Si e përdori Rama eksodin e shqiptarëve, për të lënë në hije votën e Diasporës?

Një vit përpara zgjedhjeve të ardhshme të përgjithshme, kryeministri Edi Rama nisi një turne në të gjithë Evropën për t'i bërë qytetarët që jetojnë jashtë vendit “Krenar për Shqipërinë”. Por problem mbetet kodi zgjedhor, i cili aktualisht nuk i lejon njerëzit të votojnë nga jashtë.

Gjatë turneut të tij nga Athina në Milano me diasporën shqiptare, Rama  foli për eksodin e vitit 1991, vuajtjet, vështirësitë, ksenofobia, racizmi, por nuk përmendi në asnjë moment votën e mohuar të diasporës të cilën e ka premtuar që kur ishte në opozitë. Osservatorio Balcani e Caucaso Transeuropa, në një artikull për Ramën, shkruan se kryeministri ka përdorur nocionet e patriotizmit dhe krenarisë për të sfumuar votën e diasporës.

Athinë: Stereotipe kulturore dhe masa të rrepta mbrojtëse

Ishte me një video të shkurtër që përshkruan 'Zorba greku' duke kërcyer 'syrtaki' me kolonën zanore homonim të kompozitorit Mikis Theodorakis – ndoshta melodia më e njohur që lidhet me greqizmin – që kryeministri Edi Rama ftoi emigrantët shqiptarë që jetonin në Greqi t'i bashkoheshin atij. E diel, 12 maj 2024, në 'Teatrin e Krishtlindjeve', pjesë e stadiumit 'Galatsi' në Athinë. Klipi që u shfaq në rrjetet sociale të Ramës mbyllej me dy mesazhe: ‘Krenar për ty’ dhe ‘Shihemi së shpejti’. Dy nocione, krenaria dhe ribashkimi, mund të përmbledhin mesazhin e fjalimit të Ramës, i cili vlerësonte moralin shqiptar.

Vendi ishte i plot me njerëz: një turmë e gëzuar dhe e emocionuar, duke valëvitur flamujt shqiptarë, duke brohoritur dhe duke kënduar këngë tradicionale. Shumë prej tyre kishin ardhur nga pjesë të ndryshme të Greqisë falë transportit falas të organizuar nga qeveria shqiptare, ndërsa të tjerë kishin përdorur të njëjtat autobusë për të ardhur nga qytetet shqiptare. Disa komentuan me sarkazëm në rrjetet sociale se ‘në stadium ishin më shumë shqiptarë nga Tirana se sa nga Greqia’. Shumë kanë komentuar takimin e Athinës për kostot organizative dhe aspektet folkloristike.

Duke iu drejtuar një prej komuniteteve më të mëdha shqiptare në Evropë, Rama u ndal në vështirësitë që emigrantët shqiptarë kanë përjetuar në vendet pritëse si Greqia dhe theksoi rëndësinë e mbajtjes së lidhjeve të ngushta me atdheun. Ai iu referua incidenteve të diskriminimit dhe ksenofobisë me të cilat janë përballur shqiptarët në territorin grek në vitet e mëparshme, si dhe sfidat e mbështetjes së familjes dhe mbajtjes së gjuhës dhe traditës jashtë vendit.

Fjalimi i ngarkuar emocionalisht i Ramës ndoshta mund të rezononte ende me brezin e parë të emigrantëve që mbërritën në Greqi në këmbë, duke kaluar ilegalisht malet e Kakavisë. Janë ata që siguruan një fuqi punëtore të lirë, pasi kishin bërë punë të vështira fizike, sezonale që normalisht nuk do t'i bënin vendasit. Emigrantët shqiptarë të viteve '90 shpesh ishin të papaguara, të përçmuara dhe, gjithashtu, të stigmatizuar kolektivisht nga shoqëria greke mbi bazën e një 'reputacioni të keq' që disa nga bashkatdhetarët e tyre kishin krijuar përmes përfshirjes së tyre në aktivitete të paligjshme dhe krime të rënda. Megjithatë, krahas popullatës rurale të shtyrë nga varfëria dhe dëshpërimi, kishte edhe refugjatë me arsim të lartë dhe të kualifikuar, të cilët arritën të integroheshin më shpejt në Greqi, duke zënë tashmë pozicione kyçe në të gjitha sferat e ekonomisë. Në ditët e sotme, brezi i dytë dhe i tretë i emigrantëve shqiptarë në Greqi janë integruar plotësisht në shoqërinë greke, si dhe kanë ruajtur gjuhën dhe zakonet e tyre brenda sferës së familjes dhe komunitetit. Martesat e përziera janë gjithashtu një fenomen i zakonshëm dhe jo më tabu që ishin disa vite më parë.

Iris Balli Hajdinaj është filologe dhe punonjëse sociale në gjuhën shqipe me qendër në Greqi. Krahas karrierës së saj të gjatë në sektorin humanitar, ajo është gjithashtu kryetare e degës së Selanikut të organizatës 'Jeta', një OJQ jofitimprurëse e themeluar në vitin 2016, e cila promovon integrimin social, arsimor dhe sipërmarrës të grave që janë pjesë e Komuniteti Shqiptar në Greqi.

E pyetur për përmbajtjen e fjalës së Ramës, Balli-Hajdinaj thekson nevojën për të sjellë një rrëfim pozitiv për komunitetin shqiptar në Greqi: “Do të doja të dëgjoja më shumë për histori suksesi në vend të vetëm vështirësive. Midis komunitetit ka shumë shembuj. emigrantëve shqiptarë që shkëlqejnë në të gjitha sferat e jetës Ka veçanërisht shumë gra që kanë bërë përparim të dukshëm në jetën e tyre dhe gjithashtu, një brez i ri që punon dhe studion si pjesë integrale e shoqërisë lokale.”

Në këtë kontekst, përse kryeministri shqiptar do të zgjidhte të përsëriste në fjalën e tij një version të vjetëruar të migrimit të shqiptarëve në Greqi, i lidhur, në fakt, me shtypjen dhe traumën? Kjo është një strategji e cila është studiuar gjatë dekadave të fundit nga antropologë socialë të shquar, si Janet Reineck, Nita Luci dhe Stephanie Schwandner-Sievers, të cilët kanë analizuar sesi shqiptarët kanë krijuar dhe konsoliduar një identitet kolektiv si një komb i shtypur apo i margjinalizuar dhe se si kjo narrativë e vetëpërfaqësimit përdoret shpesh si brenda ashtu edhe jashtë vendit, si burim fuqie dhe uniteti. Në punimin e saj kërkimor të vitit 2008, Schëandner-Sievers diskuton se si dhe pse shqiptarët që jetojnë në Evropë mund të 'prodhojnë dhe riprodhojnë, dhe ndonjëherë të manipulojnë stereotipet e projektuara mbi ta nga të huajt', ose të inkurajuar nga dinamika e komunitetit ose në përpjekje për të kërkuar kushte më të favorshme. për veten ose familjen e tij.

Analisti politik dhe gazetari Neritan Sejamini theksoi se patriotizmi i Ramës është fals pasi ai nuk u ka ofruar asgjë shqiptarëve që jetojnë në Athinë, si lehtësimin e burokracisë për marrjen e lejeve të qëndrimit apo problemin me gjuhën shqipe. Për më tepër, shumë prej emigrantëve të pranishëm në takim nuk mund të votojnë në asnjërin nga dy vendet, qoftë Greqi apo Shqipëri.

Vota e premtuar e diasporës

Gjatë dekadës së fundit, nën qeverisjen Rama, janë organizuar tre Samite të Diasporës (në 2016, 2019 dhe 2023). Gjithashtu, me krijimin e Ministrisë së Shtetit për Diasporën, gjatë mandatit të dytë të Ramës (së bashku me Agjencinë dhe Fondin për Zhvillimin e Diasporës), u bënë përpjekje për të krijuar një lidhje më të fortë institucionale dhe të qëndrueshme për rritjen e bashkëpunimit mes nënës. vend dhe shqiptarët që jetojnë jashtë. Megjithatë, në momentin e shkrimit, nuk kemi rezultate konkrete sa i përket arritjeve të samiteve dhe grupeve të punës. E njëjta mungesë progresi mund të thuhet edhe për Strategjinë Kombëtare 2021-2025, e cila vë në dukje, ndër synimet e saj, krijimin e regjistrit të diasporës dhe rrjeteve profesionale, si dhe dhënien e së drejtës së tyre të votës.

Ky i fundit ka mbetur “peng” i partive politike përgjegjëse për hartimin e kodit zgjedhor, pavarësisht një vendimi të Gjykatës Kushtetuese që adresonte ankesën e Shoqatës “Diaspora për Shqipërinë e Lirë” në lidhje me shkeljen e së drejtës kushtetuese të emigrantëve për të votuar në vitet e fundit. zgjedhjet parlamentare. Gjykata theksoi para Kuvendit mënyrën e paqartë dhe antikushtetuese në të cilën kodi zgjedhor trajton të drejtat e votës së emigrantëve, duke cënuar kështu një të drejtë kushtetuese.

Në muajt e fundit, lëvizja politike e sapokrijuar "Shqipëria bëhet" ka nisur një turne brenda dhe jashtë vendit ku jetojnë shtetasit shqiptarë (deri tani në Itali, Suedi, Greqi) dhe ka mbledhur e ka dorëzuar 20.000 nënshkrimet e nevojshme për një draft të ri. ligji, i cili propozon mundësinë e votimit të diasporës, hapjen e garës zgjedhore mes partive politike, depolitizimin e administratës së KQZ-së dhe modifikimin e ligjit për referendumet.

Gjithashtu, Lëvizja Diaspora për Shqipërinë e Lirë, Partia Demokratike dhe vetë Partia Socialiste kanë propozuar projektligjet e tyre. Kryeministri Edi Rama thotë se problemi i mundësimit të votimit të diasporës ka mbetur çështje teknike.

Pyetëm Arbër Agalliu, një gazetar i ri shqiptar me bazë në Toskanë, i cili ka qenë i zëshëm për çështjet kryesore që kanë të bëjnë me komunitetin shqiptar (të drejtat e votës, shtetësia për brezat e dytë, njohja reciproke e pensioneve, lidhjet e ngushta kulturore me komunitetin arbëresh, etj.) , për këndvështrimin e tij për rezultatet e Samiteve të Diasporës. “Edhe pse në vitet e fundit Shqipëria është përpjekur t'u japë zë dhe të përfshijë qytetarët e saj që jetojnë jashtë nëpërmjet organizatave si Këshilli Koordinues i Diasporës Shqiptare apo Samitet e Diasporës, perceptimi i shqiptarëve që jetojnë jashtë është se pak ka ndryshuar, ata ende ndjehen. shumë larg institucioneve që supozohet t'i përfaqësojnë ato”.

Propozimin e KQZ-së e dha edhe Kryekomisioneri Shtetëror i Zgjedhjeve, Ilirjan Celibashi, ku theksoi se nëse Kuvendi nuk plotëson boshllëqet ligjore brenda seancës aktuale të punës (korrik 2024), vota e diasporës nuk mund të realizohet në kohë për zgjedhjet e vitit 2025.

Cila është madhësia dhe pesha ekonomike e diasporës shqiptare?

Ndërkohë që jemi në pritje të rezultateve të të dhënave të regjistrimit të popullsisë shqiptare që do të publikohen këtë muaj nga Instituti i Statistikave (INSTAT), mund t'i referohemi të dhënave të disponueshme nga viti 2020. Diaspora shqiptare ishte gjithsej rreth 1.7 milionë banorë, ndërsa popullsia shqiptare brenda vendit vlerësohej të ishte 2.8 milionë qytetarë. Me fjalë të tjera, në vitin 2020 diaspora ishte një e treta (36.3%) e popullsisë së përgjithshme shqiptare.

Gjithashtu, pas vitit 2020, migrimi neto ka vazhduar të jetë negativ, kështu që përqindja e diasporës mund të jetë edhe më e madhe. Për sa i përket kontributit të tyre në ekonomi, remitancat nga diaspora kanë qenë gjithmonë një komponent i madh i Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) të Shqipërisë. Sipas të dhënave të Bankës Botërore, në vitin 2022 Shqipëria ka marrë 1.75 miliardë dollarë remitanca. Kjo shifër përkthehet në 9.2% të PBB-së.

Kështu, objektivi i kthimit të vëmendjes drejt diasporës është i qartë: të vini në kontakt me shqiptarët jashtë vendit, me synimin për t'i bindur ata të kthehen, të investojnë kursimet e tyre në Shqipëri dhe të bëhen pjesë e lidershipit të PS-së, e cila ka nevojë për freski. fytyra të reja, pas 11 vitesh qeverisje.

Milano: Koha për të ardhur në shtëpi dhe për të investuar në Shqipëri

Pas Athinës, një takim tjetër u mbajt në Milano më 26 maj - dy të tjera ishin planifikuar të mbaheshin në Londër dhe Düsseldorf në qershor, por u shtynë për në shtator për shkak të zgjedhjeve të parakohshme në Mbretërinë e Bashkuar dhe Kampionatit Evropian të Futbollit UEFA në Gjermani. Rama në rrjete sociale, përpara tubimit në Milano, përshkruante Vlorën, një anije plot me emigrantë shqiptarë që mbërrin në portin italian të Barit, si një simbol i emigracionit shqiptar në Itali. Organizimi ishte i ngjashëm me atë të Athinës, me pjesëmarrjen e zyrtarëve të PS-së dhe gazetarëve nga Shqipëria, ndonëse më pak në numër.

Gjithashtu fjalimi i Ramës ishte i ngjashëm me atë të mëparshëm: ai vuri në dukje kontrastin mes përvojës dhe vuajtjes që kishin kaluar shqiptarët gjatë valëve të para të zbarkimit në Itali me komunitetin e sotëm shqiptar, i cili është i integruar në mënyrë perfekte në kontekstin ekonomik, social dhe kulturor italian. Rama i kujtoi audiencës sakrificat, betejat dhe racizmin që kanë pësuar në të kaluarën, të stigmatizuar nga mediat për çdo ngjarje kriminale.

Sot, tha Rama, 'albanezët' nuk janë më në faqen e parë të gazetave për raste vrasjesh apo vjedhjesh, por për histori të suksesshme të sipërmarrjes së tyre dhe të Shqipërisë si destinacion turistik. Rama ftoi shqiptarët të kthehen dhe të investojnë në Shqipëri ndërsa pranoi gjithashtu se Shqipëria ka ende shumë për të bërë për të luftuar korrupsionin dhe krimin. Rama vuri në dukje se koha e mirë e Shqipërisë kishte ardhur dhe “jemi të vetmit që mund ta bëjmë këtë herë atë të bashkimit përfundimtar me BE-në”.

Në fakt, ndërsa Rama merr meritat për arritjet e politikës së jashtme në përputhje të plotë me BE-në dhe për sukseset e turizmit pas pandemisë, që kulmuan vitin e kaluar me një rekord prej 10 milionë turistësh, raportet nga institutet kërkimore tregojnë korrupsionin sistemik në të gjitha nivelet e qeverisjes. Sipas raportit të Mirëbesimit në Qeverisje të publikuar së fundmi nga IDM, një shumicë dërrmuese e shqiptarëve (mbi 81%) e perceptojnë korrupsionin e vogël si të përhapur, me një përqindje të ngjashme që besojnë se korrupsioni i madh është i shfrenuar. Këtë e dëshmojnë më tej hetimet e ndryshme të Prokurorisë së Posaçme Kundër Korrupsionit (SPAK) që synojnë ministra, kryetarë bashkie dhe zyrtarë të tjerë.

Ashtu si në Athinë, Rama nuk e përmendi fare votën e diasporës, edhe pse ka qenë një premtim i vjetër i tij që kur ishte në opozitë.

Julian Kruja, një profesionist i ri shqiptar i IT-së me banim në zonën e Milanos, e konsideron paralelizmin mes eksodit të shqiptarëve të ardhur në Itali në vitet '90 dhe italianëve që vijnë sot në Shqipëri për turizëm, pasi sot, "eksodi vazhdon, madje. Ndonëse me motive të ndryshme nuk largohen më për mbijetesë, por për kushte më të mira jetese, larg korrupsionit, kapjes së shtetit dhe mungesës së meritokracisë”.

Për Krujën takimi i Ramës në Milano “ishte një spektakël propagandistik si ato në Shqipëri”. Ai thekson se Rama "nuk ka ardhur me asnjë premtim të ri që i duhet diasporës, si p.sh. të avokojë për marrjen e nënshtetësisë për brezin e dytë të shqiptarëve në Itali, të cilët tani duhet të presin të mbushin 18 vjeç për të aplikuar për të. Por. – përfundoi ai – kjo ishte e pritshme, pasi nuk pati guxim të përmendte premtimin e vjetër të votës së diasporës”.

Aktivistja e re Arilda Lleshi – e cila, së bashku me aktivistë të tjerë, shfaqi një pankartë në takimin në Milano duke bërë thirrje për votën e diasporës – tregon për OBCT se gjatë tre muajve të fundit, shqiptarët që jetojnë në vende të ndryshme evropiane si Itali, Gjermani, Austri, Britania e Madhe, Greqia, etj., janë njohur me njëri-tjetrin përmes rrjeteve sociale dhe "kanë vendosur të krijojnë fushatën "#IWantToVote2025", për të mbrojtur dhe kërkuar nga Kuvendi i Shqipërisë përmbushjen e një detyrimi kushtetues, veçanërisht pas vendimit të Gjykatës Kushtetuese. urdhëron Kuvendin të mundësojë votimin jashtë vendit”. Ata kanë zhvilluar takime dhe protestuar në qytete të ndryshme europiane ku jetojnë shqiptarë si në Mynih, Milano, Vjenë, Bruksel, Hagë, Londër etj.

Në të dyja takimet, Rama ka të ngjarë të përdorë një strategji të testuar mirë të bashkimit të shqiptarëve etnikë përmes simboleve dhe narrativave që ngjallin kujtime vështirësish dhe shtypjeje. Në këtë kuadër, turneu "Proud of Albania" ka përdorur me përpikëri imazhet stereotipike sociokulturore për të ngjallur ndjenjat e kombësisë, patriotizmit dhe nostalgjisë në diasporë. Ndjenja që mund të shndërrohen në vota, me kusht që ligjvënësit shqiptarë të vendosin se është koha për të ndërmarrë veprime konkrete për qytetarët që Shqipëria nuk mund t'i mbante.