Suedi- Shqipëri, 10 ndryshimet cilësore të zgjedhjeve

Arben Vata

Suedia mban sot zgjedhjet e trefishta për zgjedhjen e parlamentit, komunave (bashkive) dhe rajoneve. Votimet e kësaj radhe konsiderohen si më të rëndësishmet në rreth 20 vitet e fundit, për shkak të konfigurimit të hapësirës politike, barazpeshës thuajse të plotë mes blloqeve politike, si dhe rritjes së konsiderueshme të ekstremit të djathtë.

Po cilat janë ndryshimet e mëdha që shoqërojnë procesin dhe ditën e zgjedhjeve në Shqipëri (apo Kosovë), me atë çfarë ndodh në Suedi?! Ja disa nga dallimet thelbësore:

1-Pavarësisht se Suedia është një vend i pasur, nuk e ka luksin e vendeve tona që të bëjë dy palë zgjedhje; një politike dhe një komunale. Një herë në 4 vjet njerëzit i drejtohen kutive të votimit për të zgjedhur drejtuesit në nivel qendror dhe atë lokal. Nuk dihet saktësisht se sa janë shpenzimet për një fushate ne Suedi, por në Shqipëri ka çdo dy vjet zgjedhje dhe kostoja e tyre për buxhetin e shtetit është e konsiderueshme. Suedia, edhe pse shtet shumë më i pasur se ne, ka praktikë të shkurtimeve të buxhetit edhe në këtë pikë.

2- Partitë politike dhe kandidatët për parlament apo komuna, (bashki), bëjnë një fushatë krejt modeste dhe me shumë pak reklama nëpër rrugë, apo sheshe. Sa i takon shpalosjes së ideve, politikanët zgjedhin më shumë rrjetet sociale, sesa postera nëpër shtylla, dyqane, pallate etj. Partitë kanë kontroll rigoroz për financuesit e fushatës së tyre, ndaj edhe shpenzimet në zërin e reklamës nuk janë të mëdha. Madje edhe mesazhet e kryetarëve të partive në mediat kryesore, TV, nuk janë të shumta. Mund te gjesh maksimumi një apo dy reklama të ndryshme nga liderët partiakë, dhe jo si në Shqipëri, ku partitë dhe kryetarët dalin çdo 20 minuta në TV.

3- Mungesën e mesazheve dhe reklamave të pafund elektorale, politikanët kryesorë e kompensojnë me debatet e shumta TV dhe media të tjera. Aty është mundësia më e mirë edhe për votuesit për të parë më mirë se për cilën parti politike ia vlen të kandidosh. Këto debate janë mundësia më e mirë për shpalosjen e programit, sesa daljet e pafund nëpër ekranet e TV dhe faqet e gazetave.

4- Debatet në TV janë një eksperiencë dhe shkollë më vete e demokracisë. Gazetarët nuk shkojnë në biseda me pyetje të përgatitura dhe nga ana tjetër politikani nuk guxon të shantazhojë gazetarin, apo edhe qytetarin që ka të drejtë që të bëjë edhe ai pyetje të drjetpërdrejta për këdo politikan. Debatet nuk bëhen si te ne, si ”Pazar” ku nuk merr vesh i pari te dytin, por duke respektuar radhën dhe fjalën e njëri-tjetrit. I vetmi ”devijm” nga ky rregull ishte një ton i ngritur dhe goditja e platformës nga kryetarja e partisë së Qendrës, e cila reagoi ashpër kundër kryetarit të partisë ekstreme, SD, që tha se Suedia nuk është për të huajt. Kurse në Shqipëri, fyerjet dhe sharjet mes politikanëve janë gjëja më normale dhe menyja që kënaq edhe votuesit. 5- TV nuk japin çdo ditë, për një muaj rresht, lajme dhe pamje nga fushata e partive politike. Pjesa më e madhe e vëmendjes ndaj fushatës, është zhvillimi i debateve të drejtpërdrejta, në disa qytete të ndryshme të vendit. Gazetarët mbajnë qendrim edhe ndaj deklarateve ekstremiste. TV shtetëror suedez u distancua nga deklarata e kryetarit të ekstremit të djathtë dhe si reagim kjo parti bojkotoi TV përgjatë ditës së zgjedhjeve.

6- Në Suedi nuk ka ”heshtje zgjedhore”. Politikanët bëjnë fushatë në media edhe një ditë përpara ditës së zgjedhjeve, por madje edhe ditën e zgjedhjeve. Ata shpërndajnë vetë fletëpalosje të programit të partisë së tyre dhe përpiqen deri në minutën e fundit që të bindin njerëzit të votojnë për ta. Kjo, sigurisht, nuk bëhet si te ne, kur 24 orët e fundit, mbyllet fushata mediatike, por fillon ajo për blerjen e votave.

7- Zgjedhësit kanë mundësi të votojnë dy herë. E vërtetë. Por, jo si te ne, kur dikush voton në Sarandë dhe pas disa orësh në Tropojë. Votimi hapet shumë ditë përpara ditës së zgjedhjeve, gati dy javë, dhe njerëzit shkojnë qetë qetë e hedhin votën. Deri një ditë përpara ditës së zgjedhjeve, 9 shtator, kishin votuar rreth 45 % e zgjedhësve. Nëse një zgjedhës, ka votuar për X parti disa ditë më parë dhe tashmë ka ndërruar mendje, mund të votojë tani për një parti tjetër Y dhe kësisoj vota e parë bëhet e pavlefshme.

8- Më shumë rëndësi është edhe vota e atyre që votojnë për herë të parë; 400 mijë këtë vit. Kjo është arsyeja që fushata e partive nuk ndalet për asnjë moment deri pak minuta përpara mbylljes së kutive të votimit. Partitë bëjnë ”fushatë” nëpër shkolla, duke shpalosur programin e tyre dhe më pas bëhet një votim simulues nga nxënësit për t’i mësuar sesi të votojnë. Sigurisht, nuk ndodh si te ne, ku nxënësit nxirren në mes të diellit në miting për të duartorkitur për partitë. Nga ana tjetër, ka aplikime të ndryshme në internet, ku në bazë të programit të partive, njerëzit mund të orientohen se për cilën parti mund të votojnë.

9- Nga ana tjetër votuesi mund të votojë për një parti X që dëshiron, dhe jo për kandidatin e saj. Në këtë rast, ai merr një fletë votimi bosh dhe në të shënon emrin e një personi kandidat për deputet që dëshiron ta përfaqësojë në parlament. Ky kandidat mund të mos jetë nga partia që ai dëshiron, mund të mos jetë fare as banues i zonës ku voton zgjedhësi. Mund të jetë cilido kandidat, në cilëndo pjesë të Suedisë.

10- Rezultatet e zgjedhjeve dalin brenda pak orësh nga mbyllja e kutive të votimit, dhe ky është momenti kur partia që ka fituar zgjedhjet, fillon bisedimet me partitë e tjera për ndërtimin e koalicionit qeverisës. Te ne duhen disa ditë që KQZ të nxjerrë rezultatin, aq kohë sa në fakt iu duhet partive për të ndryshuar votën në kutitë e votimit.