Stabiliteti i lëkundur i Putinit

Boshko Jakshiç / Politika

 

Në fjalimin pesëminutësh drejtuar kombit, në kohën kur ende nuk dihej se cili do të ishte epilogu i ftesës për kryengritje të pronarit të ushtrisë private “Vagner”, Putini i ngrysur e krahasoi situatën me revolucionin në Rusi në mesin e Luftës së Parë Botërore në vitin 1917.

“Intrigat, konfliktet dhe politizimi pas shpinës së ushtrisë dhe kombit u shndërruan në tërmetin më të madh, shkatërrimin e ushtrisë dhe shpërbërjen e shtetit, gjë e cila në fund shpuri në tragjedinë e luftës civile”.

A nuk është kjo deklaratë, e bërë në këto orë dramatike të historisë së re ruse dhe të pushtetit të tij dydekadash, pranim i faktit se shteti dhe estabilishmenti i tij politik dhe ushtarak nuk janë monolit, ashtu sikurse e ka pas bindur popullin duke ruajtur fshehtësinë e raporteve në krye të shtetit për më shumë se dy dhjetëvjeçarë?

Nëse Rusia në duart e Vladimir Leninit e mbërtheu fitoren në shinat e humbjes, atëherë Putini më shumë ngjet me Carin Nikolla i parë – gjë që nuk është edhe aq shumë shembull frymëzues për popullin rus. Ekziston edhe një ngjashmëri me kohën e Luftës së Parë Botërore të cilën Putini nuk e përmendi: korrupsioni dhe mungesa e kompetencës së krerëve ushtarakë. Ky fakt ishte edhe shkaku kryesor i zemërimit të pronarit të “Vagnerit” Jevgenij Prigozhin, i cili luftëtarëve të tij me të kaluar problematike u përpoq t’u ofrojë mbrojtje duke pohuar se kreu ushtarak në Moskë dëshiron t’i shkatërrojë.

Marshi i “Vagnerit” lëkundi kredibilitetin dhe legjitimitetin e shefit të Kremlinit, i cili dinte të ndryshonte gjeneralët që nuk i sillnin fitore, por nuk dinte çfarë të bënte me komandantin e mercenarëve forcat e të cilit e kthyen fatin e luftës në favor të palës ruse.

Forcat qeveritare u tërhoqën nga rrugët e Moskës meqenëse lëvizja e kolonave të mercenarëve u ndërpre në mes të natës, por gjithsesi ajo dëmtoi rëndë reputacionin e liderit që dënon pa mëshirë cilindo që refuzon autoritetin e tij. Prigozhini me ftesën për kryengritje bëri pikërisht këtë, megjithëse shënjestra e tij nuk ishte presidenti, por ministri i mbrojtjes Sergej Shojgu dhe shefi i shtabit të përgjithshëm, Valerij Gerasimov.

Agresioni theu mitin e pathyeshmërisë së ushtrisë ruse dhe zbuloi shumë gabime në planifikimin dhe realizimin e veprimtarive luftarake. Prigozhini shprehet se dy gjeneralëve ua ka thënë në sy se janë të paaftë. Kryengritja e 25.000 mercenarëve nxori në dritë brishtësinë e pushtetit autokratik dhe zhbëri reputacionin e Putinit në radhët e rusëve, përfshirë edhe të atyre që mbështesin invazionin, të bindur se Perëndimi dëshiron të asgjësojë atdheun e tyre.

Të mbrojturin e tij të deritanishëm, Putini e quajti “tradhëtar” i cili duhet dënuar. Vetëm disa orë më vonë – kur kolonat e Vagnerit arritën 200 kilometra afër Moskës – pranoi që ai dhe luftëtarët e tij të kalojnë në Bjellorusi, ku do të jenë krejtësisht të lirë. Nëse Putini nuk është në gjenjde të kontrollojë ushtrinë private për krijimin e së cilës është përkujdesur vetë në vitin 2014, atëherë kjo do të thotë se është krisur koraca pas së cilës ai është fshehur që prej dy dekadash.

Dihet se kompromisi nuk është cilësi e autokratëve, dhe fakti që Putini bëri lëshim, është shenja e parë që tregon se nuk ka kontroll të plotë mbi njerëzit dhe ngjarjet, ashtu sikurse supozohej. Prigozhini i’a arriti asaj që sipas vlerësimeve të ekspertëve politikë ishte pothuajse e pamundur: u përball me Putinin duke e sfiduar nga brenda, nga brenda Rusisë.

Ka shumë pyetje që mbeten pa përgjigje të cilat priten me padurim. Përse Putini nuk ndërmjetësoi vetë, por ia la në dorë marrëveshjen Aleksandër Lukashenkos? Me çfarë do të merret Prigozhini ne ekzilin bjellorus? A do ta ndryshojë Putini kreun e ushtrisë? Ndarjet në ushtri në "“njerëz të terrenit” dhe “njerëz të salloneve” a do të kalojnë edhe në eshalonet e politikës?

Vështirë se mund të kemi një përgjigje të shpejtë, por nuk ka garanci që ndonjë Prigozhin tjetër ta kërcënojë përsëri Kremlinin. Putini hoqi me shpejtësi rrufeje pllakatat e “Vagnerit” që bënin thirrje “Bashkohuni me fitimtarët”, por tanket e kryengritësve nëpër rrugët e Rostovit janë dëshmi e ndasive që të kuotojnë ditët e kryengritjes së vjeshtës së vitit 1993 dhe shkatërrimin e Shtëpisë së bardhë, selia e Këshillit të lartë në kohën e Boris Jelcinit.

Lufta e dytë në Çeçeni, në vitet 1999-2000, i mundësoi Putinit ta konsolidojë pushtetin e tij të bazuar në rilindjen e krenarisë kombëtare, promovimin e patriotizmit, marrëveshjet me tajkunët dhe terrorizimin e opozitës e cila sot ose është në burg ose jashtë vendit. Lufta në Ukrainë nuk e dëmtoi shumë imazhin e presidentit në popull megjithëse shumë pak gjëra shkuan sipas planit të tij dhe një milion njerëz u larguan nga Rusia. Ai edhe sot e kësaj dite eviton të përcaktojë se çfarë do të thotë për të suksesi në këtë konflikt të cilin me çdo çmim përpiqet ta krahasojë me fitoren në Luftën e madhe patriotike 78 vite më parë.

Formula e Putinit është “përçaj e sundo”. Vitet e fundit margjinalizoi Lavrovin dhe, duke militarizuar shoqërinë ruse, promovoi Sergein tjetër- Shojgu. Më tej ministrin e mbrojtjes i’a la në dorë Prigozhinit dhe kritikave të tij për korrupsion të gjeneralëve të cilët qëndrojnë të ulur në kabinetet luksoze. Shefi i Kremlinit për muaj të tërë e toleroi, madje ndoshta edhe e inkurajoi këtë konflikt nga pozitat e arbitrit. Në muajin maj falenderoi Prigozhinin për marrjen e Bahmutit. Pak javë më vonë mbështeti ministrin e mbrojtjes i cili u ofroi mercenarëve të nënshkruajnë kontrata me ushtrinë e rregullt deri me 1 korrik. Ndoshta Prigozhini u hodh në aksion sepse atë afat e shihte si rrezik për kontrollin mbi forcat e tij.

Taktika “përçaj e sundo” ka sukses atëherë kur lideri ka fuqi të padiskutueshme ndërsa fraksionet rivale nuk kanë fuqi të bëhen të pavarur. Fakti që Prigozhini kundërshtoi direkt Putinin, duke i thënë se ka gabuar që e ka quajtur tradhëtar, dëshmon se Putinit i ka rënë forca. Madje Prigozhini nuk e humbi rastin të turpërojë edhe komandën e lartë ushtarake: si është e mundur që vagnersave u janë dashur gjashtë muaj t’ua marrin ukrainasve Bahmutin, ndërsa vetëm gjashtë orë për të vënë nën kontroll qendrën komanduese në Rostov?

Putini vazhdon të gëzojë mbështetje të madhe në opinionin publik, por këta mund të jenë rezultate të gënjeshtërta të anketave ruse, në vendin në të cilin dënimi prej 15 vjetësh burg kërcënon atë që “publikisht dhe pa dashur përhapin informacione të gënjeshtërta mbi aktivitetet e forcave të armatosura ruse”. Është indikative se Putini ka mbështetje të fortë nga banorët e vjetër fshatarë, pak të arsimuar dhe të varfër, por jo nga të rinjtë, të arsimuar dhe të pasur. Po zgjerohen gjithnjë e më shumë protestat antiluftë pa marrë parasysh se regjimi ka burgosur 20.000 demonstrues. Putini po humb të ardhmen.

Si do të reagojnë sillovikët e rrethit të afërt të Putinit, të cilët janë të vetëdijshëm për brishtësinë e tyre? Janë të pakënaqur oligarkët të cilëve nuk u intereson fati i vendit por humbja e fitimeve. Nacionalistët e egër nuk i’a falin Putinit që nuk po komandon më me vendosmëri në luftë duke mos përdorur mjetet luftarake moderne dhe vrastare.

Pushtetet dhe vendet monolite i kërcënojnë lëvizjet e fshehta separatiste në shumë zona dhe republika - nga Dagestani dhe Çeçenia e deri në Arhangelsk e Novosibirsk – ku në fshehtësi ëndërrohet për referendume për dalje nga Federata ruse. Kompani të mëdha si puna e “Gaspromit” po krijojnë ushtri private që do të mund t’i mbrojnë në momentet e kaosit të mundshëm.

Kryengritja e Prigozhinit ka ndryshkur reputacionin e presidentit i cili është i detyruar të jetojë nën hijen e pronarit militant të ushtrisë së mercenarëve që vetë e ka krijuar. Diktatorët nuk duan që t’u ndodhin kësi gjërash, por nëse u ndodhin ata kanë gati recetën: forcim të represionit në mënyrë që situata të mos i dalë më prej kontrollit.

Nuk ka dyshim se Putini do ta ruajë pushtetin, por do t’i duhet të jetë më i vëmendshëm, ndoshta edhe më brutal ndaj çdokujt që mund ta kërcënojë. Për këtë duhet t’i jetë mirënjohës Prigozhinit.

Përktheu: Xhelal Fejza