10 librat e 2021 sipas Virgjil Muçit

Një përzgjedhje e të përzgjedhurve të Politiko
 

   1.Dhiata e Re - Sipas përkthimit të Konstandin Kristoforidhit në dialektin toskërisht 1879(rilexim)
Një eskursion i rrallë në gjuhën shqipe të folur e të shkruar para njëqindepesëdhjetë vjetësh. Një pasuri e pashoqe leksikore e morfologjike. Një shkollë e pazëvendësueshme për çdo student të letrave dhe rishtar që synon të përkthejë nga një gjuhë e huaj në shqipe. Por edhe sikur asgjë prej këtyre të mos ju hyjë në sy, mjafton një shprehje e Borges’it për të ngjallur kërshërinë e shtyrë ta lexoni librin e librave. “Bibla mund të lexohet si një tregim fantastiko-shkencor”. Amen!

   2. Isaiah Berlin “Karl Marks” (Karl Marx) – Adelphi Edizioni, 2021
E botuar për herë të parë në vitin 1939, kjo monografi e filozofit të madh rus të shekullit të 20-të, i naturalizuar shtetas britanik, niset nga presuposti se asnjë mendimtar i shekullit të nëntëmbëdhjetë nuk ka ushtruar një influencë aq të drejtëpërdrejtë e të thellë mbi njerëzimin sa Karl Marksi përgjatë gjithë shekullit të njëzetë. Dora-dorës ai na zbulon një njeri dogmatik e pedant që nuk pranonte asnjë mendim që t’i kundërvihej, duke pasur në fund të jetës vetëm një mik, Engelsin. Për të kuptuar më mirë Karl Marksin do të mjaftonte fraza e tij e jashtëzakonshme: “Një gjë është e sigurtë, unë nuk jam marksist”.

   3. Solomon Volkov “Kori magjik” – Një histori e kulturës ruse nga Tolstoji te Solzhenicini (The Magical Chorus: A History of Russian Culture from Tolstoy to Solzhenitsyn) )– Vintage Books, 2009
Duke perifrazuar një titull të një filmi të famshëm të Woody Allen’it, do të thosha: Gjithçka që doni të dini rreth letërsisë disidente në Bashkimin Sovjetik dhe nuk keni pasur kurajo të pyesni. Me këto fjalë mund të përmblidhet – metaforikisht – ky libër i Volkovit. Një eskursion i domosdoshëm për të gjithë ata – si puna ime – që janë ushqyer me kryeveprat e artit dhe të letërsisë ruso – sovjetike.

   4. Oliver Jens Schmitt “Shqiptarët” (Gli albanesi) – Il Mulino, 2020
(Në shqip: IDK Shqipëroi: Ardian Klosi)

Një titull pretencioz i një vepre ambicioze. Një përpjekje për të përmbledhur e shpjeguar në 219 faqe krejt historinë e një vendi dhe të një populli, atij shqiptar. Një orvajtje që nuk mund të injorohet. Edhe në këtë libër Scmitt’i vjen me idenë fikse për të sfiduar historinë kanonike dhe për të riinterpretuar disa prej momenteve kyçe në historinë e shqiptarëve. Për të përmendur disa syresh: origjinën ilire të shqiptarëve, pse dhe kur shqiptarët ndryshuan emër dhe nga arbër u quajtën shqiptarë etj., etj.

   5. Alfred Lela - “Karantinë për një”
Botues: PolitikoBooks

Një udhëtim i pazakontë i një autori shqiptar nëpër kalvarin e dhimbjes njerëzore të shkaktuar prej Covidit, duke mbartur thellë në shpirt brengën e pangushëllueshme të humbjes së njeriut më të dashur, Nënës. Një libër që plotëson një zbrazëti të ndjeshme në bibliotekën e librit shqip, duke i bërë nder jo vetëm e thjesht autorit, por edhe letrave shqipe.

   6. Emanuele Grazzi “Fillimi i fundit: Mësymja në Greqi” (Il principio della fine: L’impresa di Grecia) – Editrice Faro Roma, 194
Të vitit 1946 janë kujtimet e ambasadorit të fundit italian në Athinë, para se Italia fashiste të ndërmerrte sulmin kundër fqinjit tonë të jugut, Greqisë. Të botuara fill pas rënies së fashizmit dhe çlirimit të Italisë prej aleatëve, kujtimet e Grazzit hedhin dritë mbi Greqinë e Metaksasë, diktatorit grek, dhe raportet e saj me Italinë e Mussolinit. Natyrshëm në kujtimet e ambasadorit italian shfaqet edhe Shqipëria e pushtuar ndërkohë prej italianëve dhe prapaskenat e hierarkëve fashistë për të përfshirë në aventurën e tyre katastrofike edhe vendin e vogël të Ballkanit.

   7. Francesco Cognasso “Historia e kryqëzatave” (Storia delle crociate) – dall’Oglio Editore, 1967
Në afro 1000 faqe historiani i njohur italian dhe një ndër ekspertët më në zë të kryqëzatave të Perëndimit drejt Varrit të Shenjtë hedh një vështrim gjithëpërfshirës rreth kryqëzatave. Bazuar në një aparat të pasur shkencor dhe burime të kohës, Cognasso na ofron afreske të paharrueshme të fatit të kryqëzatave të ndryshme dhe konfliktit të përgjakshëm midis Perëndimit të krishterë dhe Lindjes muslimane. Një interes të veçantë përbëjnë për lexuesin dhe studiuesit shqiptarë, fati i dy kryqëzatave të nisura nga portet e Italisë dhe zbarkimi i kryqtarëve në Durrachium për të vijuar udhën drejt Sirisë e Palestinës, duke kaluar përmes Bizantit.

   8. Laurence Sterne “Jeta dhe opinionet e Tristram Shandy’t, xhentëllmen” (The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman) – Penguin, 2003
Kushdo që mendon se romani modern europian zë fill me Uliksin e Joyce’t ose që përroin e ndërgjegjes e përdori për të parën herë William Faulkner’i me “Zhurmë e tërbim”, gabohet. Por këtë gjë e vëren dhe e kupton vetëm mbasi ke lexuar një prej kryeveprave që i ka të rralla shoqet jo vetëm në letërsinë angleze, por edhe atë europiane e përtej, romanin e Sterne’t që pa dritën e botimit për të parën herë në vitin e largët 1760 në Londër. Është mëkat që nuk e kemi në shqip, edhe pse janë të shumtë studiuesit që e mbajnë për një roman vështirë të përkthyeshëm në gjuhë të tjera veç asaj të Shakespeare’t.

   9. Nikolai S. Leskov - “Ledi Makbeth nga guberna e Mcenskut”
Botues: Dukagjini. Shqipëroi: Agron Tufa

Ky libërth me më pak se 100 faqe që vjen më në fund në shqip është konsideruar si një prej kryeveprave të letërsisë ruse para se në të depërtonte e të mbizotëronte realizmi socialist bolshevik. Tolstoi, Gorki e Çehovi vlerësonin te Leskovi jo vetëm përdorimin virtuoz të gjuhës, por edhe intensitetin e dramës që nuk i lë asgjë mangut penës së mjeshtrit tjetër të madh rus, Dostojevskit.

   10. Alexandre Dumas “Tre musketierët” (The Three Musketeers) – rilexim – Signet Classics, 2006
Umberto Eco’ja e cilësonte romanin e Dumas’ë si librin me titullin më të goditur në krejt historinë e përbotshme të letrave, duke qenë se heroin kryesor të librit të tij, D’Artanjanin, nuk e përmend në titull si musketierin e katërt. Çdo rilexim i këtij libri sikur të pasuron e zgjeron pentagramin e emocioneve që përjeton si lexues. Një klasik i pavdekshëm që të kujton atë shprehjen e famshme: Një vepër është klasike se sa herë që e lexon të kumton diçka të re e të panjohur më parë.