Flash News

Këmbimi valutor, me sa shiten e blihen monedhat e huaja

Kthjellime në të gjithë Shqipërinë, ja si pritet të jetë moti sot

Konflikt mes të rinjve në Fushë-Krujë, 22-vjeçari plagoset me thikë

Koncerti i Kanye West me fondet e shtetit, OCCRP: Qeveria e përdori për të sfumuar protestat

Defekt në tragetin e linjës Durrës-Bari, bllokohen rreth 100 pasagjerë

OP-ED

Gjakova, kryeqytet për një muaj

Politiko 2 December 2025, 12:15

Alfred Lela

Gjakovën, na të Shqipnis’, gjeografikisht e njohim pak; si një stacion në rrugën për në Valbonë. Është ironike në fakt, se si kalojmë në një shtet tjetër për t’u futur sërish në ‘atdhe’, sepse na bie më shkurt rruga kështu (por ky është herbariumi i rastësive shqiptare).

Përfytyrimin e parë për Gjakovën e kam ndërtuar që fëmijë, me një poezi të Kadaresë, ku poeti luante ma fjalën ‘gjak’ në emrin e qytetit (qytet me emër të prerë në mes, gjysmë fjalë, gjysmë plagë, gjysmë britmë). Asokohe gjithaq më kumbonte kënga për një partizane gjakovare të quajtur Ganimet Tërbeshi (Ganimet, moj krenaria jonë). Bajram Currin, më shumë se burrë dhe hero, e dija emër qyteti (shoqëruar me shprehjen që më çmeriste ngaqë nuk e kuptoja ‘karaduzë bajramcurri), pagëzuar pas një babloku me mustaqe, të cilin e kishte vrarë në shpellë të Dragobisë Zogu [satrapi, më i ligu i të ligjve, sipas historiografisë komuniste].

Më vonë mësova se Gjakova dhe Tropoja janë në fakt e njëjta krahinë, e ndarë më përdhunë, dhe njihen si malësia e Gjakovës. Madje se, Presidenti Berisha, në vitet e para të paskomunizmit e kishte hedhur tezën e zëvendësimit të emrit BajramCurr me Malësia e Gjakovës (nuk do kishte qenë keq).

Ajo që mësova për Gjakovën këto ditë është magjepsëse në heshtjen e saj. Për shembull, se shqiptarët nga këtej kufirit, nga ana jonë e Malësisë së Gjakovës, kurohen falas në spitalet atje, se Gjakova ka një Lice artistik me më shumë nxënës se sa i Tiranës, se ka madje një Universitet (çka më duket një teprim) dhe se, prej disa vitesh këtu organizohen Ditët e Nëntorit, nga Fondacioni për Gjakovën, pjesë e të cilit është edhe një gjakovar i tiranësuar, kolegu Ermal Hasimja.

Po shkruaj për Ditët e Nëntorit të këtij viti, sepse isha pjesëmarrës në 2 ndalesa, koncertin e Ermonala Jahos dhe frontman-it të grupit “Jericho”, Petrit Çarkaxhiu. Dy zhanre të ndryshme, por pa asnjë gënjim, të dyja ngjarje kulturore që i kalojnë kufijtë e Gjakovës, dhe në rastin e Jahos edhe të Kosovës apo Shqipërisë.

Më shumë se koncertet në vetvete, ishte ngjizja, konceptimi, shpirti që lëvizte fijet që bëhen materie, që shihej e ndihej. Të gjitha këto bëhen ajo sipërmarrje, private por publike, që flet aq shumë për nismën e individit në liri, për dëshirën për të bërë gjëra që shkojnë përtej vetes dhe i përkasin komunitetit. Është një gjë që, këtu në Shqipëri, e kemi harruar në favor të fitimit të shpejtë, krenisë me materialen, dhe një bjerrjeje të pandalshme të asaj që është jolëndore (unreal estate sic e quan Octavio Paz). Kam marrë pjesë, për shembull, në një event në një qytet të vogël verior të mbiquajtur ‘Sofra’ por, çfarë trishtimi, kur kuptoje se grumbullimi, më shumë se një shpërfaqje e publikes së përbashkët, e vlerave të komunitetit, e dejeve të traditës, ishte një zijafet mishi e rakie, shoqëruar me rapsodi, për pushtetarët lokalë ose për biznesmenët e zonës, që kishin hedhur lekë për këngët, mishin, rakinë dhe vetë sofrën.

Gjakova me Ditët e saj të nëntorit, ishte gjë tjetër, një sofistikim pa rapsodi, një qytet pa kulimëri, një qëllim i mirë i transportuar deri në fund si i tillë. Aq sa, me shaka, i thashë Hasimjes se, në një ripërcaktim eventual të kufijve Gjakovën duhet ta marrim ne (për ta prishur sigurisht, se ne këtej nuk rregullojmë gjë).

Këta rreshta i shkruaj me përunjësinë e dikujt që i bindet së mirës dhe të bukurës, e shquan dhe pranon atë kur e bëjnë të tjerët. Do të doja shumë të kisha patur kohë dhe mundësi të ndiqja, për shembull, edhe koncertin e një Ansambli arbëresh fundjavës që shkoi, apo Panairin e Librit, organizuar në mënyrë krejt origjinale. Çdo botues në Panair strehohet në një bar/kafe në Çarshinë e Gjakovës, dhe aty i ekpsozon lexuesit dhe autorët, në këtë përzierje që përgjithmonë i ka shoqëruar, si shkruesit dhe lexuesit, kafe, çaj, alkool dhe libra. Imagjinoni këta dhjetra ishuj letrarë që ndriçojnë nëpër Gjakovë, të quajtur Panair libri, krahasuar me Hanin e Bishtanakës, në të cilin është shndërruar i përvitshmi Panair këtu në Tiranë, një hapsanë shtyrjesh, një ankanad shkrimtarësh si kuaj dhe lexuesish si blerës.

Kështu pra, i dashur qytet i (ri)gjetur i Gjakovës, nga Çarshia e Tiranës, ku tani po ma turjelon veshin, në të njëjtën kohë, një këngë që ngrihet drejt qiejve [në arabisht] dhe një trapan që më ulet deri në lukth, falmeshëndet!