BE jep ‘bekim’ me kushte për marrëveshjen Rama - Meloni. Si përfundoi skema në dyert e gjykatave italiane?

Çfarë ndodhi?

Bashkimi Evropian ka dhënë një sinjal pozitiv për marrëveshjen mes Italisë dhe Shqipërisë për trajtimin e emigrantëve në Shqipëri, duke e konsideruar atë të lejueshme në parim, por të kushtëzuar nga respektimi i plotë i të drejtave të emigrantëve.

Lajmi, siç raporton Reuters, është bërë i ditur nga një këshilltar i gjykatës së lartë të bllokut dhe u përshëndet më vonë nga kryeministrja Giorgia Meloni, e cila e konsideroi një “vërtetim të një programi që ajo e kishte paraqitur si një gur themeli të qasjes së saj të ashpër ndaj imigracionit.”

Konteksti

Marrëveshja, e nënshkruar në vitin 2023, parashikon që emigrantët e kapur nga autoritetet italiane të dërgohen në Shqipëri, ku do të përpunohen kërkesat e tyre për azil.

Kjo është skema e parë e këtij lloji mes një shteti anëtar të BE-së dhe një vendi jashtë unionit, dhe është promovuar nga kryeministrja Giorgia Meloni si një element kyç i politikës së saj të ashpër ndaj emigracionit.

Disa vende të tjera evropiane po e shohin këtë model si të eksportueshëm, në përpjekje për të frenuar flukset migratore.

Përplasjet në gjykatë

Beteja në gjykatat italiane për marrëveshjen e nënshkruar nga Rama dhe Meloni, nisi kur Seksioni i të Drejtave të Njeriut dhe Imigracionit i Tribunalit të Romës refuzoi të vërtetonte ndalimin e 16 migrantëve të parë të transferuar në Shqipëri. Gjyqtarët vendosën që migrantët nuk mund të ndaloheshin në Shqipëri sepse vendet e tyre të origjinës (Egjipti dhe Bangladeshi) nuk mund të konsideroheshin plotësisht "të sigurta" sipas një vendimi të kohëve të fundit të Gjykatës Evropiane të Drejtësisë (GJED), duke i detyruar ata të ktheheshin në Itali.

Në tetor 2024, GJED deklaro se një vend mund të konsiderohet i sigurt vetëm siguria garantohet në mënyrë uniforme në të gjithë territorin e tij, duke kundërshtuar listën e vendeve të sigurta të Italisë që lejonte përjashtime.

Qeveria Meloni u përgjigj duke miratuar një dekret-ligj të ri, duke transformuar listën e "vendeve të sigurta" në legjislacion parësor në vend të dekretit ministror, ​​duke synuar të anashkalonte shqyrtimin gjyqësor.

Pavarësisht dekretit, gjykatat italiane kanë vazhduar t'i referojnë çështjet GJED-së, duke vënë në pikëpyetje vlefshmërinë e listës dhe metodat e ndalimit, duke e lënë marrëveshjen në një situatë të paqartë ligjore. Në vitin 2025, Gjykata e Apelit e Romës hodhi poshtë urdhrat e rinj të ndalimit, duke e çuar çështjen në gjykatën më të lartë të Italisë, e cila e referoi përsëri në GJED.

Reagimet e opozitës

Nënshkrimi i marrëveshjes mes dy qeverive nuk u mirëprit as nga opozita italiane dhe as nga ajo shqiptare.

Riccardo Magi, kreu i partisë liberale italiane +Europa, tha se plani ishte "i frikshëm" dhe se qendrat do të ishin si "një lloj Guantanamo italiane".

Në një reagim në platformën “X”, ai e cilësoi marrëveshjen mes dy vendeve të paligjshme. "Është gjithashtu një marrëveshje e paligjshme: Italia nuk mund të dërgojë njerëz të shpëtuar në det në një vend jashtë BE-së, sikur të ishin pako ose mallra", shkroi Magi.

Sipas Elly Schlein, sekretare e Partisë Demokratike në Itali, marrëveshja duket se shkel rregullat e së drejtës ndërkombëtare dhe të drejtës evropiane. Ajo shprehu nevojën për të shqyrtuar më me kujdes protokollin.

Deputeti i Partisë Demokratike, Belind Këlliçi kritikoi mungesën e transparencës rreth marrëveshjes.

“Kjo është tradhti ndaj Shqipërisë dhe është pabesia më e madhe që Rama mund t’i bëjë vendit tonë. Antishqiptari më i madh sot quhet Edi Rama, i cili çdo vit dëbon qindra mijëra të rinj nga vendi për t'i zëvendësuar me emigrantë të paligjshëm”, shkroi Këlliçi në Facebook.

Andrea Costa, president i shoqatës së ndihmës emigrantëve me bazë në Romë, Baobab Experience, tha për BBC se njoftimi i kapi të gjithë në befasi dhe tregoi se politikat e qeverisë italiane të imigracionit po shkonin në drejtimin e gabuar.

Costa tha se qendrat rrezikonin të bëheshin "si një Lampeduza në brendësi të Shqipërisë", duke iu referuar ishullit italian që është një nga portet kryesore të mbërritjes për njerëzit që duan të arrijnë në Evropë.

Reagimet ndërkombëtare

Edhe organizatat ndërkombëtare kanë reaguar me kritika ndaj marrëveshjes, duke ngritur shqetësime për respektimin e të drejtave të njeriut.

UNHCR fillimisht deklaroi se nuk ishte e përfshirë apo e informuar për marrëveshjen, por më vonë pranoi të monitorojë zbatimin e protokollit Itali–Shqipëri, me synim “mbrojtjen dhe promovimin e të drejtave themelore të njeriut”. Megjithatë, agjencia ka paralajmëruar se skema mund të çojë në eksternalizimin e detyrimeve për azilin dhe zhvendosjen e përgjegjësisë, në kundërshtim me parimet e së drejtës ndërkombëtare.

International Rescue Committee (IRC) e ka cilësuar marrëveshjen si “të kushtueshme, mizore dhe kundërproduktive”, duke theksuar se ajo rrezikon jetët e njerëzve, cenon të drejtën për të kërkuar azil dhe mund të shtyjë refugjatët drejt rrugëve edhe më të rrezikshme.

Ndërkohë, Amnesty International e ka përshkruar marrëveshjen si një “eksperiment mizor”, duke argumentuar se ajo mund të shkelë të drejtën e azilit dhe parimin e moskthimit të detyruar (non-refoulement), një nga shtyllat kryesore të mbrojtjes ndërkombëtare të refugjatëve.

Rama – Meloni në një linjë për marrëveshjen

Pas ratifikimit të marrëveshjes në Kuvendin e Shqipërisë, kryeministrja italiane reagoi menjëherë me një postim në rrjete sociale. Meloni falënderoi mikun e saj, Rama, për miqësinë që sipas saj po tregonte me popullin italian.

"Parlamenti i Shqipërisë miratoi sot marrëveshjen e bashkëpunimit me Italinë kundër emigracionit të paligjshëm dhe trafikimit të qenieve njerëzore. Falënderojmë Kryeministrin Edi Rama, institucionet dhe popullin shqiptar për miqësinë dhe bashkëpunimin e tyre", shkroi kryeministrja italiane.

Vetë Rama e ka cilësuar nënshkrimin e marrëveshjes vazhdimisht në dalje televizive, si një detyrim ndaj Italisë. “Marrëveshja për emigrantët është unike dhe bazohet mbi miqësinë e thellë mes dy vendeve”, ka deklaruar Rama.

Madje, i pyetur nëse ka dështuar ngritja e kampeve në Gjadër dhe Shëngjin, Rama u shpreh: “Nuk kam asnjë mendim për këtë dhe pyetja duhet t'i drejtohet motrës sime italiane, pra motrës së Italisë, Georgia Meloni sepse për ne, të qenit pjesë e kësaj marrëveshjeje është shumë e thjeshtë, është një rol shumë i thjeshtë. Na u kërkua nga Italia të ndihmonim, dhe kur Italia kërkon, ne gjithmonë ndihmojmë sepse marrëdhënia jonë është mijëvjeçare.”/ Politiko.al