5 fakte mahnitëse rreth ujit

Uji është i nevojshëm për të gjithë organizmat e gjallë në Tokë. Qoftë për të mbetur të hidratuar, për ta tretur ushqimin, për të gjeneruar energji, për të rregulluar metabolizmin apo për të ndihmuar në rritjen e gjërave. Pa ujin, nuk mund të ekzistonte jeta siç e njohim sot. Duke qenë më shumë se 4.6 miliardë vjet i vjetër, uji në Tokë e ka formësuar planetin dhe historinë e tij. Qoftë në formën e tij të lëngshme, të ngurtë apo të gaztë, uji është një substancë e pabesueshme. Ja cilat janë 5 fakte interesante rreth tij.

1. Sa ujë ka gjithsej planeti ynë?

Vlerësohet se në Tokë gjenden rreth 1.362.748.242 km3 ujë. Gati 98 për qind e tij ndodhet në oqeane, dhe nuk mund të pihet për shkak se është i kripur. Kjo do të thotë se më pak se 3 për qind e ujit të planetit tonë është i pijshëm, dhe gjendet tek akullnajat, puset, burimet, lumenjtëdhe liqenet. Uji nëntokësor është veçanërisht i rëndësishëm, pasi siguron ujë për njerëzit në vende ku sasia është e kufizuar ose e pamjaftueshme, siç janë qytetet në shkretëtirë.

Uji përfshihet në shumë funksione, dhe është i nevojshëm për shumicën e sistemeve trupore, përfshirë heqjen e mbetjeve, rregullimin e temperaturës së trupit, lubrifikimin dhe mbrojtjen e kyçeve si dhe të palcës kurrizore. Përqindja e ujit ndryshon midis organeve, ku truri dhe veshkat përmbajnë sasinë më të lartë, 80-85 për qind.

 

Zemra dhe mushkëritë përmbajnë 75-80 për qind ujë, ndërsa lëkura, muskujt dhe mëlçia përmbajnë 70-75 për qind ujë. Edhe gjaku, kockat dhe dhëmbët përbëhen pjesërisht nga uji. Sasia e ujit në trupin tonë, ndikohet nga përbërja e trupit.

 

 

Trupi i një burri përmban mesatarisht 60 për qind ujë, ndërsa i një gruaje gati 55 për qind. Kjo sepse indet yndyrore përmbajnë më pak ujë sesa indet jo-yndyrore, dhe gratë kanë më shumë inde yndyrore. Po ashtu, njerëzit mbipeshë kanë më pak ujë në trupin e tyre, pavarësisht nga gjinia.

 

3. Sistemi romak i ujësjellësit, ndryshoi historinë

 

Edhe pse ishin romakët, ata që shpikën ujësjellësin, ata zhvilluan një sistem të sofistikuar të transportit të ujit, që lejoi zhvillimin e qytetërimit të tyre. Të konsideruara si një mrekulli inxhinierike, romakët ndërtuan sistemin e tyre të ujësjellësave me tuba, tunele, kanale dhe ura.

 

Ata ishin në gjendje të përdorin topografinë natyrore për të maksimizuar efektet e gravitetit. Kjo gjë u dha mundësi romakëve ta kanalizonin ujin në zona të ndryshme për t’u përdorur përt’u larë, pirë, për ujitjen e bimëve etj.

 

Gjatë viteve 312 Para Erës Sonë dhe deri në vitin 226 të Erës Sonë, u ndërtuan 11 ujësjellës, të cilët e çonin ujë në Romë nga thuajse 96 km larg. Në kulmin e tij, sistemi romak iujësjellësit furnizonte me ujë gati 200 qytete brenda Perandorisë Romake.

 

4. Cikli i ujit është 3.8 miliardë vite i vjetër

 

Në termat e tij më të thjeshtë, cikli i ujit në Tokë është një procesi i pafundmë që lidh ujin në të gjitha format e tij të ndryshme. Në vitin 1580, Bernard Palisi ishte i pari që zhvilloi teorinë e ciklit të ujit. Ai besonte se sasia e ujit në Tokë mbetet e njëjtë, megjithëse në lëvizje

 

të vazhdueshme, dhe se të njëjtat molekula uji nga miliarda vjet më parë riciklohenvazhdimisht.

 

Procesi i ciklit të ujit ndodh përmes avullimit, kondensimit dhe reshjeve. Ai ndikon dhe e ndryshon gjeografinë e Tokës. Erozioni i ujit dhe shkrirja e akullnajave, janë jetike në krijimin e veçorive të planetit tonë si luginat dhe majat e maleve.