Shqipëria në pikë kthese: mes reformës, korrupsionit dhe luftës për pushtet

E vendosur mes një premtimi për një fillim të ri dhe një realiteti të mbushur me mosbesim, korrupsion dhe ndikim kriminal, Shqipëria ndodhet sot në një nga momentet më delikate politike të dekadave të fundit, shkruan “Exxtra 24”.

Ndërsa qeveria promovon stabilitetin dhe e paraqet procesin e integrimit në Bashkimin Evropian si një histori suksesi, nën sipërfaqe po rriten shenjat e një tensioni të thellë institucional dhe politik.

Akuzat për korrupsion ndaj politikanëve të rangut të lartë, hetimet e Prokurorisë së Posaçme (SPAK) dhe një opozitë gjithnjë e më e mobilizuar tregojnë se vendi ndodhet në një pikë kthese historike. Pyetja kryesore mbetet: a po hyn Shqipëria në një fazë reale reformash dhe llogaridhënieje, apo thjesht në një cikël tjetër të përplasjes për pushtet politik?

Një sistem nën presion: pushtet, korrupsion dhe rrjete informale

Për më shumë se dy dekada, korrupsioni është konsideruar një problem strukturor i shtetit shqiptar. Raporte ndërkombëtare, hetime gazetareske dhe procedura penale kanë vizatuar vazhdimisht një panoramë ku pushteti politik, interesat ekonomike dhe rrjetet informale – shpesh të lidhura me krimin e organizuar – mbivendosen në mënyrë të rrezikshme.

Vëzhgues vendas dhe të huaj kanë ngritur akuza të përsëritura se aktorë kriminalë kanë ndikuar dhe mbështetur politikën, qoftë përmes financimeve, ushtrimit të presionit apo mbrojtjes së ndërsjellë. Këto pretendime janë mohuar vazhdimisht nga qeveria, e cila i referohet reformës në drejtësi dhe, veçanërisht, punës së SPAK-ut si provë e vullnetit për pastrim të sistemit.

Perceptimi ndërkombëtar dhe hija e autokracisë

Megjithatë, perceptimi ndërkombëtar mbetet i ndarë. Në tetor 2024, redaktori i Der Spiegel, Walter Mayr, ngriti pikëpyetje serioze mbi mbështetjen që liderët evropianë i japin kryeministrit shqiptar.

“Edi Rama joshet në Perëndim – pjesërisht sepse ndihmon në mbajtjen jashtë të refugjatëve,” shkruante Mayr, duke shtuar se kundërshtarët e tij e akuzojnë për shndërrimin e Shqipërisë në një sistem të dominuar nga paratë e drogës dhe tendenca autokratike.

Këto vlerësime e vendosin Shqipërinë në një pozicion të ndërlikuar: e lavdëruar politikisht, por e dyshuar institucionalisht.

SPAK, shpresë reale apo reformë me kufij?

Krijimi i SPAK-ut konsiderohet pa dyshim një nga arritjet më të rëndësishme të reformës në drejtësi të mbështetur nga BE-ja. Hetimet ndaj ish-ministrave, kryetarëve të bashkive dhe zyrtarëve të lartë do të kishin qenë të paimagjinueshme vetëm pak vite më parë. Mesazhi formal është i qartë: nuk ka më imunitet absolut politik.

Raste që përfshijnë ministra në detyrë, përfshirë edhe emra të rëndësishëm të kabinetit qeveritar, kanë forcuar perceptimin se askush nuk është plotësisht i paprekshëm. Megjithatë, kritikat nuk mungojnë. Avokatë, organizata të shoqërisë civile dhe analistë vënë në dukje se përgjegjësia politike rrallëherë përkthehet në pasoja të shpejta ligjore.

Procedurat zvarriten, aktakuzat vonohen dhe shpesh krijohet përshtypja se disa figura të fuqishme mbeten ende të mbrojtura nga një filtër i padukshëm institucional. Kjo ambivalencë rrezikon të minojë besimin publik dhe të shndërrojë reformën nga një proces çlirues në një betejë të gjatë dhe të pasigurt.