Flash News

Gjykojeni protestën nga kundërshtarët

Aksident në Greqi, ndërron jetë 16-vjeçari shqiptar

Protesta trazon PS-në/ Zegjineja e ‘meme-ve’ sulmon influenceren: Shëmtirë, diote. Balla kapet me Reuters

Vrasja në Paskuqan/ Autori është gjurmuar deri në Bovillë, ka braktisur mjetin

Publikoi tezën e Letërsisë 20 minuta pas nisjes së provimit, përjashtohet maturanti në Kukës

KRYESORE

Ekonomia pa TAP(ë)

Politiko 3 Janar 2018, 18:31

Gentian Gaba

Është traditë tanimë që në fund të një viti që mbyllet ose një tjetri që fillon, “priftërinjtë parathënës” të bëjnë një bilanc për 365 ditët e shkuara, dhe për ato që presim të jetojmë të gjithë bashkë nën këtë diell.

Sigurisht, edhe këtë vit, u harxhuan mijëra fjalë, të shkruara, të printuara, të digjitalizuara, të teletransmetuara; disa ngadhënyese për shëndetin e vendit, të qytetarëve, të ekonomisë gjithomonë në rritje; disa të tjera kobzeza për politkën, për gjendjen mjerane të shqiptarëve dhe për ekonominë me frymëmarrje të rëndë, afër asfiksimit.

Në fund të kësaj kakofonie, midsi kasandrave dhe optimistëve kronikë, qëndrojnë numrat kokëfortë. Jo ato të “like-ve” apo “share-ve” pas fjalëve të bukura, konferencave të transmetuara “live” në Facebook, ëorkshop-eve apo dëgjesat publike për “Shqipërinë që duam”; bëhet fjalë për numrat në rënie të investimeve të huaja direkte.

Sipas statistikave të Bankës së Shqipërisë (jo të ndonjë portali, kazani apo opozitari të flaktë) të gjitha shtetet kanë ndalur investimet e huaja; ato kanë qenë ose minimale ose negative, nga gati të gjithë partnerët tradicionalë, me përjashtim të Zvicrës, e cila është 'hambari' nga vijnë paratë për realizimin e projektit TAP (paja shumë milionëshe e qeverisë Berisha për Ramën).

Shqipëria, si çdo vend në zhvillim, është shumë e varur nga projektet e mëdha, të cilat janë si një “bonus” me një përdorim sepse kur përfundojnë, mbarojnë edhe efektet e tyre për ekonominë; dhe pas rritjes që prodhojnë, shtojnë njëkohësisht dhe pikëpyetjen se çfarë do të ndodhë me investimet e huaja pas përfundimit të TAP, teksa në horizont nuk po shfaqen investitorë, madje po arratisen dhe ata që këtu kanë “hedhur” disa miliarda (na ishte një herë 'Sheratoni', për shembull).

A duhet të shqetësohemi për këtë? Sigurisht, që po!

Rritja e investimeve të huaja është objektiv kyç për zhvillimin ekonomik të një vendi dhe prioritet strategjik i çdo qeverive. Rëndësia e tyre është e shumëfishtë pasi performanca e investimeve ndikon në progresin ekonomik dhe social. Këto investime sjellin kapitalin e nevojshëm, rrisin produktivitetin e ekonomisë dhe, ndërmjet të tjerave, nëpërmjet transferimit të njohurive dhe teknologjisë, ndikojnë në hapjen e tregjeve të reja, rrisin konkurueshmërinë e ekonomisë, ndikojnë në reduktimin e deficitit, rrisin punësimin dhe mbi të gjitha ndikojnë në mirëqënien e qytetarëve.

Pra, ato janë një barometer, luajnë rolin e kanarinave në kafazet e minatorëve, veçse nuk masin cilësinë e ajrit, por atë të shtetit dhe atyre që drejtojnë.

Reagimi simultan i shumë prej tyre tregon se firmat e huaja organizohen me njëra-tjetrën, informohen nëpërmjet kanaleve të ndryshme; le të themi se kanë një ndjeshmëri të lartë sa ajo e shqiptarëve që braktisën vendin në këto katër vite e gjysëm. Projektet e suksesshme, ose ato të dështuara në gjenezë, shihen si një sinjal i një klime biznesi për investitorët e huaj.

Sigurisht, që cilësia e institucioneve është një faktor përcaktues i pëlqyeshmërisë së një vendi, veçanërisht në vendet më pak të zhvilluara. Kjo për disa arsye. Së pari, një qeverisje e mirë është e shoqëruar me rritje ekonomike, e cila është tërheqëse për fluksin hyrës të investimeve direkte. Së dyti, institucionet e varfra janë lehtësisht të korruptueshëm, duke rritur kështu kostot e investimit dhe uljen e fitimeve. Së treti, kostoja e lartë e fillimit e investimeve të huaja, i bën investitorët shumë të ndjeshëm ndaj pasigurive, duke përfshirë këtu dhe pasiguritë që rrjedhin nga institucione të brishta.

Nëse do të dëgjonim përfaqësuesit e mazhorancës, kushtet e mësipërme do të konsideroheshin arritje ekskluzive të Ramës, madje do të flisnin për një rritje ekonomike pa precedent; por largimi i investitorëve thotë të kundërtën.

Fatkeqësisht, për mazhorancën por edhe për qytetarët që po largohen me ritmin e bizneseve të huaja, statistikat e Bankës së Shqipërisë nuk lënë hapsirë për interpretime; as për “spin”, relativizim, baltosje të lajmësit apo çdo orvatje propagandistike që kjo mazhorancë mund të bëjë për të ilustruar të kundërtën. Nëse kushtet për të tërhequr investitorë të huaj kanë ekzistuar përpara 2013-ës; nëse paratë shumëngjyrëshe vinin në Shqipëri nga kompani shumëkombëshe përpara “Rilindjes”, do të thotë se diçka negative ka ndodhur dhe po ndodh në vendin tonë. Kjo arrati tregon më mirë se çdo votë, çdo tubim dhe çdo sondazh, cilësinë e qeverisjes në këto katër vite e gjysëm dhe klimën e krijuar mbi biznesin dhe ata që e bëjnë atë.

Por, mbi të gjitha, tregon se këtë 2018 do të jemi vetëm; do të jemi vetëm ne dhe ai, Kryeministri i veshur si Babagjysh. Një plak që nga thesi i tij nxori vetëm një vend pune në administratë (një talent i rëndomtë, por ilustrues i mënyrës sesi konceptohet gjëja publike), sepse e di mirë që nën pemën e Vitit të Ri, nuk vendos dot asnjë emër kompanie shumëkombëshe që të ketë drejtues aq “budallenj” sa të investojnë në “Rilindjen” e tij.