Fundi i pandëshkueshmërisë në ndërtim, premtimi që u bë 'shkrumb e hi'

Nga Kristina Tepexhiku

Pas tërmetit shkatërrues të 26 Nëntorit 2019, kryeministri Edi Rama premtoi dënime të ashpra për ndërtuesit që shkelin ligjin, duke paralajmëruar deri në 15 vite burg për abuzimet me cilësinë e ndërtimeve. Mesazhi ishte i qartë: fund pandëshkueshmërisë në sektorin e ndërtimit.

“Do të flasim me vepra, do flasim me fakte. 7-15 vite burg çdo ndërtues, çdo investitor, çdo person i përfshirë në ndërtime që leja i jepet për 3 kate dhe përfundon në 8 kate”, deklaroi Rama asokohe.

51 viktima dhe mijëra të pastrehë ishin pasojë e dëmtimeve serioze në shumë godina, ku sipas ekspertizës u evidentuan përdorime jashtë standardeve dhe ndërhyrje pa leje.

Por, disa vite më pas, premtimet e bëra pas tragjedisë së 2019-ës duken të largëta nga realiteti në terren. Incidentet e përsëritura ngrenë pyetjen thelbësore: a janë mbajtur realisht përgjegjës ndërtuesit që shkelin ligjin, apo sistemi vijon të funksionojë pa pasoja të forta?

Zjarri tek ‘Arlis’, një tragjedi e paralajmëruar

Zjarri në kompleksin “Arlis” rikthen në vëmendje pikëpyetjet mbi standardet e sigurisë në ndërtime. Zjarri që përfshiu një nga bizneset në katin e parë të pallatit u përhap duke dëmtuar seriozisht godinën dhe duke lënë pas 30 apartamente të dëmtuara nga flakët. Edhe pse shkaku mbetet ende i paqartë, bilanci rëndon mbi banorët të cilët kanë humbur investimin e një jete.

 

Por rasti i kompleksit “Arlis” nuk ishte i vetmi.

Në shtator të vitit 2023, një zjarr në tarracën e një kompleksi 10-katësh në zonën e ish-Parkut të Autobusëve përfshiu fasadën dhe katin e fundit të pallatit. Disa apartamente u dëmtuan rëndë. Zjarri u përhap me shpejtësi, i favorizuar nga era dhe materialet polistiroli (kapotë) të përdorura në fasadën e ndërtesës.

Rama pa përgjigje për standardet e ndërtimit

Në reagim pas ngjarjes, kryeministri Rama deklaroi se pallati do të rindërtohet 100% nga vetë ndërtuesi, duke e lidhur përgjegjësinë kryesisht me mekanizmin e sigurimit dhe jo me ndërtimin vetë.

“Pallati që u dogj dje në Tiranë, do të rindërtohet 100% nga vetë ndërtuesi, pavarësisht se nga të dhënat paraprake shkaku i zjarrit s’ka asnjë lidhje me vetë ndërtimin! Sepse ne nuk mund t’i lemë vetëm njerëzit e dëmtuar në pronën e tyre dhe nga ana tjetër, taksapaguesit nuk mund të paguajnë një dëm të cilin duhet ta paguanin sigurimet – rast kuptimplotë për të kuptuar të gjithë se sigurimi i shtëpisë nga fatkeqësitë është i domosdoshëm”, deklaroi Rama.

Megjithatë, kjo qasje ngre pikëpyetje mbi thelbin e përgjegjësisë në ndërtim, pasi fokusi zhvendoset nga standardet e ndërtimit dhe kontrolli teknik, tek mbulimi financiar i dëmit pas ngjarjes.

Premtimet në kontrast me veprimet ligjore

Edi Rama paralajmëroi 7–15 vite burg për ndërtuesit që shkelin ligjin dhe hetim të plotë për çdo pallat të dëmtuar. Megjithatë, shumë çështje vijojnë të zvarriten në gjykata ose nuk kanë prodhuar ende përgjegjësi të qarta publike.

Natyrshëm, në këtë kontekst lindin disa pyetje: A janë kontrolluar realisht ndërtimet e reja? Kush mban përgjegjësi kur një pallat i ri digjet apo dëmtohet? A po funksionon sistemi i inspektimit? Dhe a kemi të bëjmë me mungesë kontrolli teknik dhe mbikëqyrjeje?

Abuzuesit e ndërtimit, që iu morën jetën 51 personave më 26 Nëntor, nuk u çuan para drejtësisë. Pas tërmetit të 26 Nëntorit 2019, u lëshuan rreth 17 urdhër-arreste. Prej tyre u arrestuan 9 persona, ndërsa 8 të tjerë u shpallën në kërkim.

Masat e sigurisë ishin kryesisht për inxhinierë ndërtimi, supervizorë/kolaudatorë, zyrtarë lokalë (bashki, legalizime, leje ndërtimi) dhe persona të lidhur me procesin e certifikimit të ndërtesave. Pra, më shumë përgjegjësi teknike dhe administrative, dhe jo një “valë burgimesh” të ndërtuesve siç u artikulua në deklaratat politike. Disa prej tyre u lanë më vonë me masa më të buta ose proceset mbetën të zvarritura nëpër gjykata.

Zjarri në kompleksin 10-katësh te ish-Parku i Autobusëve në vitin 2023 nuk prodhoi arrestime të ndërtuesve apo përgjegjësve të projektit. Ngjarja u klasifikua si aksidentale, ndërsa hetimet u fokusuan te shkaqe teknike, pa pasoja të dukshme penale. Administratori i pallatit dhe pronari i banesës ku nisi zjarri u shoqëruan në polici dhe u liruan më vonë.

 

 

Polistiroli si një ‘molotov’ ndërtimi

Polistiroli është një material plastik i lehtë dhe poroz, që prodhohet në formë pllaka (panele izolimi). Ka dy lloje kryesore: EPS (Expanded Polystyrene), më i përdoruri në fasada, dhe XPS (Extruded Polystyrene), më rezistent ndaj lagështirës dhe presionit.

Kapota është sistemi standard i izolimit të fasadave. Pllakat e polistirolit ngjiten në mur me ngjitës special ndërtimi dhe më pas bëhet fiksimi mekanik. Shtohet dowel (gozhda plastike/metalike) për ta mbajtur të qëndrueshëm, si dhe shtresa mbrojtëse ku vendoset rrjetë fibra xhami dhe suvatim mbrojtës. Në fund, finalizohet me bojë dekorative ose suva të jashtme.

Kur ky sistem kombinohet me fasada të ventiluara (hapësirë ajri), polistiroli ose poliuretani i pa mbrojtur mirë, dhe kur mungojnë barrierat kundër zjarrit, atëherë krijohet një rrezik kritik. Hapësira e ajrit funksionon si “oxhak vertikal”, materiali izolues mund të jetë i djegshëm dhe në rast zjarri flaka përhapet shumë shpejt nga poshtë lart.

Në këto kushte, ajo që në teori është një sistem kursimi energjie, në praktikë mund të shndërrohet në një rrezik serioz për jetën e banorëve.