Koleksioni “Skandal”, tetë botimet që thyen tabutë

Koleksioni “Skandal” i nisur nga botime Pegi në vitin 2021, tashmë e ka plotësuar dhjetëshen e parë të botimit, por kuptohet që nuk do të mbetet me kaq. 

Ky është një projekt që ka për qëllim botimin në gjuhën shqipe të autorëve europianë, të cilët në kohën e daljes së tyre të parë kanë thyer tabu, klishe dhe korniza morale të shoqërive përkatëse. Falë mbështetjes së programit Creative Europe të Bashkimit Europian, këta libra të vështirë dhe të paparashikuar në interesin që mund të ngjallin te publiku, tashmë janë të gjithë në qarkullim.

Titulli i zgjedhur për këtë koleksion, “Skandal” nuk i referohet vetëm llojit të letërsisë që përcjellin këta libra, por është edhe një lloj satire me titujt bombastikë që shfaqen nëpër gazeta apo portale për të tërhequr vëmendjen dhe klikimet e lexuesve. 

E pra, “Skandali” ynë, nën okelion “Çdo libër i ndaluar, vlen për t’u lexuar” sjell tetë shkrimtarë të jashtëzakonshëm europianë që jo vetëm kanë shkaktuar bujë, por mbi të gjitha kanë emancipuar shoqëritë përkatëse, i kanë shtyrë drejt një botëkuptimi dhe mendësie më të hapur ndaj vetes e ndaj tjetrit.

Risia e këtij projekti është përkthimi dhe botimi në gjuhën gjermane i dy shkrimtarëve shqiptarë, Tom Kuka me “Gurët e vetmisë” (Felsen der Einsamkeit, përkthyer nga Zuzana Finger)  dhe Ndriçim Ademaj me “Pa heronj, pa bujë” (Keine Helden ëeit und breit, përkthyer nga Florian Kienzle). Një bashkëpunim i vlefshëm me shtëpinë botuese gjermane Schenk Verlag.

Përballja me publikun gjerman e historisë së Çamërisë dhe asaj të Kosovës, tematika tepër të ndjeshme ku bazohen këto dy romane, ka qenë një sfidë e madhe e këtij projekti. 

“Vajzat e fshatit” i Edna O’Brien, përkthyer nga Parid Teferiçi, përfundoi me djegie në mes të qytetit të saj të lindjes, në atë Irlandë thellësisht katolike dhe konservatore të viteve ’60 të shekullit të kaluar. Në fund të fundit, janë veç dy vajza të reja, me shumë ëndrra dhe plane, që duan t’i shpëtojnë ngërthimit të një bote të mykur patriarkale.

“Kompleksi im i Edipit dhe rrëfenja të tjera”, tregimet e një tjetër shkrimtari irlandez Frank O’Connor, përkthyer nga Sokol Çunga na përballin me fëmijërinë, me komplekset tona më të errëta, me shumë stil, finesë dhe humor.

Shkrimtari italian Alberto Moravia, me romanin “Jeta shpirtërore”, përkthyer nga Aida Baro, thyen tabutë e kornizat konservatore jo vetëm të shoqërisë borgjeze, por edhe na paralajmëron për terrorizmin, kur 5do lëvizje i tejkalon caqet e saj.

“Ëndrrat dhe dashuritë e një jete” i shkrimtarit grek M. Karagacis, përkthyer nga Romeo Çollaku, na shpie në Greqinë e fillimshekullit të kaluar, ku personazhi ynë Junkermani, paçka shkëlqimit, famës dhe pushtetit alla Great Gatsby, mbetet thellësisht i vetmuar dhe i plagosur nga dashuria.

Camilo José Cela, shkrimtari spanjoll, fitues i Çmimit Nobel në letërsi (1989), na sjell romanin “Kosherja”, përkthyer nga Anastasi Prodani. Një jetë madrilene, e përbërë nga njerëz të margjinalizuar, ata që shoqëria i konsideron dështakë, trajtuar me shumë dashuri dhe dritë.

Letërsia portugeze na vjen përmes një klasiku të saj, Miguel Torga-s dhe vëllimit me tregime “Kafshët”, përkthyer nga Suadela Balliu. Ana e errët e njeriut, instinktet bazë të kafshëve e të njerëzve bashkë, na tregojnë se vetëm një fije e hollë logjike na ndan prej tyre.

“Ne, fëmijët e kopshtit zoologjik të Berlinit” i autores gjermane Christiane F., përkthyer nga Marsela Likaj, na përball me të vërtetat e një bote të rinjsh, ku ligjin e bëjnë substancat narkotike, prostitucioni, dhembja dhe brenga e një jetë të rrënuar.

Letërsia franceze përfaqësohet me një klasik të saj si “Diaboliket”, novelat e Jules - Amédée Barbey D’Aurevilly, përkthyer nga Diana Çuli, përkthim për të cilin ajo u nderua si Përkthyesja më e Mirë në Panairin e librit në Prishtinë (2022).Botuar për herë të parë më 1874, shkaktoi një bujë të madhe në Parisin e asokohshëm dhe të gjitha kopjet e librit u sekuestruan nga Ministria e Drejtësisë franceze, sepse përbënte kërcënim për moralin publik. “Diaboliket” ju flet gjithë lexuesve të letërsisë dekadente dhe gotike e sidomos atyre që u pëlqejnë romanet me fammes fatales.