Kriza e re ‘shpërthen’ në Qipro pasi SHBA heq embargon e armëve

Autoritetet turko-qipriote mund të përgatiten të dëbojnë paqeruajtësit e Kombeve të Bashkuara nga bazat e tyre në Qipron veriore, duke shkaktuar një krizë të re politike dhe sigurie në ishullin e ndarë, kanë thënë zyrtarët për Al Jazeera.

Forca Paqeruajtëse e Kombeve të Bashkuara në Qipro (UNFICYP) u krijua në vitin 1964 pas përplasjeve midis grekëve qipriotë dhe turqve qipriotë. UNFICYP monitoron një zonë, të njohur si Vija e Gjelbër, që ndante grekët qipriotë, të cilët tani jetojnë në jug të ishullit, dhe turqit qipriotë, që jetojnë në veri.

Këshilli i Sigurimit i OKB-së rinovon mandatin e UNFICYP-it çdo gjashtë muaj pas pëlqimit të qeverisë së njohur ndërkombëtarisht të Qipros, e cila ndodhet në jug.

Ky rinovim pritet përsëri në janar, por këtë herë, turqit qipriotë thonë se duhet të ndodhë edhe me pëlqimin e tyre.

Kjo e paraqet Këshillin e Sigurimit me një problem juridik sepse OKB-ja nuk e njeh Republikën Turke të Qipros Veriore, të vetëshpallur në vitin 1983. Ajo nuk është anëtare e OKB-së dhe njihet vetëm nga Turqia.

Atë që i mungon në statusin ligjor, Qiproja Veriore e kompenson me fuqinë ushtarake. Rreth 35,000 trupa turke janë të stacionuara atje, duke i kaluar shumë forcat greko-qipriote.

Ata janë mbetja e një pushtimi që Turqia filloi në 1974, pasi Greqia u përpoq të ribashkonte ishullin në një grusht shteti.

Gjithçka për Famagustën

Famagusta është një qytet fantazmë në bregun lindor të Qipros. Ushtria turke e ka pushtuar atë që nga viti 1974, por Këshilli i Sigurimit i OKB-së ka urdhëruar Turqinë t'ua kthejë atë grekëve qipriotë.

Turqia ka rënë dakord ta bëjë këtë si pjesë e çdo plani për të ribashkuar ishullin si një federatë dykomunale, një diskutim që ka ndodhur nën kujdesin e OKB-së që nga viti 1979, por ato bisedime u pezulluan dy vjet më parë kur qipriotët turq zgjodhën një administratë që favorizon ndarjen e përhershme të ishullit në dy shtete sovrane. Që atëherë, Qiproja Veriore dhe Turqia kanë thënë se do të aneksojnë Famagustën.

Çfarë e shkaktoi krizën e fundit?

Ultimatumi turko-qipriot drejtuar OKB-së erdhi pas 16 shtatorit, kur Shtetet e Bashkuara hoqën një embargo për shitjen e armëve në Qipro, e zbatuar që nga viti 1987 për të parandaluar dhunën e mëtejshme.

Dy javë më vonë, Qiproja u përfshi në Programin e Partneritetit Shtetëror të Gardës Kombëtare të SHBA-së, i cili do të lejojë gardistët qipriotë të stërviten me Gardën Kombëtare të Ushtrisë së Nju Xhersit. Turqia e "dënoi fuqishëm" atë marrëveshje.

Këto zhvillime erdhën në mes të një marrëdhënieje SHBA-Turqi që është përkeqësuar që kur Turqia bleu raketat tokë-ajër S-400 në vitin 2016, një armë nënstrategjike ruse që SHBA thotë se mund të përdoret për të spiunuar aftësitë e avionëve të saj luftarakë.

Turqia refuzoi të heqë dorë nga arma dhe iu ndalua blerja e bombarduesve të gjeneratës së pestë F-35. Kongresi amerikan deri më tani e ka ndaluar atë të përmirësojë F-16-të që tashmë i posedon.

Burimi: AL Jazzera