Flash News

Gjykojeni protestën nga kundërshtarët

Aksident në Greqi, ndërron jetë 16-vjeçari shqiptar

Protesta trazon PS-në/ Zegjineja e ‘meme-ve’ sulmon influenceren: Shëmtirë, diote. Balla kapet me Reuters

Vrasja në Paskuqan/ Autori është gjurmuar deri në Bovillë, ka braktisur mjetin

Publikoi tezën e Letërsisë 20 minuta pas nisjes së provimit, përjashtohet maturanti në Kukës

OP-ED

Loja politike dhe faktori ndërkombëtar

Politiko 18 Mars 2020, 12:01

Nga Agim Nesho

Në demokraci, mazhoranca dhe opozita janë institucionet e pazëvendësueshme për qeverisjen e vendit. Mazhoranca në pushtet realizon vizionin dhe premtimet që ka bërë para elektoratit, krijon mundësi për përparim ekonomik dhe mirëqënien sociale të vendit. Ndërsa opozita mbetet nëpararojë të kontrollit të ruajtjes së balancave të pushtetit dhe gjithë politikave ku mazhoranca nuk arrin t’i realizojë me sukses. Opozita është rojtari kryesor në evidentimin e korrupsionit, mungesës së transparencës dhe ngre platformën e saj alternative mbi gabimet e bëra nga mazhoranca. Të dyja bashkë, pozitë dhe opozitë, bashkëpunojnë me faktorin ndërkombëtar për të realizuar detyrat e vendit në marrëdhëniet ndërkombëtare, respektimin e ligjit ndërkombëtar, aleancat e ndryshme integruese ose të sigurisë, për të konsoliduar dhe avancuar pozicionin e vendit në arenën ndërkombëtare.

Sa më të avancuara janë sistemet demokratike të një vendi, forca e shtetit ligjor, respektimi i të drejtave të njeriut dhe roli i shoqërisë në funksionimin e demokracisë, aq më i kufizuar është roli i faktorit të jashtëm në funksionimin e shoqërisë së brendshme. Sa më vulnerabël të jetë sistemi, sa më pak demokratike dhe hibride të jetë ajo, aq më einfluencueshme është nga faktori i jashtëm, i cili kërkon në këto rrethana të kontrollojë interesat e tij në një vend të tretë.

Shqipëria është një rast i vecantë për dobësinë e shtetit ligjor dhe funksionimin e demokracisë. Ajo nuk është një republikë bananesh, por sillet si e tillë. Shqipëria është një vend që klasifikohet si demokraci hibride, jo-funksionale, me probleme të respektimit të lirisë së medias, mos-respektim të pavarësisë së institucioneve, mungesës së llogaridhënies, transparencës me opinionin publik, të drejtat e njeriut, etj.

Në këto sisteme, duke qënë se lufta politike bëhet qëllim në vetvete, pushteti tenton të bëhet gjithmonë e më autoritar dhe regjimi gjithmonë e më shumë jo liberal.

Kjo situatë ka disa arsye objektive e subjektive të gjetjes terren në vende të pazhvilluara demokratike si Shqipëria.

Së pari, zhvillimet historike të shoqërisë në sisteme feudaleske dhe totalitare dhe mungesa e një eksperience në sistemin demokratik.

Së dyti, reagimi psikologjik i opinionit publik që përshtatet me regjimet dhe nuk vë në diskutim veprimet dhe vendimet e tij.

Së treti, pavarësisht instalimit të regjimit demokratik, strukturat e shtetit mbartin dhe reflektojnë fenomene negative si nepotizmi, politikat klanore, korrupsionin endemik dhe dhunën e pushtetit ndaj pjesës tjetër të shoqërisë që qeveriset.

Mungesa e funksionimit demokratik të institucioneve dhe shtetit ligjor kanë cuar në një shoqëri të deformuar dhe krijimin e një shteti klientelist në funksion të mbajtjes së pushtetit. Kjo sjellje klienteliste, për të pranuar cdo veprim të rrezikshëm dhe në ndonjë rast në dëm të interesave kombëtare, si pranimi i armëve kimike, pranimi i muxhahedinëve, ujgurëve, mbetjeve toksike, apo pranimi i politikave të jashtme kontroversiale,tregon se pozicioni i një shteti klientelist sjell edhe rritjen e presionit të komunitetit ndërkombëtar, duke u bërë faktor i rëndësishëm në funksionimin e shtetit demokratik. Shteti klientelist funksionon për të ‘fshirë’ situatën e vërtetë dhe problemet e funksionimit të shtetit. Kjo sjell që roli i faktorit ndërkombëtar të rritet si rezultat i rënies së funksionimit të shtetit.

Le të ndalemi në dyraste studimi – Shqipërinë dhe Kosovën – ku roli i komunitetit ndërkombëtar është gjithmonë e më shumë i rritur.

Në Shqipëri roli i komunitetit ndërkombëtar është prezent dhe i shtuar. Ata nuk janë me pozitën dhe kundër opozitës, por gjithmonë me atë që është në pushtet. Kështu ishin në vitet 95-96’ me pushtetin e Berishës, kështu janë me pushtetin e sotëm të Ramës, megjithëse opimioni publik shikon dhe dallon që krizat intitucionale po e thellojnë konfliktin drejt përplasjeve sociale. Mungesa e vëmendjes si vend i vogël, aprovimi i menjëhershëm i kërkesave të shteteve kryesore, kanë evidentuar jo vetëm prioritetin e stabilitetit kundrejt demokracisë, por edhe përdorimin me efikasitet të ‘klientit’ duke mos u lodhur në krijimin e një marrëdhënie të re. Kjo e bën komunitetin ndërkombëtar të pamotivuar për të përkrahur ndryshimet.

Reformat progresive që ndërmerren nga regjimet, sic është rasti i reformës në drejtësi, kanë qëllime të ndryshme për aktorë të ndryshëm: për mazhorancën kontrollin e pushtetit të drejtësisë për tu mbrojtur dhe legjitimuar në aferat korruptive ose veprimet jashtëligjore, ndërsa për ndërkombëtarët mundësinë e kontrollit të regjimeve të korruptuara të Europës Lindore dhe mundësinë për të penguar shkarjen e tyre në autokraci dhe diktaturë. Pra, kur interesat përputhen, palët nuk përkrahin njëra-tjetrën se janë të preferuara, sic duan ta përshkruajnë disa përkrahjen për Ramën nga komuniteti ndërkombëtar, por në mundësinë që drejtuesi i regjimit nuk i ndalon ata në një iniciativë që ka të bëjë me të ardhmen e sistemit demokratik.

Në Kosovë, roli i faktorit ndërkombëtar është shumë prezent dhe realist, sepse Republika e Kosovës është krijuar me një konsensus të gjerë të komunitetit ndërkombëtar dhe prania e tij ka qënë dhe është pjesëmarrëse në tranzicionin e gjatë të shtetformimit. Megjithëse në 2008-ën shqiptarët e Kosovës shpallën pavarësinë dhe krijuan Republikën e tyre të njohur nga më shumë se 100 shtete, presioni ndërkombëtar vazhdon të jetë prezent. Disa kërkojnë që procesi i ndihmës ndërkombëtare të vazhdojë përgjatë gjithë proceseve integruese dhe konsoliduese të shtetit të Kosovës deri në njohjen e tij të plotë në Organizatën e Kombeve të Bashkuara.

Disa të tjerë përpiqen ta zhbëjnë njohjen me ndihmën e aktorëve të tjerë të cilët duan të shtrijnë influencën e tyre në rajon dhe ta përdorin si ‘quid pro quo’ për konfliktet e tyre të ngrira. Ata përpiqen të diskretitojnë procesin e shtet-formimit duke ngritur pengesa në integrimin e Kosovës deri në ngritjen e cështjeve sensibilizuese për krijimin e gjykatave speciale për të dënuar luftëtarët e lirisë në mbrojtje të popullsisë së pafajshme gjatë ushtrimit të genocidit nga regjimi famëkeq i Miloshevicit.

Sfida më e madhe për Republikën e Kosovës është respektimi i raportit që institucionet e saj të pavarura duhet të krijojnë me institucionet ndërkombëtare në funksion të ushtrimit të sovranitetit të brendshëm. Në sistemin botëror multipolar që ekziston sot, Doktrina Trump që përfaqëson doktrinën e shtetit më të fuqishëm në botë njeh si bazë të funksionimit të rendit ndërkombëtar sovranitetin e vetë kombeve. Megjithatë presioni edhe në ndonjë rast i Administratës Amerikane është për të mos respektuar sovranitetin por për të gjetur zgjidhje të negociueshme. Ky nuk është rasti tipik i ‘deep state’ kur administrata i del kundër presidentit, por i protagonizmit për t’i shërbyer pa njohur në thellësi situatën rajonale.

Rasti më tipik është presioni ndaj qeverisë së re Kurti, e cila ka dale nga zgjedhjet popullore të 2019-ës. Përvec realizimit të politikave të saj, qeveria Kurti duhet të menaxhojë presionin e jashtëm dhe të brendshëm për një marrëveshje me Serbinë, për të respektuar si vullnetin e popullit ashtu edhe partnerët strategjikë ndërkombëtarë. Nonsensi arrin në ndonjë rast kur diskutohet seriozisht edhe për ndonjë deklaratë të djalit të presidentit që nuk ka të bëjë me pushtetin e Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Kjo të kujton mentalitetin lindor të respektimit të farefisit në punët e shtetit.

Në vend të përfundimit

Problemi i respektimit të vullnetit të komunitetit ndërkombëtar qëndron në vulnerabilitetin e një qeverisje demokratike. Shumë herë kemi dëgjuar në parlament që kryetari i mazhorancë përdor deklarimet e ambasadave për të certifikuar veprimet e tij. Në Kosovë i bëhet presion qeverisë se po prishet me SHBA-në, që nuk po zbaton porosinë e një të dërguari special i cili kërkon të ketë sukses duke u ngritur mbi interesat e një populli të tërë. Po sikur të vijnë demokratët në pushtet dhe ata të kërkojnë llogari që politikanët kosovarë nuk respektuan legasinë e Presidentit legjendar Klinton?

Amerika është institucion dhe shembulli më i lartë i zbatimit të demokracisë, prandaj përpara se të flasim në emër të saj, të zbatojmë doktrinën e presidentit Trump për sovranitetin. Ata që do të vazhdojnë të përdorin Amerikën mbeten klientelistë që punojnë në përfitim të pushtetit të tyre personal.