Protesta e Opozitës/ Narko-shtet apo demokraci? Shqipëria zgjedh rrugën

Tirana Times 

Protesta e fundit kombëtare e opozitës në Tiranë, e cila përfundoi me përplasje të dhunshme mes protestuesve dhe policisë, ekspozoi jo vetëm rritjen e pakënaqësisë ndaj qeverisë së kryeministrit Edi Rama, por edhe një krizë më të gjerë legjitimiteti që rrethon mandatin e tij të katërt. Dhjetëra mijëra demonstrues u përballën me policinë dhe sulmuan objekte të lidhura me qeverinë me koktej molotovi, fishekzjarre, flakadanë dhe mjete të tjera piroteknike, ndërsa policia u përgjigj me gaz lotsjellës dhe ujëhedhës. Përplasjet u përhapën nga Kryeministria drejt godinës së AKSHI-t, Bashkisë së Tiranës, ministrive përreth dhe selisë së Partisë Socialiste.

Kryetari i Partisë Demokratike dhe ish-Presidenti Sali Berisha raportohet se u plagos gjatë ndërhyrjes së policisë.

Opozita thotë se protesta ishte e nxitur nga më shumë sesa zemërimi i menjëhershëm. Kërkesat kryesore të saj janë dorëheqja e kryeministrit dhe e qeverisë, si dhe krijimi i një qeverie teknike për të përgatitur zgjedhje të reja. Partia Demokratike, forca kryesore opozitare, akuzon Ramën se nuk ka ndërtuar thjesht një sistem gjithnjë e më të centralizuar qeverisjeje, por një regjim dhe një “narko-shtet”, ku, sipas saj, pushteti, institucionet shtetërore, rrjetet e korrupsionit dhe interesat kriminale janë bërë të pandashme.

Në qendër të këtij argumenti është pretendimi se Rama e siguroi mandatin e katërt duke manipuluar zgjedhjet. Sipas opozitës, dhe siç ajo argumenton se është reflektuar edhe në raportime ndërkombëtare dhe vlerësime të pavarura, shteti me të gjitha burimet e tij njerëzore, administrative dhe financiare është përdorur kundër opozitës gjatë procesit zgjedhor. Në këtë kuptim, protesta nuk ishte vetëm kundër politikave aktuale të qeverisë, por kundër asaj që opozita e sheh si shkatërrimin e zgjedhjeve, si një instrument i besueshëm i rotacionit demokratik.

Në Shqipëri, zgjedhjet e kontestuara kanë qenë prej kohësh një burim i përsëritur i paqëndrueshmërisë, dhe opozita argumenton se ky model ka arritur tashmë një nivel shumë më të rrezikshëm.

Konteksti politik i protestës është po aq i rëndësishëm. Brenda vetëm një muaji nga fillimi i mandatit të katërt, Rama u detyrua të ndërmarrë ndryshime të mëdha në qeveri, duke shkarkuar zëvendëskryeministren dhe ministren e Infrastrukturës dhe Energjisë, ndaj së cilës Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar kishte kërkuar arrestimin. Një javë më parë, megjithatë, Parlamenti i kontrolluar nga mazhoranca refuzoi kërkesën e SPAK për t’i hequr imunitetin Belinda Ballukut, një vendim që do të kishte hapur rrugën për arrestimin e saj. Opozita pretendon se duke mbrojtur Ballukun, Rama në fakt po mbron veten, duke argumentuar se mbrojtja e bashkëpunëtores së tij më të afërt nga burgu është edhe një mënyrë për të penguar që hetimi të arrijë politikisht dhe personalisht te kryeministri.

Vetë riorganizimi i qeverisë ushqeu perceptimet për një krizë më të thellë. Më shumë se gjysma e kabinetit u ndryshua, përfshirë ministrin e jashtëm, në lëvizje që u interpretuan nga kritikët si shenja mosbesimi, përçarjeje të brendshme dhe përpjekjeje për të kontrolluar pasojat politike dhe ligjore, më shumë sesa për të sjellë një rinovim të vërtetë.

Për opozitën, ky presion vjen nga një zinxhir në zgjerim skandalesh korrupsioni. Shqipëria është goditur nga një seri aferash të mëdha, ndërsa kritikët argumentojnë se dallimi mes rrjeteve oligarkike, krimit të organizuar dhe qeverisë është bërë gjithnjë e më i paqartë. Një numër i konsiderueshëm zyrtarësh të lartë janë tashmë në burg, nën hetim ose të dënuar. Ish-zëvendëskryeministri Arben Ahmetaj mbetet në kërkim ndërkombëtar, ish-zëvendëskryeministrja Balluku shihet nga kritikët si pranë arrestimit, ish-kryetari i Bashkisë së kryeqytetit është në burg, ndërsa ish-ministra të Shëndetësisë dhe Mjedisit, së bashku me dhjetëra zyrtarë të tjerë, janë përballur me ndjekje penale ose hetime. Një tjetër dosje e ndjeshme, sipas burimeve të cituara nga kritikët, lidhet me AKSHI-n, ku prokurorët kanë njoftuar çmontimin e një grupi të strukturuar kriminal.

Kjo narrativë e opozitës shkon më tej, duke lidhur pushtetin politik me rrjedhat ekonomike të paligjshme. Trafiku i drogës, argumentojnë kritikët, ka ndihmuar në mbajtjen e pushtetit përmes industrisë së ndërtimit, të cilën ata e përshkruajnë si një kanal kryesor për pastrimin e parave, veçanërisht në Tiranë dhe përgjatë bregdetit.

Këto akuza po përplasen tani me ambiciet europiane të Shqipërisë. Sipas opozitës dhe zërave kritikë të pavarur, përdorimi i imunitetit parlamentar si barrierë ndaj drejtësisë ka shkaktuar alarm në Bashkimin Europian dhe në disa shtete anëtare. Katër ditë para protestës, Këshilli Europian miratoi progres të mëtejshëm në procesin e integrimit vetëm për Malin e Zi, jo për Shqipërinë. Ekspertë të pavarur e interpretojnë këtë si një sinjal negativ dhe argumentojnë se qeveria e Ramës ka mbyllur efektivisht derën për rrugën europiane të Shqipërisë.

Kostoja e brendshme, thonë kritikët, është tashmë e dukshme. Gjatë dekadës së fundit, më shumë se 900,000 qytetarë thuhet se janë larguar nga Shqipëria, ndërsa rreth 90 për qind e të rinjve raportohen të gatshëm për të emigruar. Për opozitën, kjo është pasoja sociale e një sistemi politik që po mbyt të ardhmen e vendit. Siç u shpreh ish-deputeti i Partisë Demokratike, Genc Pollo: “Ky është një regjim që po mbyt vendin dhe të ardhmen e tij.”

Duke folur pas përplasjeve, Berisha vlerësoi protestuesit dhe e përshkallëzoi retorikën kundër qeverisë, duke e paraqitur momentin si një përballje vendimtare. “Kjo ishte një betejë madhështore dhe ju garantoj se tjetra do të jetë edhe më madhështore, dhe për Edi Ramën nuk do të ketë asnjë strehë, asnjë vrimë miu ku të fshihet,” tha ai. Ai shtoi se “kryengritja paqësore e shqiptarëve do të japë ndëshkimin që meritojnë” dhe paralajmëroi kryeministrin të japë dorëheqjen, duke deklaruar: “Edi Rama, jep dorëheqjen sa më parë. Jep dorëheqjen, sepse do të të rrëzojmë në një mënyrë që nuk e imagjinon dot.”

Berisha e lidhi gjithashtu protestën drejtpërdrejt me korrupsionin dhe përdorimin e pushtetit për përfitim personal, duke akuzuar elitën në pushtet se “vjedh pasurinë publike si hiena” dhe përdor ligjet dhe mandatet “për të mbrojtur vjedhjen e tyre”. Ai u tha mbështetësve se “nuk mund të ketë paqe në këtë vend me ata që vjedhin dhe pasurohen”, duke shtuar se përgjegjësit “do të përfundojnë në koshin e plehrave të historisë”.

Kuptimi simbolik i protestës u përforcua nga data e saj. 22 marsi u zgjodh qëllimisht për të përkuar me përvjetorin e zgjedhjeve të vitit 1992, kur Partia Demokratike fitoi votimin e parë pluralist në Shqipëri dhe i dha fund regjimit komunist. Duke e organizuar protestën në këtë datë, opozita kërkoi ta paraqesë përballjen e sotme jo si një betejë të zakonshme partiake, por si një luftë të re kundër asaj që ajo e sheh si një sistem të rrënjosur pushteti që kërcënon sërish vetë pluralizmin politik.