"Kosova është Krime", Rrëfimet pro-ruse në Serbi të nxitura nga politika e brendshme?

Rusia mund të konsiderohet aleatja ndërkombëtare afatgjatë e Serbisë, veçanërisht në lidhje me çështjen e ndjeshme të Kosovës. Një hulumtim mediatik një vjeçar që kërkon narrativat territoriale pro-ruse dhe efektet e tyre në diskurset politike lokale - në Serbi, Rumani, Hungari, Sllovaki, Poloni dhe Ukrainë - ka zbuluar, megjithatë, se media e brendshme serbe luan rolin më të rëndësishëm në përhapjen e mesazheve të Kremlinit.

Leva ruse mbi Serbinë dhe politikën e saj është më tepër e çimentuar nga një elektorat i rëndësishëm me lidhjet diplomatike sesa ndikimi i drejtpërdrejtë nga media e Kremlinit.

Është një diskurs mbizotërues midis ekspertëve perëndimorë që Rusia po përzihet në arenat e brendshme politike, duke ndikuar në zgjedhje dhe duke promovuar rrëfime anti-liberale, anti-BE ose anti-perëndimore.

Brenda këtij diskursi, mediat e kontrolluara nga Kremlini ose të ndikuara nga Kremlini janë një burim i rëndësishëm i këtyre narrativave dhe një kërcënim për demokracinë liberale dhe orientimin euro-atlantik të vendeve në të cilat veprojnë. Në shikim të parë, Serbia është një shembull i përsosur i kësaj logjike, pasi narrativat mbizotëruese të mediave janë me të vërtetë pro-ruse dhe anti-perëndimore, shpesh në kufi me propagandën e qartë.

Sidoqoftë, analiza e përmbajtjes së medias brenda projektit të titulluar "Zbulimi i rrjeteve dezinformuese ruse dhe masave aktive që nxisin revizionizmin kufitar në Evropën Qendrore dhe Lindore" vë në dyshim zbatueshmërinë e këtij ligjërimi në rastin e Serbisë.

Së pari, mediat ruse dhe mediat me lidhje të dyshuara ruse nuk janë gati aq të shumta ose me ndikim sa mund të dyshohej. E vetmja media me ndikim rus në Serbi është Sputnik Serbia, versioni në gjuhën serbe i Agjencisë së Lajmeve Sputnik, përmbajtja e së cilës ribotohet si nga rryma kryesore, ashtu edhe nga media pro-qeveritare dhe anti-qeveritare. Sidoqoftë, pavarësisht ndikimit të tij, Sputnik nuk mund të shtyjë me vetvete disa narrativa, dhe as që u provua se ishte burimi i ndonjë prej narrativave dominuese në lidhje me rolin rus në lidhje me Kosovën.

Së dyti, bazuar në lexueshmërinë dhe ndikimin e tyre, mediat pro-qeveritare serbe, posaçërisht gazetat tabloide, janë promovuesit kryesorë të narrativave pro-ruse në hapësirën mediatike serbe.

Pavarësisht se nuk kanë lidhje të njohura me Moskën ose fondet ruse, ata e portretizojnë Rusinë në një dritë jashtëzakonisht pozitive, promovojnë kultin e personalitetit të Presidentit Putin dhe projektojnë një imazh pozitiv të bashkëpunimit Serbo-Rusik. Dihet mirë se disa prej këtyre gazetave tabloide madje e vendosin Presidentin Putin në qindra faqe të para në vitet e fundit, me tituj që nënkuptojnë mbrojtjen e Putinit nga serbët dhe vendosmërinë e tij për të mbrojtur sovranitetin serb mbi Kosovën.

Roli i Rusisë në politikën serbe

Rusia është një aktor i jashtëm e aleat i rëndësishëm serb i cili mbron integritetin territorial serb dhe interesat serbe në Kosovë dhe pjesën tjetër të rajonit. Ky mund të jetë përfundimi universal mbi mënyrën se si media serbe e portretizon Rusinë dhe politikat e saj në Ballkanin Perëndimor, sipas hulumtimit tonë mbi narrativat territoriale të lidhura me Rusinë në mediat serbe, të bëra nga Qendra për Politika Bashkëkohore.

Hulumtimi, i cili përfshiu faqet e internetit më kryesore me ndikim të zakonshëm dhe pro-rus tregoi se ekziston një vlerësim pothuajse universal i rolit të Rusisë në lidhje me çështjen e Kosovës dhe praktikisht një mungesë e ndonjë thelbi kryesor kritik në lidhje me politikën e jashtme ruse ose interesat ruse në Rajon.

Narrativa më dominuese në lidhje me Rusinë në kontekstin e çështjes së Kosovës pohon se Rusia dhe Putini janë mbrojtës të interesave serbe, ata mbrojnë Serbinë nga fuqitë perëndimore. Përveç mbështetjes për Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të KB, e cila garanton sovranitetin serb mbi Kosovën, Rusia paraqitet si një forcë dashamirëse dhe Putini si një "figurë babai" e cila sjell lajme të mira dhe mbështetje morale dhe materiale.

Narrativat e tjera dominuese përfshijnë aleancën historike dhe lidhjet historike të rrënjosura thellë midis Serbisë dhe Rusisë, pretendimet se presidenti Putin dhe presidenti i SHBA Trump do të zgjidhin së bashku çështjen e Kosovës, si pjesë e agresionit më të madh perëndimor kundër Rusisë. Putini dhe Rusia paraqiten gjithashtu si mbrojtës të serbëve në vende të tjera në Ballkanin Perëndimor, të tilla si Mali i Zi ose entiteti i Republika Srpska në Bosnjë dhe Hercegovinë.

Një rrëfim tjetër më pak dominant, por shumë interesant, i drejtuar kryesisht nga deklarata dhe intervista të zyrtarëve rusë, janë paralelet midis Kosovës dhe Krimesë. Sipas këtij narracioni, Kosova është serbe ashtu si Krimea është ruse, dhe ashtu si Krimea u kthye në Rusi, Kosova do të kthehet në Serbi.

Duke mos marrë parasysh faktin se Kosova dhe Krimea janë në një farë mënyre shembuj të kundërt, pasi Krimeja në të vërtetë u shkëput nga Ukraina për t'u bashkuar me Rusinë, sipas këtij narrativa Kosova u nda ilegalisht dhe Krimea legalisht, pasi në rastin e fundit kishte një referendum për pavarësi.

Sidoqoftë, pavarësisht nga uniformiteti i dukshëm kur bëhet fjalë për raportimin e Rusisë dhe Putinit nga mediat e vëzhguara, ka disa ndryshime disi delikate, por të rëndësishme.

Mediat kryesore dhe ato anësore me një paragjykim pro-qeveritar kanë tendencë të shikojnë në mënyrë të favorshme bashkëpunimin e qeverisë serbe me Rusinë dhe të portretizojnë presidentin Putin si në marrëdhënie të mira me presidentin Vuçiç dhe si një mbështetës të politikës së qeverisë serbe për Kosovën.

Çfarë i shtyn rrëfimet pro-ruse?

Së pari, duhet të thuhet se imazhi i përgjithshëm pozitiv i Rusisë brenda mediave serbe bazohet kryesisht në fakte. Rusia është me të vërtetë një mbështetëse e pozicionit të Serbisë mbi Kosovën dhe shihet si e tillë edhe nga komentatorët pro-perëndimorë, duke përfshirë ata që e shohin mbështetjen serbe në mbështetjen ruse mbi Kosovën si një problem të politikës së jashtme.

Sidoqoftë, kjo nuk shpjegon pse të dy mediat kryesore dhe ato pranë paraqesin Rusinë dhe politikën ruse në një dritë jashtëzakonisht pozitive dhe pse shumë media përhapin diçka që lehtë mund të përshkruhet si propagandë pro-ruse. Kjo është veçanërisht e habitshme në shembullin e gazetave të forta pro-qeveritare, duke pasur parasysh se politika zyrtare e qeverisë serbe është integrimi në Bashkimin Evropian.

Me fjalë të tjera, asnjë qeveri serbe nuk mund të ketë mundësi të ketë marrëdhënie negative me Rusinë dhe të promovojë integrimin në BE ose NATO nëse shkon kundër bashkëpunimit me Rusinë. Ky përfaqëson një problem të mirëfilltë për çdo qeveri të mundshme pro-perëndimore serbe, veçanërisht pas aneksimit të Krimesë, kur politika e jashtme e njëkohshme pro-ruse dhe pro-BE u bë shumë e vështirë.

Mesazhet e forta pro-ruse nga media pro-qeveritare duket se kanë pasur një efekt. Më shumë se 57% e qytetarëve serbë besojnë se presidenti serb Aleksandar Vuçiç kontribuoi më së shumti në marrëdhëniet e mira me Rusinë, dhe vetëm rreth 12% se ishte Ivica Dačić, ish-ministri i jashtëm dhe partneri i koalicionit i Vuçiç, partia e të cilit shihet si ekspertë të politikës së jashtme si duke pasur lidhje të forta me Rusinë.

Mund të supozohet, pra, se si qeveria dhe kritikët e saj kanë interes në përhapjen e rrëfimeve pro-ruse. Ndërsa tabloidët qeveritarë dhe pro-qeveritarë kanë interes të portretizojnë qeverinë serbe si një partneritet dhe marrëdhënie të mira me Moskën, kritikët e krahut të djathtë të qeverisë duhet të fitojnë duke treguar se si qeveria në fakt nuk është pro-ruse dhe se rusët janë kundër përpjekjeve të qeverive serbe për të gjetur një kompromis mbi Kosovën.

*Ky artikull është pjesë e një serie të botuar në lidhje me rezultatet e hulumtimit të projektit të titulluar "Zbulimi i rrjeteve dezinformuese ruse dhe masave aktive që nxisin revizionizmin kufitar në Evropën Qendrore dhe Lindore". Kërkimi i kryer në gjashtë vende, Poloni, Sllovaki, Hungari, Ukrainë, Rumani dhe Serbi u bë i mundur nga mbështetja bujare e Partneritetit të Informacionit të Hapur.   

Përkthyer nga European Western Balkans