Foreign Policy: Shqipëria mes Pekinit dhe Perëndimit

TIRANE, Shqipëri – Kur bëhet fjalë për Shqipërinë, Shtetet e Bashkuara duket se po kalojnë nga indiferente në të përfshira duek parë rritjen së gjurmës së Kinës në rajon. Angazhimi më i madh i SHBA-së me kombin e vogël ballkanik nxjerr në pah shfaqjen e një pike tjetër të mundshme përplasjeje midis ambicieve gjeoekonomike të Kinës në rajon dhe përpjekjeve në rritje, edhe pse të vonuara, perëndimore për të rezistuar.

Ndërkohë që shumica e vendeve të Ballkanit kanë qenë marrës të uritur të parave kineze, Shqipëria ka vepruar ndryshe, duke zgjedhur të angazhohet në mënyrë selektive me Pekinin. Ndërsa ka rreth 120 projekte të lidhura me Kinën me vlerë pothuajse 32 miliardë dollarë në Ballkan—shumica e të cilave janë në sektorët e infrastrukturës dhe energjisë—Shqipëria i ka ndenjur kryesisht larg akumulimit të borxhit të madh kinez në këmbim të zhvillimit, duke zgjedhur projekte që nuk kërcënojnë përdorimin e së ardhmes së vendit.

Uashingtoni është përgjigjur në mënyrë të favorshme duke rritur investimet dhe lidhjet ushtarake. Në fillim të janarit, Komanda e Operacioneve Speciale të SHBA-së në Europë njoftoi se po krijonte një stancion të avancuar në Shqipëri mbi baza rotacioni. Kjo erdhi vetëm disa muaj pasi vendi priti stërvitjen ushtarake Defender Europe 21, operacioni më i madh në Evropën Juglindore që nga Lufta e Dytë Botërore. Dhe investimet amerikane, ndonëse ende të vogla, po rriten me shpejtësi. Sipas Bankës Qendrore Shqiptare, investimet e huaja direkte amerikane u rritën me 48 për qind në tremujorin e tretë të vitit 2020 krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit 2019, duke arritur në rreth 140 milionë dollarë.

Interesi i ripërtërirë i Uashingtonit për Shqipërinë filloi në vitin 2020, kur vendi iu bashkua nismës Clean Netëork, një program i administratës Trump që synonte të sfidonte dominimin e firmave kineze në teknologjinë celulare 4G dhe 5G. Shqipëria ishte vendi i parë në rajon që u bashkua dhe e ka përdorur pjesëmarrjen e saj për të favorizuar Uashingtonin, i cili ka qenë i kënaqur për mbështetjen në rajon. 

Në fund të vitit 2020, zyrtarët amerikanë dhe shqiptarë nënshkruan një memorandum mirëkuptimi për bashkëpunimin ekonomik në Tiranë, kryeqytetin e Shqipërisë, gjatë një vizite të Keith Krach, nënsekretarit amerikan të shtetit për rritjen ekonomike në atë kohë. Ky veprim i hapi rrugën investimeve të SHBA-së në projektin e hidrocentralit të Skavicës dhe termocentralit të Vlorës, një hap simbolik në kundërshtimin e interesave kineze në vend, projekti më i madh i të cilit është koncesioni i Geo-Jade Petroleum për nxjerrjen e naftës në fushën e Patos-Marinzës. fusha më e madhe e naftës në tokë në Evropë.

Pavarësisht animit të Shqipërisë drejt Perëndimit, Kina nuk është frenuar. Në fund të tetorit 2021, Ministri i Jashtëm kinez Ëang Yi vizitoi Shqipërinë gjatë rrugës për në samitin e G-20 në Romë. Vitet e fundit, Pekini ka mirëpritur rritjen e tregtisë; vendi është burimi i tretë më i madh i importeve të Shqipërisë pas Italisë dhe Turqisë. Bregdeti i Adriatikut shqiptar është gjithashtu me interes për zgjerimin e Iniciativës së Kinës "Një brez dhe një rrugë", e cila i ka vënë një theks të veçantë Evropës Juglindore si një portë për në Mesdhe.

Kina kakrijuar një koalicion të lirë të vendeve të Europës Qendrore dhe Lindore - të njohur si 16 + 1 - që bashkëpunuan me Rripin dhe Rrugën e Pekinit. Por me vende të tilla si Republika Çeke dhe Sllovakia që kanë filluar të lodhen nga investimet e rënda të Pekinit, më pas duke e zemëruar Pekinin me shfaqjet e mbështetjes për Tajvanin, dhe me Lituaninë që u tërhoq nga grupimi në maj 2021, mbajtja brenda partnerëve strategjikë si Shqipëria është thelbësore për Pekinin.

"Shqipëria ka një vlerë simbolike për Kinën dhe vendi është një nga më interesantët në rajon për shkak të lidhjeve të saj historike me Kinën dhe përafrimit të saj me politikën "Një Kinë", tha Stefan Vladisavljev, koordinator programi në Fondacionin për një Shoqëri të Përgjegjshme, një institut serb. Nga ana tjetër, është anëtare e NATO-s dhe i përkushtohet anëtarësimit në BE, gjë që vendos orientimin e përgjithshëm strategjik të politikës së jashtme shqiptare drejt Perëndimit.

Shtetet e Bashkuara dhe Europa po bëjnë një përpjekje të vonuar për të vënë gishtin e madh në peshor. Si Uashingtoni ashtu edhe Brukseli kanë hartuar plane zhvillimi ekonomik që synojnë të zbehin, të paktën pjesërisht, ndërhyrjet kineze përmes Brezit dhe Rrugës, dhe të dy, kanë folur shumë për investime në Ballkanin Perëndimor. Por ka shkopinj si dhe karrota.

Ashtu si shumë vende të Ballkanit, Shqipëria po përgatitet për anëtarësim në Bashkimin Evropian, pavarësisht se zgjerimi është anashkaluar vazhdimisht nga Brukseli. Nëse kjo qasje vazhdon, do të krijohet një vakum më i madh për ndikimin kinez.

“Pekini shihet si një burim i besueshëm financimi për zhvillimin ekonomik nga disa qeveri në Ballkanin Perëndimor,” tha Valbona Zeneli, kryetare e nismave strategjike në Qendrën George C. Marshall. Për të nxitur vendet e Ballkanit në drejtimin e duhur, tha ajo, BE duhet të lidhë zgjerimin dhe bujarinë kineze.

“Për të promovuar zhvillim pozitiv, BE-ja duhet të krijojë kushte specifike që adresojnë marrëveshjet e investimeve me Kinën si pjesë e politikës së saj të zgjerimit”, duke përfshirë transparencë më të madhe dhe mekanizma kontrolli për investimet hyrëse, tha ajo.

Për momentin, gatishmëria e Shqipërisë për të kufizuar investimet kineze dhe për të xhongluar Brukselin, Pekinin dhe Uashingtonin i jep vendit një mundësi të rrallë për të qenë një ndërmjetës rajonal. Serbia është partneri kryesor i Kinës në Ballkanin Perëndimor, me investime, kryesisht në formë kredie, që arrijnë në rreth 8 miliardë dollarë. Maqedonia e Veriut fqinje ka marrë gjithashtu kredi kineze dhe më i njohuri, Mali i Zi e futi veten në borxhe serioze pasi mori një hua prej gati 1 miliard dollarësh nga Banka e Eksport-Importit të Kinës për të ndërtuar një autostradë. Në jug, në Greqi, kompania e transportit Cosco e Kinës kontrollon portin e Pireut - porti i katërt më i madh i kontejnerëve në Europë - një lëvizje që ka shkaktuar shumë shqetësime në Bruksel.

Duke i përkëdhelur të gjithë lojtarët e mëdhenj, Shqipëria mund të jetë potencialisht një pionier për kombet më të vogla të kapur në pikën e përballjes së Perëndimit me Pekinin.