10 librat e Vitit të Çlirim Gjatës

*Çlirim Gjata është jurist dhe politikan

Është e dyta herë që bien në këtë kurth. Herën e parë në një emision tv, më duhej të përzgjidhja 5 libra shqiptarë. “Be e rrufe” që nuk do ta bëja më kurrë. Po ja që pranova prapë, sa më tha Fredi nga Politiko (Fredin e kemi dhe në parti, dhe i rëndësishëm, prishja po deshe). Mendova të rregulloja atë që gabova herën e parë. Në të dyja rastet po të më vënë të zgjedh përsëri, do të zgjedh komplet tituj të tjerë. Vë bast që njëlloj është edhe sikur të jenë 100 libra.

Pa u zgjatur titujt e mi janë:

1. Visar Zhiti – “Këpuca e aktorit”- Onufri, 2022

Ky roman sëbashku me “Ngjizja e papërlyeme” e Agron Tufës, pavarsisht se flasin për shembje teatrosh e persekutime aktorësh, përsëri nuk e shmangin ambientin qytetar - europerëndimor shqiptar. Pak a shumë si te Dimrat e Kadaresë. Nga këta libra unë arrij në përfundimin se po të mos kishte egzistuar në Shqipëri ky ambjent europerëndimor, nuk do të ishin shembur as teatrot dhe as nuk do persekutoheshin artistët.

2. Michel Houllebecq - Ndërhyrje; përktheu: Blerta Hyska, 2020- Skanderbeg Books

Po shkëpus vetëm një paragraf se përse lexohet ky libër:

“Pèrvec kèsaj shumica ishin rumun, biellorus, ukrainas, me nje fjale ndonje nga keto vendet absurde qe dolen nga shperbèrja e bllokut te Lindjes dhe nuk mund te thuhet se komunizmi e zhvilloi ne menyre tê veçantē ndjeshmèrine ne marredhèniet njerèzore: ne tèresi tek ish-komunistët sundon me teper brutaliteti - ne krahasim me te, shoqêria balzakiane qe doli nga shthurja e mbreterise duket një mrekulli méshire dhe butêsie. Mire eshte te mos i zesh bese doktrinave te vellazërimit”.

3. George Orwell -Viti 1984; Përktheu: Çelo Hoxha, 2005 - Zenit Editions

Këtë libër do ta rekomandoja në përjetësi për ta lexuar. Gjithsesi, ky libër nuk mund të lexohet i vetëm. Por në mes të “Procesi” i Kafkës dhe “Pallati i ëndrrave” i Kadaresë. Kushdo që mendon, nuk duhet ta lërë pa lexuar këtë trilogji, pasi do ti duhet të dijë pozicionin e vet në marrdhënie me shtetin në çdo moment të jetës së tij.

4. Mehmet Elezi - Kongresi i Drejtshkrimit, një fëmijë i plakur, 2023: Botim i Alsar, 2023

Ata që bënë Kongresin e Drejtshkrimit nuk është se e deshën gjuhën shqipe më shumë se ata që janë kundër. Thjesht, donin të vertetonin se historia fillonte me ta. Nga zero. Pra çështje pushteti dhe jo gjuhe. Koha provon gjithshka. Edhe rrënimin e tezave të tyre.

5. Zef Zorba - Vepra I: Poezia, 2020-Botimet Princ

Për këtë nuk guxoj të jap përshtypje. Emri i shtëpisë botuese i shkon më për shtat Zorbës. Një princ i heshtur si Hamleti.

6. Esat Myftari - Vdekja jote, Jeta ime, 2020; Botimi: Lena Prishtinë

Nëpërmjet këtij romani biografik, me fakte, del trajtimi që shteti i Shqipërisë londineze iu bëri shumë kosovarëve gjatë 45 vjetëve të komunizmit. “Dashuria” e madhe nuk dihej nga anonte; nga shqiptarët e përtej kufirit apo nga serbët e përtej Jugosllavisë. Pak a shumë si në qeverinë e sotme.

7. Preç Zogaj - Bija e vjetër e nënës së re, 2021; UETPress 

Përplasja e kohës me absurdin. Për mua, kjo është ky libër. Pavarsisht pasojave të tmerrshme, absurdi humbet, koha fiton. Dhe kjo jepet me figurën më të qëndrueshme, më themeltare të kohës: figurën e NËNËS.

8. Victor Hugo - William Shakespeare, 2022; përkthimi Abdulla Rami (në internim) dhe Ermira Xhomaqi-Godo (në liri); Onufri 

Në fillim, librit i duhet lexuar hyrja e përkthyeses trashëgimtare Xhomaqi-Godo. Pastaj ky libër të vërteton atë që: Sa më shumë lexon, aq më shumë kupton se sa pak ke lexuar!

9. Primo Shllaku - Pesha e padurueshme e pafajësisë, 2023; Onufri. 

Sa shumë është shkruar për fajësinë dhe sa pak për të kundërtën. Primo ndërmerr një lundrim të rrezikshëm me këtë libër. Ashtu siç i thanë Saramagos se, po ta kishte shkruar “Ungjilli sipas Jezu Krishtit” disa qindra vjet më parë, do të përfundonte në turrën e druve; ashtu edhe Primo, po ta kishte shkruar këtë roman diku 40 vjet më parë.... Mos ta zgjasim kot.

10. Pier Paolo Pasolini - Mish dhe qiell, Poezi, 2018; Perkthimi Aida Baro dhe Edon Qezari; Pegi

Më në fund u përkthye Pasolini. Të shpresojmë për më shumë.

Një shënim i fundit: Herën e parë me 5 libra në tv, ja hodha paq. Si duket pak kush e kish pasur mendjen. Por nuk shpresoj se do shpëtojmë tani te Politiko nga kritikat e deri te sharjet. Prandaj po pranoj paraprakisht çdo të tillë si mediokër apo injorant. Po, po, është e vertetë.