Flash News

E-TJERA

The tightening of energy is risking the bankruptcy of businesses

The tightening of energy is risking the bankruptcy of businesses

High energy prices are having the first negative effects on the performance of manufacturing enterprises, as energy accounts for up to 70% of production costs. After the "Kurum" company, which temporarily closed steel production, cement companies are also at risk.

Due to the increase in energy prices 7 times higher than in previous years, from October 1, even the milk processing company "Erzeni" is at risk of bankruptcy. Other market players predict that if the manufacturing businesses connected to the medium voltage are increased in price after December 31, 90% of them will go bankrupt.

The "Erzeni" milk processing plant, set up in the village of Samaticë in Berat, from January 1, 2022 pays an average monthly electricity bill of 10 million lek, from 2 to 3 million lek last year.

The "Erzeni" company is part of the group of over 90 entities connected to the high voltage 35 kilovolt, which, according to the law, since 2018 provide energy from a private supplier, being disconnected from the Electricity Distribution Operator.

(All expressed energy prices in this article do not include VAT). Before 2021, the price of electricity for this company was 8 Lek per kWh. Then, from July 1, 2021, the price increased by 62.5%, reaching 13 ALL. On January 1, 2022, the price of energy increased several times, reaching 34 ALL per kWh.

A few days ago, the factory was notified by the private energy supply company that the service charge for the 3-month period, from October 1, 2022 to December 31, 2022, will be 59.5 per kWh.

Compared to years, the price increase is about 7 times higher, while in relation to the changed price of January 2022, the increase is 75%. The company's monthly consumption reaches 200,000-250,000 kWh. With the new price, the monthly bill for this factory will be ALL 17.8 million (calculated with the consumption of 250,000 kWh x 59.5 the new energy price + 20% VAT).

The representative of the factory, Saimir Begaj, claims for "Monitor" that the price increase will be catastrophic and risks bankruptcy for the company, at a time when the sector has been suffering for months from increased costs due to the increase in the price of farmer's milk, oil for transportation, duplication of plastic and glass.

Në këtë situatë, z. Begaj thotë se është e nevojshme të merren masa me qëllim që kompania të mos diskriminohet, por të përcaktohet çmim i njëjtë, si për kompanitë e tjera përpunuese të qumështit. Në vitin 2018, kur nisi procesi i liberalizimit të tregut, për shkak të linjave të amortizuara të transmetimit të energjisë në një terren malor të Beratit, drejtuesit e fabrikës “Erzeni” u përballën me pamundësinë për të vënë në punë makineritë e teknologjisë moderne.

Kjo i detyroi ata të kalonin si subjekt i lidhur në tensionin e lartë 35 kilovolt, për të garantuar furnizimin e sigurt me energji. Z. Begaj shton se prej 4 vitesh në treg të lirë, procesi i liberalizimit ka pasur edhe anë pozitive, sepse humbjet e energjisë janë më të ulëta, por favorizimi nga ky proces është 2 deri në 3%, sipas tij, pasi gropa e humbjeve është e madhe, duke qenë në kushte jo të barabarta me kompanitë e tjera që furnizohen me çmime preferenciale.

Ekspertë të sektorit pohojnë se bizneset përpunuese të produkteve ushqimore nuk mund të përballojnë rritje çmimi më të lartë se 20% dhe nëse qeveria nuk merr masa për amortizimin e shtrenjtimit të çmimit, fabrikat përpunuese do të falimentojnë zinxhir.

Nikolla Tone, përfaqësuesi i kompanisë së përpunimit të mishit “Tone”, njëkohësisht dhe njohës i industrisë përpunuese ushqimore në Shqipëri, thotë se një kompani me rritje të çmimit 7 herë më shumë rrezikon falimentimin.

“Çfarëdo që të prodhojë një kompani shqiptare, edhe sikur flori të jetë, me këtë çmim energjie, kostoja e prodhimit është tërësisht e papërballueshme. Fundi në këtë rast dihet si do të jetë. Mendoj se shteti duhet të ndërhyjë, duke mos i penalizuar kompanitë e industrisë ushqimore të lidhura me tension të lartë, pra t’i përfshijë për një periudhë të caktuar në çmimet preferenciale, siç po ndodh me bizneset e lidhura në TM”, thotë ai.

Tone thekson se për industrinë e përpunimit të produkteve ushqimore pjesën më të lartë të kostos së prodhimit e zënë lëndët djegëse, si: energjia, gazi dhe karburanti. Fabrika e përpunimit të mishit “Tone” është e lidhur në TM (tensionin e mesëm) prej 20 kilovolt. Çmimi i energjisë për këto kompani është 21 lekë (pa TVSH) nga 8,9 lekë që ishte më parë.

Më herët, Nikolla Tone pohoi se nga rritja e çmimit nga 1 janari 2022 vlera e faturës së energjisë në kompaninë e tij nga 3,2 mln/muaj shkoi në 5,3 mln lekë/muaj, kur 25-40% e konsumit të energjisë për këtë vit është mbuluar nga pasqyrat foltaike (në varësi të kushteve atmosferike).

Në mbrojte të bizneseve nga rritja e çmimeve të energjisë, ERE miratoi çmime preferenciale për 7,740 biznese të lidhur me TM 20, 10 dhe 6 kilovat, që për herë të parë dolën në tregun e lirë nga 1 janari 2022. Fillimisht u përcaktua që këto biznese do të mbrohen deri në qershor 2022 nga rritja e çmimeve, pas këtij afati, situata do të rivlerësohej duke e shtyrë edhe me 6 muaj deri më 31 dhjetor 2022.

Aktorë të tregut thonë se, nëse bizneseve prodhuese të lidhura me tension të mesëm iu rritet çmimi pas 31 dhjetorit 2022, 90% e tyre do të falimentojnë.

Bizneset e tjera që kanë dalë më herët në tregun e lirë po vazhdojnë të furnizohen me çmimet reale që rezultojnë nga ankandet, të cilat janë dukshëm më të larta. Vitin e kaluar, nëntori 2021 rezultoi muaji me tarifat më të shtrenjta, me një tarifë 38.7 lekë/kwh, ndërkohë që në dhjetor pati një ulje të lehtë të çmimit, duke u stabilizuar në 31.7 lekë. Për këtë vit, muajt më të shtrenjtë rezultojnë tetor-nëntor-dhjetor, kur çmimi do të arrijë 59,5 lekë.

Sektori i përpunimit të qumështit dhe ai i mishit po vuajnë edhe kostot e shtrenjtuara të lëndëve të para. Fabrikat e qumështit po përballen prej muajsh me çmime 40 deri në 50% më të larta të furnizimit të qumështit nga fermeri, për shkak të katërfishimit të çmimit të plehrave kimike dhe lëndës ushqyese të kafshëve, të dyfishimit të plastikës dhe shtrenjtimit të karburantit.

Përfaqësuesi i kompanisë “Erzeni”, Saimir Begaj, thotë se në këtë situatë, është e domosdoshme të ndërhyhet me uljen e TVSH të shitjes te produktet ushqimore nga 20 në 6%. Në ndihmë të sektorit, përpunuesit kërkojnë edhe më shumë subvencione për fermerin. Aktualisht, skema kombëtare për blegtorinë, mbështet fermerin me subvencione për krerë bagëtie.

Sipas të dhënave të INSTAT, në vitin 2021, sasia e grumbulluar e qumështit të lopës paraqitet me rënie 7,4%, krahasuar me 2020, ndërsa sasia e grumbulluar e qumështit të deles dhe dhisë ka shënuar rritje përkatësisht me 26,3% dhe 8%.

Ndërsa importet e qumështit në vitin 2021 shfaqen me rritje, rreth 43% më shumë se në vitin 2020. 56% të totalit të qumështit me jashtë e zënë importet nga Italia, 16% e qumështit vjen nga Serbia, 14% nga Bosnjë-Hercegovina dhe pjesa tjetër nga Kosova, Maqedonia e Veriut dhe shtete të tjera të Europës. Në vitin 2021, rritja më e lartë e importeve të qumështit ishte nga Serbia 71% më shumë se në 2020-n.

Çmimi i energjisë shtrenjton koston e prodhimit të çimentos; Kërkesat e industrisë

Që nga prodhuesit e produkteve ushqimore e deri te prodhuesit e klorit, çimentos dhe çelikut, rritja e çmimit të energjisë po i kthen në gati të papërballueshme kostot prodhuese. Vështirësitë janë edhe më të larta për prodhuesit e mëdhenj të materialeve të ndërtimit, që domosdoshmërisht në procesin e prodhimit shpenzojnë energji dhe lëndë të tjera djegëse, në sasi shumë të larta.

Bizneset e para në tregun e lirë nuk dolën në vitin 2018. Në fakt, hapja e tregut nisi në vitin 2011, kur konsumatorët e lidhur në tensionin e lartë 220 Kv u nxorën nga sistemi dhe iu kërkua që ta siguronin vetë energjinë. Në atë kohë ishin kryesisht kompanitë e çimentos dhe “Kurumi”, të cilat ishin të lidhura në këtë nivel tensioni, të cilat do të kalonin fazën e tranzicionit.

Sot, pas 11 vitesh, kur këto biznese kanë kapërcyer vështirësitë me mënyrën e funksionimit të tregut të liberalizuar të furnizimit të energjisë, janë mjaft të ekspozuara nga rritja e lartë e çmimit, për shkak të konsumit të lartë. Përfaqësues të kompanisë “Antea Cement” thanë për “Monitor” se rritja e çmimit të energjisë në koston e prodhimit të çimentos është sa direkte, aq edhe e konsiderueshme, duke shkaktuar rritje të ndjeshme.

“Çmimi i energjisë elektrike, nëse do ta krahasojmë me gushtin 2021, për muajin gusht të këtij viti është rritur 315%. Ndërsa kostoja e prodhimit të çimentos është rritur 200%, e ndikuar edhe nga rritja e çmimeve të lëndëve të tjera të para. Nëse kjo krizë do të vazhdojë dhe rritjet e pritshme gjatë muajve të dimrit do të materializohen, rreziku është i konsiderueshëm”, pohojnë përfaqësuesit e kompanisë së çimentos.

Në këtë periudhë, kur ka një tendencë globale të rritjeve të çmimeve për lëndët e para, prodhuesit e çimentos rekomandojnë për qeverinë marrjen e disa masave, pa karakter fiskal, të cilat kanë rezultuar me sukses në rast zbatimi të situatave emergjente.

“Lëndët djegëse konvencionale, sikundër dhe lëndët e para të përftuara nga procese ku përdoren lëndë djegëse konvencionale, vijnë gjithashtu me një kosto të shtuar në zinxhirin e prodhimit të çimentos. Thënë këtë, masat e propozuara do të ishin ato të ndërmarra nga vendet fqinje e aq më shumë nga vende ku, importi i çimentos, konkurron me çimenton vendase apo edhe e kundërta, ku çimentoja vendase synon të eksportohet, të cilat kanë aplikuar skema subvencionimi për përballimin e krizës energjetike.

Duke mirëkuptuar nga ana tjetër se koha është e tillë, që ndërhyrje të karakterit fiskal, me qëllim lehtësimin e barrës në koston e prodhimit janë gati të pamundura, për shkak të nevojave të shtetit për të ruajtur nivelin e të ardhurave të pandryshueshëm, propozojmë mundësimin nga qeveria të zgjidhjeve pa kosto për buxhetin e shtetit nga njëra anë, por që kanë provuar të jenë të efektshme për sa i takon përballimit të situatës nga ana tjetër.

Konkretisht propozojmë: 1 – Mundësimin e importimit të lëndëve djegëse alternative (RDF/SRF-mbetje të djegshme), konkretisht sipas kodit 19 12 10 sikurse dhe importimin e Hirit Fluturues (coal fly ash) sipas kodit 10 01 02, përmes amendimit të Ligjit për Menaxhimin e Integruar të Mbetjeve. 2 – Thjeshtëzimin e procedurave për aplikim dhe licencim të subjekteve industriale, për zbatimin e impianteve fotovoltaike për gjenerimin e energjisë, me qëllim prodhimin për nevoja vetjake përmes amendimit të ligjeve përkatëse dhe akteve ligjore zbatuese”.

Çmimi i energjisë i papërballueshëm, edhe për “Kurum”. Mbyllet përkohësisht prodhimi i çelikut

“Kurum”, kompania e tretë më e madhe në vend nga të ardhurat, pas OSHHE-së dhe “Kastrati Group”, si dhe eksportuesi më i madh, që nga fillimi i gushtit, ka mbyllur përkohësisht fabrikën e çelikut dhe të petëzimit. Fabrika e petëzimit do të fillojë më 1 tetor. Ndërsa fabrika e çelikut do të rifillojë nëse bien çmimet e energjisë, ose çmimi i hekurit rritet mbi 1,100-1,200 euro, nga rreth 700 euro që është sot.

Arif Shkalla, drejtor ekonomik i “Kurum”, tha më herët për “Monitor” se arsyeja kryesore lidhet me çmimin e shtrenjtë të energjisë, pasi nuk mund të prodhohet çeliku, kur energjia ka arritur 750 euro MWH dhe një ton çelik shitet 700 euro.

Sipas tij, me çmimet e hekurit që janë rreth 700 euro, duhet që energjia të zbresë në 200-250 euro/KWH që fabrika të jetë në eficiencë. Z. Shkalla thotë se, që të prodhosh 1 ton hekur duhen mesatarisht në total 730-750 kilovat. “Pra nëse çmimi arriti 870 euro në gusht, kosto direkte e energjisë është 652 euro për ton, kur hekuri final si produkt në bursë ka qenë 650-680 euro në këtë muaj.

Për momentin, kompania po importon hekur ose lingota që të punojë në fabrikën e petëzimit. Z. Shkalla thotë se e njëjta situatë është dhe në Europë, ku po mbyllen shumë fabrika. Prodhuesi i dytë më i madh i çelikut në botë, “Arcelor Mittal”, njoftoi se ka mbyllur një fabrikë në Europë, për shkak të shtrenjtimit të gazit dhe energjisë.

“Kurum” ka në pronësi dhe HEC-et në Bistricë dhe Ulzë. Dy HEC-et në Bistricë janë në punë, ndërsa Ulza nuk po punon, për shkak se nuk ka ujë dhe priten shirat. Për momentin, “Kurum” po importon dhe tregton dhe vetëm njëra fabrikë është e hapur.

Z. Shkalla tha se eksportet kanë vijuar, por nuk krahasohen me nivelet e vitit të kaluar. Ndërsa në shtator nuk pritet të ketë eksporte dhe shpresa është që të rifillojë aktiviteti në tetor. Z. Shkalla thotë se kërkesa për hekur ka rënë, ndërsa dhe Kosova po e siguron hekurin nga tregje të tjera dhe po importon direkt përmes Portit të Durrësit.

Drejtori ekonomik i “Kurum” thotë se Turqia po konkurron me çmimin e hekurit, pasi kompanitë atje vijojnë që ta marrin energjinë lirë nga shteti. “Në Turqi, shteti ua jep fabrikave ende gazin për prodhim energjie me 140 USD MWH, duke u bërë konkurrentë të fortë në Europë.

Në vitin 2021, të ardhurat e “Kurum” arritën në 42 miliardë lekë, sipas bilancit zyrtar, pothuajse dyfishim në raport me vitin e kaluar, teksa kompania e mori veten nga pandemia dhe kërkesa u rrit në Europë.

Z. Shkalla thotë se pavarësisht mbylljes së fabrikës së çelikut, “Kurum” i ka të garantuara të ardhurat nga energjia dhe si rrjedhojë nuk do të ketë probleme likuiditeti për pagesat dhe këstet e bankave, por e mira është që të punojnë të gjitha fabrikat. Fabrikat e mbyllura zënë 75% të xhiros së kompanisë, por gjithsesi, rritja e çmimit të energjisë favorizon HEC-et. Këto të fundit sjellin rreth 20% të fitimeve.

“Kurum” ka të punësuar rreth 750 punonjës, përfshirë edhe ata që punojnë në HEC-e. Ndërsa pa përfshirë punonjësit në HEC-e, numri i të punësuarve është 670, nga të cilët 100 janë në administratë, shitje, staf inxhinierik.

Z. Shkalla thotë se ata po vazhdojnë të mbahen në punë, me leje me pagesë. Një pjesë e punonjësve po punojnë në mirëmbajtje dhe përpunim skrapi. “Gati gjysma fillojnë më 1 tetor dhe pjesa e mbetur do të jenë me 60% në marrëveshje me sindikatën për tre muaj”, thotë Shkalla.

Kompanitë e mëdha, të lidhura në tension të lartë, ishin të parat që dolën në tregun e lirë të energjisë, dhe që prej vitit 2011 e blejnë vetë energjinë, pjesë e të cilave është dhe “Kurum”. Ishin gjithsej 7 kompani, që përbënin 8.4% të konsumit kombëtar.

Shtrenjtohen kostot edhe për prodhuesit e klorit dhe ujit të pijshëm

Për prodhimin e klorit në një nga fabrikat në vend, rreth 70% të kostos së prodhimit e zënë shpenzimet e energjisë elektrike. Administratori i fabrikës së prodhimit të klorit në Korçë, “2 AT”, Romi Koca, tha për “Monitor” se nga rritja e çmimit të energjisë dhe shtrenjtimi i lëndëve të para kimike për prodhimin e klorit, kostoja prodhuese është shtuar 100% më shumë se vjet.

Kompania është e lidhur në tension të mesëm dhe prej janarit të 2022 e paguan 18 lekë për kWh çmimin e energjisë nga 8 deri në 9 lekë vitin e kaluar. Administratori i “2 AT” pohon se për shkak të shtimit të kostove ka shtrenjtuar 100% çmimet e shitjes së produkteve. Sipas tij, rritja e çmimeve nuk ka ndikuar te kërkesa.

Me përfundimin e kontratës për furnizimin me energji në muajin mars parashikohet të ketë rritje të çmimit të energjisë edhe për një nga fabrikat më të mëdha të ambalazhimit të ujit të pijshëm në vend, e lidhur me tensionin 35 kilovolt.

Aktualisht kompania e paguan çmimin e energjisë në tarifën e 36 lekë nga 8 lekë që e paguante më parë. Përveç shtrenjtimit të energjisë, prodhuesit e ujit po vuajnë edhe shtimin e kostove të lëndëve të para. Kompanitë pohuan se krahasuar me vjet, çmimi i plastikës, etiketave dhe tapave është dyfishuar, ndërsa shtrenjtimi i naftës po rrit koston e transportit për shpërndarjen e ujit.

Rritja e kostove të prodhimit te pijet alkoolike

Rritja e çmimit të energjisë dhe kostoja e lartë nga lëndët e para të importit janë shqetësuese edhe për prodhuesit e pijeve alkoolike. Në kantinën më të madhe të prodhimit të pijeve alkoolike në vend, kostoja më e lartë mbetet nga shtrenjtimi i çmimit të energjisë dhe naftës.

“Prej dy vjetësh, kostot e prodhimit kanë shënuar tendencë të fortë rritëse, të ndikuara veçanërisht nga çmimi i energjisë, nafta dhe materialet e ambalazhimit, siç janë shishet e qelqit, tapat dhe etiketat. Çmimi i energjisë ka arritur 33 lekë, nga 12 lekë, gati 3 herë më i lartë”, pohon drejtori i kantinës “Gjergj Kastrioti Skënderbeu” Denis Zhilla.

Edhe Klejsi Asllani, administratori i kantinës së pijeve “Asllani” në Shkozet, ngre shqetësimin se aktiviteti i tij është prekur nga rritja e kostove. Rritje e lartë është shënuar tek ambalazhimi i shisheve të qelqit, tapat, etiketat dhe karburanti.

“Këtë vit, kostot e prodhimit janë rritur 50% më shumë krahasuar me vjet. Nëse vjet, një shishe qelqi për konjakun e blinim 55 lekë me TVSH, çmimi këtë vit ka arritur në 100 lekë me TVSH (81% rritje), tapat e shisheve nga 20 lekë copa, këtë vit kushtojnë 35 lekë (rritja 75%), ndërsa çmimi i etiketave të pijeve është dyfishuar nga 20 lekë në 40 lekë copa.

Shtrenjtimi i lartë i çmimit të karburanteve po dëmton shumë biznesin, pasi ka rritur kostot e transportit të produkteve. Me këto kosto të larta dhe me mungesën e mbështetjes nga shteti, aktualisht këtë vit po punojmë pa marzhe fitimi, por jemi të detyruar të vijojmë aktivitetin për shkak të detyrimeve financiare”.

Një sfidë financiare për bizneset që operojnë në industrinë e pijeve për shumë vite ka qenë norma e akcizës. Përfaqësuesi i kantinës “Asllani” në Shkozet shton se te kostot e shtuara të prodhimet ka ndikuar edhe akciza e lartë.

Producers request that the VAT rate be reassessed, as taxes on alcoholic beverages are high. "If 5 years ago, for 1 bottle of cognac produced in the country, we paid 155 lek excise duty, this year we pay 185 lek. Alcohol excise has been increasing every year. At least the level of VAT should be reviewed, as it remains very high", he asserts.

In the period January-July 2022, according to Customs data, the domestic production of alcoholic beverages increased about 9% more compared to years. On an annual basis, production growth in 2021 was 43.5% more than in 2020./Monitor

Latest news