“Rruga e tretë” europiane

Ana Otasheviç/ Demostat

 

Politika e jashtme e Bashkimit Europian ka një synim- të mbetet autonome. Është fjala për pozicion ta pavarur nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës nga njëra anë dhe Kinës nga ana tjetër. Ky është mesazhi i Parisit dhe Berlinit. Franca dhe Gjermania janë motorri i Bashkimit Europian. Në “ekipin europian” bëjnë pjesë gjithashtu edhe Italia, Spanja dhe Polonia, grupi i Vishegradit, vendet balltike, nordike dhe mesdhetare, por vendimet që merren në Paris dhe në Berlin kanë peshën më të madhe. Kjo sidomos është kështu pas Brexit-it, i cili lëkundi idenë europiane të bashkimit. Kriza që shkaktoi pandemia e koronavirusit pati efekt vetëdijësues se Europa nuk ka se ku të mbështetet përveçse te vetja. Në këtë tezë këmbëngulën në mënyrë të veçantë ministrat e punëve të jashtme të Francës dhe Gjermanisë, Zhan-Iv le Drijá dhe Hajko Mas, në konferencën e ambasadorëve në Paris zhhvilluar, si zakonisht, ditën e fundit të gushtit. Në mbledhjen e diplomatëve francezë, së cilës një herë në vit u drejtohet presidenti dhe shefi i diplomacisë, kësaj here ishte i thirrur edhe ministri gjerman i punëve të jashtme. Bashkimi Europian nuk ka politikë të jashtme të përbashkët. Franca dhe Gjermania duan që t’i japin asaj drejtimin. “Çifti franko-gjerman është sot me i fortë dhe më i domosdoshëm se kurrë”, tha Le Drijá, duke nënvizuar afërsinë e madhe me qëndrimet e presidentit Emanuel Makreon dhe kancelares gjermane Anxhela Merkel.  

Europa gjendet në udhëkryq, mendon shefi i diplomacisë franceze. Përballë fuqive të mëdha, Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Kinës, nevojitet të gjendet “rruga e tretë europiane”. “Meritojmë më shumë sesa besnikëria e imponuar, veprimet e detyruara dhe cilës palë duhet t‘i bashkohemi”, u tha Le Drijá diplomatëve të tij.

Ky pozicion i pavarur është  i mundur vetëm nëse interesat territoriale dhe ato tregtare, kuptohen mirë dhe mbrohen politikisht, por edhe nëse ekziston solidariteti europian. Pandemia e kovidit tregoi se, pa ndihmën e ndërsjelltë, unioni do të shpërbëhej. Ky është thelbi i planit prej 750 miliardësh për rinovimin e ekonomisë europiane që u miratua në muajin korrik pas bisedimesh dhe debatesh të gjata që u zhvilluan në Bruksel. “Europa tregoi solidaritet, ky është ndryshim historik”, tha Hajko Masi. Kriza shëndetësore “tregoi dobësinë e disa zinxhirëve të furnizimit dhe zbuloi nivelin e vartësisë ndaj vendeve të treta në atë shkallë që i kalon kufijtë e së arsyeshmes”, vërejti Le Drijá. Është fjala para së gjithash për Kinën, dhe “diplomacinë e maskave” të saj në formën e ndimës medicinale që Pekini dërgoi në kulmin e dallgës së parë të epidemisë për vendet “mike”.

Në planin gjeopolitik, bota është më e “pamëshirshme”. “Shtetet e Bashkuara nuk dëshirojnë më të jenë rojtarë botërorë, ndërsa Kina e shfrytëzon këtë për t’u shtyrë, njëlloj si edhe Rusia dhe Turqia që përpiqen të nxjerrin përfitim politik”, mendon ministri gjerman. Shefat e diplomacisë franceze dhe gjermane shprehin dyshim të veçantë ndaj presidentit turk Rexhep Taip Erdogan dhe synimeve të tij në Mesdhe. “Do ta mbrojmë sovranitetin e Greqisë dhe Qipros”, tha ministri gjerman. Mesdheu është bërë zonë e tensioneve politike për shkak të provokimeve turke në ujërat turke dhe luftën në Libi, në të cilën janë përfshirë edhe Ankaraja e Moska. Ministri gjerman Mas solli në kujtesë propozimin gjermano-franko-italian që të ndërmerren sanksione ndaj atyre që shkelin embargon e shitjes së armëve për Libinë.

Që nga dalja e Britanisë së Madhe prej BE-së, bisedimet janë ndërprerë, në sajë të, sikurse tha Le Drijá, “mostolerancës dhe qëndrimit joreal të Londrës”. Meqenëse Britania e Madhe është ndarë nga BE-ja, Masi u bëri thirrje Italisë, Spanjës dhe Portugalisë të përfshihen më shumë në vendimmarrjen për drejtimet kryesore të politikës së jashtme europiane.

Të mbetemi autonomë, porosisin shefat e diplomacisë franceze dhe gjermane, në momentin kur SHBA-të po përpiqen të shtyjnë BE-në në konflikt me Kinën. Këta tendenca konfliktuale zgjerohen në zona të reja dhe “na vënë ne në një rrezik akoma më të madh sesa ai në të cilin ishim”, paralajmëroi Le Drijá. “Jemi vënë me shpatulla për mur”, kështu e përshkroi ai situatën në të cilin gjendet Bashkimi Europian.

Rreziku nga vartësia

Rreziku për të cilin bëhet fjalë është vartësia nga dy divat ekonomikë dhe teknologjikë që luftojnë për ndikim politik dhe ekonomik në mbarë botën dhe kësisoj kërcënojnë dhe përbëjnë rrezik edhe për sovranitetin europian. “Ata që ngatërrojnë sovranitetin me sovranizmin nuk shohin se sovraniteti kombëtar dhe sovraniteti europian nuk përjashtojnë njëri tjetrin por, përkundrazi, përforcohen reciprokisht”, thotë Le Drijá, duke shtuar se në të kundërt, Europa është e ballafaquar me populizmin. Dy themelet në të cilat Europa duhet të ndërtojë një pozicion sovran janë, sipas mendimit të tij, shëndetësia dhe mbrojtja. Kriza shëndetsore zbuloi se në ç’shkallë Bashkimi Europian është i varur nga Kina kur bëhet fjalë për mjetet mjekësore bazë për mbrojtjen si maskat, por edhe ilaçet dhe aparaturat mjekësore. Për këtë, vendet europiane, dëshirojnë kalojnë në Europë prodhimin e prodhimeve strategjikisht të rëndësishme, qoftë kur bëhet fjalë për shëndetësinë, prodhimet industriale ose teknologjike. Krahas kalimit të prodhimeve nga Kina në truallin europian, kjo nënkupton edhe “filtrimin e investimeve të huaja në zonat më të ndjeshme, në mënyrë që të evitojmë synimet gllabëruese, objekt i të cilëve kemi qenë shpesh”. Me fjalë tjera, Franca mendon se duhet të jemi shumë të kujdesshëm kur bëhet fjalë për investime të huaja në mënyrë që të mbrohet tregu europian nga konkurenca e pandershme, qofshin këto të trupëzuara në kompanitë që financojnë shtetet jashtë Bashkimit Eropian ose ata që nuk respektojnë kufizimet që kanë të bëjnë me zvogëlimin e gazit karbonik.

Kur bëhet fjalë për teknologjitë digjitale, shefat e diplomacive europiane janë të vetëdijshëm për rrezikun nga teknologjitë që kanë shpikur të tjerët dhe i kanë zhvilluar në një mënyrë të tillë që të mund të ndikojnë. Zona e teknologjive digjitale është “vendimtare për sovranitetin tonë”, nënvizoi ministri francez.

“Përsa i përket futjes së teknologjise 5G, ne europianët nuk guxojmë të gjendemi në  një situatë vartësie që do të vinte në pikëpyetje themelet e industrisë tonë, të sigurisë ose të mbrojtjes së të dhënave të qytetarëve tanë. Jetojmë në një botë digjitale e cila gjithnjë e më shumë ngjan me një botë bipolare. Lugina e Silikonit është model në një fushë, në atë të përfitimit maksimal. Modeli i dytë digjital po formohet në Kinë, në Pekin dhe shërben për represion. Këta dy modele nuk duhet të jenë modele europiane. Na nevojitet një rrugë e tretë nëpërmjet së cilës do të mund të sendërtojmë sovranitetin tonë teknologjik”, porositi Massi, duke paralajmëruar se transformimi digjital do të ndryshojë sferat e ndikimit në vitet në vazhdim.

 

Mbrojtja europiane dhe NATO

Kur është puna për mbrojtjen europiane, Franca është për zvillimin e strukturave për bashkëpunim ushtarak dhe fondin europian për mbrojtjen. Që në vitin 2017, Emanuel Makroni ka qenë dakord për formimin e mbrojtjes europiane, themelet e së cilës mund të shihen në “dialogun strategjik me Gjermaninë”. Vjeshtën e kaluar e përsëriti këtë synim, duke hedhur tezën e “autonomisë strategjike” të Europës, por nuk dëshiroi të vërë në pikëpyetje lidhjen e këtij projekti me NATO-n, të cilën e quajti klinikisht të vdekur, nga frika se mos përballet me opozitën e shumë antarëve të Bashkimit Europian, në mënyrë të veçantë të atyre nga Europa Qendrore dhe Lindore.

Për francezët NATO-ja është bërë rrezik më i madh sesa ka përfitim nga ajo, sepse u jep europianëve ndjesi të gënjeshtërt për sigurinë. “NATO-ja është bërë kërcënim për sigurinë tonë, për sigurinë e Francës dhe sigurinë e Europës”, deklaroi gjenerali francez Vensan Deport në konferencën për perspektivat strategjike që u mbajt në muajin maj në Paris. Largimi i Shteteve të Bashkuara të Amerikës nga Europa ka shpënë edhe në ndasi në lidhje me çështjet strategjike. Për gjeneralin francez është e pakuptueshme që Europa të lidhë interesat e saj strategjike me fuqinë interesat e së cilës gjithnjë e më shumë po ndryshojnë nga të sajat.

Këndvështrimi nga Berlini është disi ndryshe. Për ministrin gjerman të punëve të jashtme, mbrojtja “nuk është në kundërshtim me aleancën transatlantike”. “Europa do të mbetet aleat tërheqës në sytë e SHBA-ve vetëm nëse do të jetë në gjendje të përballet vetë me krizat në fqinjësinë e saj”, tha Masi. Megjithatë, ai paralajmëroi se Europa mbetet e ballafaquar me sanksionet amerikane, qoftë në lidhje me marrëveshjen bërthamore me Iranin, nga e cila administrata e Donald Trampit doli ose për gazsjellësin “Rryma e Veriut 2” që lidh  Rusinë me Gjermaninë nëpërmjet Detit Balltik, të cilin Uashingtoni e kundërshton.

Duke folur për marrëdhëniet me Rusinë, ministri gjerman vuri në dukje se në Moskë ka një shikim ndryshe nga Varshava, Lisbona apo Roma, duke qënë dakord për “marrëdhënie konstruktive me Moskën, sepse pa Rusinë ose kundër saj Europa nuk ka për të qenë e sigurtë”. “Bëhet fjalë për parimin e realpolitikës europiane që është kuptuar mirë”, tha ministri i jashtëm gjerman. Sovraniteti europian nuk do të thotë “Europa në vend të parë”, tha Masi, por “sovranitet kooperues”. Shefi i diplomacisë gjermane mendon se Europa duhet të jetë themeli kryesor i sistemit multilateral që po shkatërrohet nga rivaliteti mes SHBA-ve dhe Kinës. Punën për harmonizimin e interesave strategjike në gjirin e Bashkimit Europian, që ka filluar në kohën e kryesimit gjerman të BE-së, Franca do ta paraqesë si “kompas strategjik” të BE-së gjatë kohës së mandatit të saj në krye të Unionit në gjysmën e parë të vitit 2022. 

*Përktheu për Politiko.al: Xhelal Fejza