“Një realitet, dy perceptime”, si Shqipëria po humb garën rajonale për investime

Ka një gjë që institucionet publike e bëjnë me vetëbesim të admirueshëm: festojnë shifrat makro. Çdo raport i ri shoqërohet me fjalë si “rekord”, “rritje”, “performancë historike”.

Nëse do të gjykohej vetëm nga komunikimet zyrtare, do të dukej se ekonomia shqiptare është një histori suksesi që ecën pa pengesa, duke ia kaluar gjithë rajonit.

Edhe Investimet e Huaja Direkte nuk bëjnë përjashtim nga ky ritual optimizmi. Për 9-mujorin 2025, Investimet e Huaja Direkte arritën në 1.208 miliardë euro, sipas të dhënave të Bankës së Shqipërisë, me rritje 4.4% krahasuar me një vit më parë, një rekord historik, … në letër.

Por ekonomia nuk është vetëm një tabelë Excel dhe rritja nuk është gjithmonë sinonim i progresit. Mjafton të shohësh përbërjen e këtyre investimeve për të kuptuar se realiteti është më kompleks se narrativa zyrtare.

Një e treta e totalit, rreth 403 milionë euro, vjen nga pasuritë e paluajtshme, pra nga blerjet e apartamenteve nga të huajt. Kapital që hyn në vend, por nuk krijon industri, nuk rrit produktivitetin dhe nuk hap vende pune me vlerë të shtuar. Përkundrazi, krijon rreziqe të shtuara për spekulim dhe largim kapitali, sapo ndryshojnë kushtet.

Sektori i dytë me peshë në investimet e huaja, me 219 milionë euro, janë aktivitetet financiare dhe të sigurimit, kryesisht rritje kapitali nga bankat, të diktuara nga kërkesat rregullatore.

Industria nxjerrëse, e treta në radhë, me 134 milionë euro, mbetet e lidhur me shfrytëzimin e burimeve natyrore, pra pa kontribut në vlerën e shtuar. Pra, kemi rritje si rrjedhojë shfrytëzimi burimesh, por jo domosdoshmërisht zhvillim strukturor të qëndrueshëm.

Dhe këtu nis perceptimi i dytë, ai i investitorëve.

Mesazhi që vjen nga “Libri i bardhë 2025–2029” i Shoqatës së Investitorëve të Huaj (FIAA) është më pak festiv. Kryetari i FIAA, Balazs Revesz, e përmbledh qartë: rreziku rregullator është një taksë e padukshme dhe Shqipëria jo vetëm po humbet investimet e reja në favor të rajonit, por rrezikon edhe mungesën e zgjerimit nga investitorët ekzistues.

Ky është një alarm që nuk shfaqet në grafikët e rritjes. Korrupsioni, informaliteti, pasiguria ligjore, ndryshimet e shpeshta fiskale dhe zvarritjet në gjyqësor mbeten pengesa të vazhdueshme. Mesazhi është edhe më i fortë: problemi nuk është vetëm tërheqja e investitorëve të rinj, por fakti që ata të cilët janë tashmë në vend nuk po zgjerohen.

Dhe ky është ndoshta sinjali më shqetësues për një ekonomi që synon rritje afatgjatë dhe konvergim me BE-në.

Një investitor që nuk zgjeron aktivitetin është një sinjal i heshtur mosbesimi. Ai nuk largohet, por as nuk investon më shumë. Dhe kur zgjerimi zhvendoset në një vend tjetër të rajonit, avantazhi konkurrues nuk humbet në teori, humbet në praktikë, në vende pune, në eksport dhe në produktivitet, duke e çuar kapitalin diku tjetër.

Lista e shqetësimeve është e njohur: ndryshimet e shpeshta ligjore pa konsultim, vonesat në rimbursimin e TVSH-së, proceset gjyqësore që zgjasin me vite, mungesa e fuqisë punëtore të kualifikuar dhe një administratë që shpesh shihet si pengesë, jo si partner.

Pra, kemi dy perceptime paralele. Njëri, ai i shifrave makro që rriten. Tjetri, ai i investitorëve që kërkojnë stabilitet, parashikueshmëri dhe një klimë më konkurruese.

Shifrat janë të rëndësishme. Por cilësia dhe përmbajtja e tyre është vendimtare. 400 milionë euro të investuara në apartamente nuk janë të njëjta me 400 milionë euro në industri përpunuese apo teknologji.

Rritja e kapitalit bankar nuk është e njëjtë me hapjen e një fabrike eksportuese. Dhe shitja e burimeve natyrore nuk është e njëjtë me ndërtimin e një ekonomie me produktivitet të lartë.

Kapitali, në fakt, nuk ndjek deklaratat, por kushtet reale të tregut. Dhe në garën rajonale për investime, diferencën nuk e bëjnë konferencat për shtyp, por reformat që garantojnë stabilitet, drejtësi funksionale dhe një administratë që lehtëson biznesin. Mbi të gjitha, ekonomia duhet të ketë hapësirë për të gjithë, sepse ekonomia nuk bëhet me porosi.

Realiteti është një. Por perceptimet janë dy. Dhe tregu, në fund, vendos vetëm mbi njërin./ Monitor