Performancë e ulët nga të gjashta vendet, çfarë e pengon demokracinë në Ballkanin Perëndimor?

European Western Balkans

Qasja "një madhësi i përshtatet të gjithëve" nuk funksionon më në Ballkanin Perëndimor. Rajoni shpesh perceptohet si një mikrokozmos homogjen i vendeve që shprehin të njëjtat ankesa për vite me radhë, mjaft të paaftë për të prodhuar ndonjë ndryshim thelbësor dhe të ngecur në purgator. Përdorimi i termit "Ballkani Perëndimor" bëhet gjithnjë e më sfidues kur diskutohet për tendencat demokratike në rajon, sepse Shqipëria, Bosnja dhe Hercegovina (BiH), Kosova, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi dhe Serbia janë secila në mënyrë unike.

Këto kombe kanë marrë gradualisht trajektore të ndryshme. Njohja e këtyre dallimeve është thelbësore për demokratizimin e suksesshëm, i cili është i rëndësishëm jo vetëm për prosperitetin e vendeve, por edhe për mbrojtjen kundër ndikimit dhe autoritarizmit rus. Njohja e këtij diversiteti të panjohur mund të ndihmojë komunitetin ndërkombëtar jo vetëm t'i qaset çështjeve të lidhura me sigurinë në rajon, por edhe të rivlerësojë nivelin e ndihmës dhe vëmendjes që kërkon çdo vend.

Si fillim, pushtimi rus i Ukrainës ka nxjerrë në pah dallimet e rajonit. Serbia, ndryshe nga pjesa më e madhe e Evropës, është një nga aleatët e vetëm të Rusisë, me nivele të larta mbështetjeje për presidentin Vladimir Putin të shfaqur si nga udhëheqësit ashtu edhe nga publiku, i ndikuar nga vitet e propagandës dhe mediave të kapura nga shteti.

Kjo përkundër faktit se Bashkimi Evropian është donatori më i madh i Serbisë në mbështetje të reformave dhe pavarësisht thirrjeve të liderëve të tjerë që Serbia të përafrohet me politikën e jashtme të BE-së. Në presidencën trepalëshe të BiH, presidenti i Republika Srpska, Milorad Dodik, ka mbështetur referendumet ilegale ruse në Ukrainën e pushtuar dhe sugjeroi se e njëjta gjë mund të zbatohet në BiH pas planeve të shkëputjes. Ndërkohë, në Shqipëri – një vend pro-BE që mbështet Ukrainën, kryeministri Edi Rama është kritikuar se lidhjet e tij të ngushta me presidentin serb Aleksandar Vuçiç shihet se po përfitojnë prirjet hegjemoniste të Serbisë.

Kosova, Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi kanë qenë kryesisht në përputhje me demokracitë perëndimore. Të dhënat e Gjendjes Globale të Demokracisë (GSoD) të International IDEA konfirmojnë gjithashtu trajektoret unike të këtyre vendeve.

Ndërsa asnjë vend në rajon nuk shfaq performancë të lartë demokratike në asnjë nga pesë atributet e GSoD, Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi shënuan përparim të rëndësishëm në fusha të caktuara gjatë një periudhe dhjetëvjeçare, në krahasim me BiH dhe Serbinë, të cilat nuk treguan ndonjë përmirësim të rëndësishëm. Kosova ka përqindjen më të lartë të rritjeve të ndjeshme (në tre tregues), ndërsa Serbia ka shënuar përqindjen më të lartë të rënieve (në të gjithë treguesit).

Veçanërisht, të dhënat e GSoD zbulojnë luftën e përbashkët të rajonit me korrupsionin – atributi i vetëm i demokracisë me performancë të ulët.

Rezultatet e sondazhit të Barometrit Publik Ballkanik të vitit 2022 tregojnë se ekonomia, papunësia dhe korrupsioni janë shqetësimet kryesore të qytetarëve. Pavarësisht provave të qarta që qytetarët duan veprim kundër korrupsionit, liderët në rajon ende po shfrytëzojnë narrativat rreth konflikteve etnike dhe populizmit. Kjo është një shenjë e një kontrate shoqërore të prishur, që tregon hendekun në rritje midis elitave politike dhe qytetarëve si dhe mungesën e përfaqësimit dhe reagimit politik.

Për të demonstruar performancë më të mirë demokratike, vendet duhet të ndërmarrin hapa për të sfiduar status quo-në dhe për të reduktuar pabarazitë midis pritjeve sociale dhe prioriteteve qeveritare.

Njerëzit në rajon – veçanërisht në vendet që po shohin një performancë më të mirë demokratike, e kanë bërë të qartë se duan një ndryshim drastik dhe ndryshimet kanë filluar të ndodhin. Maqedonia e Veriut, për shembull, pati revolucionin e saj shumëngjyrësh për të luftuar kapjen e shtetit. Ai gjithashtu përmirësoi të drejtat e pakicave pas Marrëveshjes së Ohrit dhe madje u angazhua për lëshime jopopullore si ndryshimi i emrit për të zgjidhur mosmarrëveshjet me Greqinë për të hapur rrugën për bisedimet e pranimit në BE.