksident në Greqi, ndërron jetë 16-vjeçari shqiptar

Protesta trazon PS-në/ Zegjineja e ‘meme-ve’ sulmon influenceren: Shëmtirë, diote. Balla kapet me Reuters

Vrasja në Paskuqan/ Autori është gjurmuar deri në Bovillë, ka braktisur mjetin

Publikoi tezën e Letërsisë 20 minuta pas nisjes së provimit, përjashtohet maturanti në Kukës

OP-ED

COVID-19 dhe efektet në ekonominë globale

Politiko 16 Mars 2020, 09:21

COVID-19 dhe efektet në ekonominë globale

Igli Tola*

COVID-19 tashmë është pandemi globale. Rastet e konfirmuara me koronavirusin e ri, sipas Raportit Nr. 54 të OBSH-së deri më 14 mars, e tejkalojnë shifrën 142,539, me shkallë mortaliteti 5393 dhe ka të ngjarë të rriten dukshëm më shumë në vijim. Ajo që u pa fillimisht si një 'tronditje' kryesisht në Kinë, tanimë është një krizë globale. Përhapja e virusit ka arritur për fat të keq në skenarin më pesimist, me investitorët që u ndërpriten zinxhirët e furnizimit (nga mbyllja apo reduktimi i punonjësve si fillim në Kinë e më pas në gjithë botën), masat drastike të ndërmarra nga qeveritë për reduktimin e aktiviteteve socio-ekonomike dhe së fundmi 'derivimin' e krizës nga ekonomia reale në tregjet financiare.

Vendimi i OPEC-ut për të ruajtur nivelet aktuale të prodhimit, duke nxitur më tej rënien drastike të çmimit të naftës bruto ka sjellë amulli në tregje. Amulli që reflektohet te paqëndrueshmëria e tregut financiar, gjë që nuk ishte parë që nga kriza ekonomike e 2008

...

Gjithçka përcollëm më sipër është veç efekti i ditëve të para të pandemisë, pasi shkalla e dëmtimit total do të varet nga shpejtësia e përhapjes më tej të virusit, 'infektimi' dhe mortaliteti në rrafsh global dhe masat 'sakrifikuese' që do të hynë në fuqi nga autoritetet kombëtare dhe ndërkombëtare.

Shifrat e para që vijnë nga ekonomia kineze shpalosin një rezyme më zymtë nga sa parashikohej fillimisht. Manifaktura dhe shërbimet u zhytën në rënie në muajin shkurt, shitjet e automobilave u 'kolapsuan' në një rekord - 80 përqind, kurse eksportet e Kinës ranë 17.2 përqind në janar-shkurt dhe rënia vazhdon me ritme eksponenciale. Barometrat informalë dhe ekspertët parashikojnë një rënie të PBB-së kineze për tremujorin e parë të 2020, 'kontraktimi' i parë që shënon kjo ekonomi në 'vrull', që nga 1992 kur Kina filloi raportimin e të dhënave tremujore.E ndërsa COVID-19 duket sikur la të qetë 'strehën' e mbi 1.44 miliard banorëve (18.5% e popullatës globale) për tu përhapur në tërë botën, rimëkëmbja ekonomike e Kinës do të sfidohet më tej nga niveli i kërkesës (eksportet) nga vendet e tjera që përballen rishtazi me virusin.

Për të vijuar analizën e tregut, përhapja e COVID-19 ka gjeneruar goditje të kërkesës dhe të ofertës në të gjithë ekonominë globale. OECD parashikon rishikimet më të mëdha të rritjes me rënie në vendet thellësisht të ndërlidhura me Kinën, veçanërisht Korenë e Jugut, Kanadanë dhe Japoninë. Ekonomitë e mëdha europiane do të pësojnë zhvendosje 'domino' të efektit ndërsa virusi përhapet dhe autoritetet do të miratojnë përgjigje kufizuese që frenojnë aktivitetin e prodhimit dhe shërbimit. Si rezultat i këtij 'depresioni', prognozat e OKB-së pohojnë se flukset investuese (IHD-të) mund të bien midis 5 dhe 15 përqind, niveli i tyre më të ulët që nga kriza globale financiare 2008.

Kurse, një analizë sektoriale, parasheh se turizmi dhe industri të lidhura me 'udhëtimin' do të jenë ndër më të goditurit pasi autoritetet inkurajojnë 'distancimin (izolimin) shoqëror'. Shoqata Ndërkombëtare e Transportit Ajror paralajmëron se COVID-19 mund tu kushtojë atyre 63-113 miliardë dollarë të ardhura të munguara në vitin 2020, ndërsa tregu kinematografik dhe ai i argëtimit (entertainment) mund të humbasë mbi 5 miliardë dollarë nga mbyllja e kinemave dhe qendrave. Disney pret një goditje të konsiderueshme në të ardhurat, sikundër edhe restorantet, eventet sportive dhe shërbimet e tjera, që do kenë ndërprerje të konsiderueshme të aktivitetit. Ndërsa, bujqësia do të jenë relativisht më pak e prekur për shkak se s'do një interaktivitet të lartë social, por prapëseprapë do të përballen me sfida si ndërprerja e kërkesës, furnizimit, tregtimit etj.

...

Frika e një përhapjeje më të gjerë dhe 'kolapsimi' i ekonomisë u përhap në tregjet financiare që muajin e kaluar, dhe shumica e indekseve ndërkombëtare po i afrohen 'kufijve kritikë' (bear market territory) duke rënë të paktën 20 përqind nga niveli më i lartë i 52-javëve, pasi investitorët parashikojnë fitime shumë më të ulëta këtë vit. Indeksi "S&P 500" ra 7 përqind në çelje të sesionit të 9 Marsit, duke çuar në një pezullim të shkurtër të tregtimit për herë të parë që nga viti 1997. Në total, indeksi ra rreth 17 përqind nga rekordi i tij më i lartë, i 19 shkurtit dhe të njëjtën sjellje shfaqën edhe indekset e tjera si: NASDAQ, Doë Jones, CAC 40, DAX, FTSE etj.

Investitorët tanimë kanë gjetur 'strehim' në asete të sigurta siç janë obligacionet e Thesarit, duke shënuar një rekord negative të rendimenteve (yield-kthim) të ulëta. Kthimet e ulëta të obligacioneve përkthehen në kosto të ulët të huamarrjes për qeverinë. Prej tyre nuk mund të përfitojnë ndërmarrjet private ose individët, të cilët i gjejnë tregjet financiare si shumë të rrezikshme për të zgjatur kreditimin në kushtet e një pasigurie të tillë. Sa më gjatë të zgjasë paniku nga virusi, aq më shumë performanca ekonomike dhe kompani do të ndikohen, duke ngritur shqetësime për qëndrueshmërinë e borxhit, veçanërisht për vendet dhe kompanitë me borxh të lartë dhe mungesë të mbështetjes dhe përkujdesit zyrtar.

...

Deri më tani, qeveritë kombëtare kanë njoftuar kryesisht përgjigje të pakoordinuara, në varësi të përhapjes së koronavirusit. Në Kinë, epiqendra e COVID-19, zyrtarët njoftuan dhënien e miliardave si kredi për qëllime të veçanta për kompanitë që përballen me kufizime të likuiditetit, si dhe mbështetje financiare për sektorë të veçantë siç është aviacioni. Në Shtetet e Bashkuara, Rezerva Federale më 9 mars, në koordinim me rregullatorët e tjerë të bankave amerikane, inkurajoi institucionet financiare që të plotësojnë nevojat financiare të klientëve dhe anëtarëve të prekur nga pandemia. Po atë ditë, Banka Federale e Rezervës së Nju Jorkut njoftoi gjithashtu operacione të zgjeruara të riblerjes brenda një nate me 50 miliard dollarë për të shmangur një krizë më të thellë të kreditimit.

Banka Qendrore Evropiane dhe Banka e Anglisë pritet të ndërmarrin veprime kur komitetet e tyre të politikës monetare të takohen më vonë gjatë muajit. Në frontin fiskal, Presidenti Trump rishikoi planet e administratës së tij për të kërkuar një ulje të barrës tatimore dhe ndihmë për punëtorët dhe industritë më të prekura. Vendet që njoftojnë ndërmarrje të masave fiskale që këtë muaj përfshijnë Japoninë (9.6 miliardë dollarë, ose 0.19 përqind të PBB-së), Korenë e Jugut (9.2 miliardë dollarë, 0.56 përqind të PBB-së) dhe Italinë (4.1 miliardë dollarë, 0.20 përqind të PBB-së).

Në drejtim të veprimit të koordinuar, më 6 mars, ministrat e financave të G20 dhe qeveritarët e bankave qendrore u zotuan të ndërmarrin masa "të përshtatshme" fiskale dhe monetare, por nuk morën përsipër ndonjë angazhim specifik. Në një telefonatë të 3 marsit, ministrat e Financave të G7 riafirmuan "angazhimin e tyre për të përdorur të gjitha mjetet e politikat", por nuk përshkruanin hapat specifikë. Nga ana e tyre, FMN-ja dhe Banka Botërore javën e kaluar njoftuan disponueshmërinë si fillim të 50 miliardë dollarë dhe 12 miliardë dollarë, përkatësisht, për të mbështetur të ardhurat e ulëta dhe përgjigjet e ekonomive të tregut në zhvillim ndaj virusit.

Kështu, për sa kohë shkencëtarët nuk kanë ende një tablo të qartë të sjelljes së virusit, shkallës së transmetimit dhe shtrirjes së tij të plotë; pasiguria do të jetë pjesë e sfondit për të ardhmen e parashikueshme. Përgjigjet koherente, të koordinuara dhe të besueshme të politikës ofrojnë mundësinë më të mirë në kufizimin e ndikimit ekonomik nga ajo që është tashmë për fat të keq një tragjedi njerëzore.

*Pedagog, Fakuteti i Ekonomisë.