Flash News

Gjykojeni protestën nga kundërshtarët

Aksident në Greqi, ndërron jetë 16-vjeçari shqiptar

Protesta trazon PS-në/ Zegjineja e ‘meme-ve’ sulmon influenceren: Shëmtirë, diote. Balla kapet me Reuters

Vrasja në Paskuqan/ Autori është gjurmuar deri në Bovillë, ka braktisur mjetin

Publikoi tezën e Letërsisë 20 minuta pas nisjes së provimit, përjashtohet maturanti në Kukës

OP-ED

Efektet e Liberalizimit në ekonominë e një vendi

Politiko 28 Korrik 2018, 13:25

Efektet e Liberalizimit në ekonominë e një vendi

Leons Hasani

Kur një vend liberalizohet, apo ndodhet ende në proçeset e liberalizimit, efektet ekonomike mund të jenë drastike për vendin dhe investitorët. Liberalizmi ekonomik si term i referohet një vendi “të hapur” me pjesën tjetër të botës në lidhje me shkëmbimet tregtare, rregullat, taksat dhe çështjet e tjera që ndikojnë në performancën e bizneseve të një vendi. Të gjitha vendet e zhvilluara (Bota e parë) e kanë kaluar tashmë këtë cikël liberalizimi, ndaj analiza e mëposhtme do t’i referohen kryesisht vendeve të zhvilluara dhe atyre në zhvillim.

Heqja e barrierave ndaj investimeve ndërkombëtare

Investimet strategjike në vendet në zhvillim ndonjëherë mund të jenë mision i pamundur për sipërmarrësit e huaj në qoftë se vendi pritës ka burokracira të shumta për kryerjen e investimeve. Këto barriera mund të përfshijnë ligjet tatimore, kufizimet e investimeve të huaja, çështjet ligjore dhe rregulloret e kontabilitetit, të cilat e vështirësojnë dhe zbehin dëshirën e investitorëve për të përzgjedhur një vend si pikë potenciale investimi. Procesi i liberalizimit ekonomik fillon duke zbutur gradualisht këto barriera dhe, njëkohësisht, duke hequr dorë nga kontrolli me dorë të hekurt i ekonomisë në sektorin privat.

Derregullimi dhe privatizimi i kompanive në sektorë të ndryshëm të ekonomisë është pasojë e parë e reaksionit të liberalizmit në kushtet e një ekonomie tregu të favorizuar nga qeveria.

Lëvizshmëria e pakufizuar e kapitalit

Qëllimet kryesore të liberalizimit ekonomik janë:

a) Rrjedhja e lirë e kapitalit midis kombeve;

b) Alokimi efikas i burimeve;

c) Përparësitë

Kjo realizohet zakonisht duke reduktuar politikat proteksioniste siç janë tarifat, ligjet tregtare dhe pengesat e tjera tregtare. Një nga efektet kryesore të lëvizjes së lirë të kapitalit është rritja e mundësisë për të investuar nga kompani të ndyshme, si pasojë e uljes së çmimit të kapitalit nga rritja e ofertës. Kostoja e ulët e kapitalit u krijon hapësira kompanive të ndërmarrin iniciativa fitimprurësë të cilat para proceseve liberalizuese e kishin të pamundur t’i ndërmerrnin për shkak të ritmeve të ulta të rritjes të biznesit.

Kina në fund të viteve 1970 filloj të hynte në një epokë të re ekonomike falë reformave të rëndësishme ekonomike që ndërmorri qeveria e atëherëshme kineze. Ekonomistët kinezë besonin se burimet njerëzore dhe natyrore që ata kishin në dispozicion ishin ende shumë larg potencialit real se çfarë mund të prodhonte ekonomia e tyre. Kina filloi reforma të mëdha ekonomike që përfshinin inkurajimin e pronës private, heqjen e barrierave doganore, nxitjen e investimeve të huaja dhe zbutjen e kontrollit shtetëron në shumë sektorë të ekonomisë. Me politikat ekonomike të transformuara nga qeveria, pas disa dekadave, Kina mesatarizoi një rritje fenomenale të PBB-së me mbi 10%.

Rritja e performancës në tregun e bursës

Në pëgjithësi, kur një vend liberalizon ekonominë vlerat e tregut në bursë rriten. Menaxherët e fondeve dhe investitorët janë gjithnjë në vëzhgim për mundësi të reja fitimi, por ata zgjedhin të investojnë në një vend të sigurt në aspektin e qëndrueshmërisë së lirisë ekonomike në kohë.

Rreziqet politike zvogëlohen

Përveç të tjerave, liberalizimi redukton rrezikun politik për investitorët. Për një qeveri e cila ka si objektiv të rrisë numrin e investimeve të huaja, së pari i duhet të ndërtojë shtetin e së drejtës, së dyti duhet të luftojë korupsionin, dhe së treti i duhet të hartojë politika lehtësuese për investitorët. Këto janë fushat themelore që mbështesin dhe nxisin vullnetin e investitorëve për të bërë biznes në një vend.

Ligji për të zgjidhur mosmarrveshjet, ligji i kontratave dhe ligji i pronës janë tre nga elementët e tjerë të rendësishëm që merren në konsideratë nga investitorët para vendimmarrjes për investim.

Gjithashtu liberalizmi përmirëson nivelin e burokracisë në qeverisje duke e bërë atë me efektive dhe më luajale me investitorët. Të gjitha këto ndryshime ulin rrezikun politik për investitorët, ndaj niveli i ulët i rrezikut është gjithashtu pjesë e arsyes pse tregu i bursës në vendet e liberalizuara rritet sapo pengesat zhduken.

Diversifikimi i hapësirës ekonomike për investitorët

Investitorët gjithashtu mund të përfitojnë duke qenë në gjendje të investojnë një pjesë të portofolit të tyre në fashën e aseteve diversifikuese. Në përgjithësi, korrelacioni mes vendeve të zhvilluara, si Shtetet e Bashkuara, dhe vendeve të pazhvilluara ose ato në zhvillim, është relativisht i ulët. Megjithatë, duhet bërë një dallim se pse korrelacioni mund të jetë i ulët edhe kur një vend bëhet tipik liberal. Kjo ndodh sepse vendi bëhet më i integruar me pjesën tjetër të botës dhe më i ndjeshëm ndaj ngjarjeve që ndodhin jashtë vendit. Një shkallë e lartë e integrimit mund të çojë gjithashtu në rritjen e rrezikut që krizat të cilat ndodhin në vende të ndryshme të botës të shkaktojnë kriza edhe në vende që në dukje nuk kanë lidhje me vendin e origjinë prej nga vjen kriza.

Shembulli kryesor është Bashkimi Evropian (BE), bashkimi i tij ekonomik dhe politik. Vendet e BE-së janë shumë të integruara me njëra-tjetrën në fushën e politikës monetare dhe ligjeve të përbashkëta, ndaj nëse ndodh një krizë në një nga vendet anëtare të BE-së probabiliteti për t’u përhapur në vendet e tjera është shumë i lartë.

Është pikërisht kjo ajo që ndodhi në krizën financiare në vitet 2008-2009. Vendet më të dobëta brenda BE-së (si Greqia) filluan të përballeshin me probleme të rënda financiare që u përhapën shpejt edhe në vendet e tjera të BE-së. Në këtë rast, investimet në disa vende anëtare të BE-së nuk do të kishin siguruar përfitime prej diversifikimit, pasi niveli i lartë i integrimit ekonomik midis shteteve anëtare të BE-së mund të përcillte sinjale negative tek investitorët.

Liberalizimi ekonomik në përgjithësi mendohet si një proces i dobishëm dhe i dëshirueshëm për vendet e zhvilluara dhe ato në zhvillim. Thelbi i liberalizmit është kapitali i pakufizuar, i cili duhet të rrjedhë i papenguar brenda dhe jashtë vendit, sepse vetëm në këtë mënyrë mund të rigjenerohet rritje ekonomike.

Si përfundim, mund të themi se efektet e liberalizimit ofrojnë mundësi të reja diversifikimi dhe fitimi për shumë sipërmarrës dhe investitorë në shumë vende të ndryshme të botës pavarësisht fizionomisë ekonomike të këtyre vendeve.