Flash News

Gjykojeni protestën nga kundërshtarët

Aksident në Greqi, ndërron jetë 16-vjeçari shqiptar

Protesta trazon PS-në/ Zegjineja e ‘meme-ve’ sulmon influenceren: Shëmtirë, diote. Balla kapet me Reuters

Vrasja në Paskuqan/ Autori është gjurmuar deri në Bovillë, ka braktisur mjetin

Publikoi tezën e Letërsisë 20 minuta pas nisjes së provimit, përjashtohet maturanti në Kukës

OP-ED

Tre gabime

Politiko 3 Mars 2020, 17:43

Vladimir Gligorov/ Novi magazin

Bashkësia Ekonomike Europiane, pastaj Bashkmi Europian, ndikuan te regjimet diktatoriale apo autokrate, të majta ose të djathta (që të mos hyj në karakterizime te detajuara), në mënyrën nëpërmjet së cilës u ofruan procesin e europeizimit.

Jo në atë kuptim se këto vende u bënë menjëherë europiane, sepse ato natyrisht ishin të tilla, në kuptimin gjeografik dhe historik, por sepse te integrimi shihnin mënyrën për t’u stabiliziuar demokratikisht. Thënë në përgjithësi, vendet që u demokratizuan mundën të stabilizohen sepse prioriteteve europiane ia nënshtronin problemet e tyre të brendshme. Problemi, natyrisht, lind kur ky raport ndryshon pas antarsimit, por këtë po e lë mënjanë.

Mbi bazën e kësaj eksperience, institucionet europiane dhe shumë ekspertë për Ballkanin nisen nga teza se ndryshimi i prioriteteve politike është ngashnjyes edhe për vendet ballkanike që janë ende jashtë Bashkimit Europian. Kjo, megjithatë, nuk është në përputhje me faktet. Në mënyrë të veçantë kur është fjala për Serbinë. Ku të gjithë ata që merren, në një mënyrë apo në një tjetër me, europeizimin mëkojnë tre gabime.

Njëri mund të ishte sikur, si edhe një sërë shembujsh të tjerë, opinioni publik serb, dhe kryesisht ai i biznesit, do të ishte i gatshëm të normalizonte marrëdhëniet me fqinjët, përfshirë edhe Kosovën, në mënyrë që nëpërmjet antarsimit në Bashkimin Europian do të stabilizonte demokracinë liberale, që ta quaj kështu. Këtu niset nga supozimi se të gjithë e kanë të qartë se një ecuri e tillë e gjërave do të ishte më e mirë se gjendja ekzistuese, e kësisoj mbetet vetëm se në cilën rrugë mund të arrihet. Kjo është plotësisht e gabuar, sikurse shihet edhe nga eksperienca. Megjithatë, eksperienca nuk luan rolin e zakonshëm në kuptimin e politikës serbe, sepse besohet se është thjesht e qartë se gjendja ekzistuese politike është problemi dhe procesi në Bashkimin Europian është zgjidhja.

Këtu qëndron gabimi. Në të vërtetë, parë politikisht, si edhe nga këndvështrimi i interesave të biznesit, gjendja e tanishme është e dëshirueshme dhe më e pranueshme sesa ajo në të cilën Serbia të antarsohej në Bashkimin Europian me marrëdhënie të rregulluara me fqinjët, para së gjithash me Bosnjë e Hercegovinën, Malin e Zi e krysisht me Kosovën. Sidomos, tani pothuajse pas liberalizimit të tregtisë dhe në mënyrë të veçantë rregjimit të vizave, ku kjo e fundit ka hapur mundësitë e emigrimit në vendet antare të BE-së.

Kjo sepse qëllimi i opinionit politik (ky është një koncept kompleks, dhe këtu nuk ka hapësirë dhe as nevojë të paraqes në mënyrë të detajuar raportet në Serbi) nuk është aspak stabilizimi, dhe në mënyrë të veçantë demokracia. Mungesa e stabilitetit mban në këmbë një lloj ose një tjetër autokracie, krahas shpërndarjes përkatëse të pasurisë, të të ardhurave dhe shanseve personale dhe ekonomike. Stabilizimi i demokracisë thjesht nuk është qëllim i dëshirueshëm i opinionit politik serb. Krahas kësaj, normalizimi i marrëdhënieve me fqinjët, i cili është i nevojshëm që të antarsohet në Bashkimin Europian, nuk është në fakt një qëllim i dëshirueshëm.

Gabimi i dytë është më pak i kuptueshëm kur atë e bëjnë njerëz që merren prej vitesh të tëra me Serbinë sikurse thuhet. Dhe kjo është se sistemi autokratik është ai i natyrshmi për Serbinë dhe se marrëveshjet eventuale politike mund të arrihen nëse janë në interes të sundimtarit aktual. Kjo shihet në shembullin e shpresës së pashuar që më udhëheqësin serb të arrihet një rregullim territorial për Kosovën. Dhe se vetëm duhet përcaktuar se “çfarë duhet të marrë Serbia” në mënyrë që udhëheqësi të bjerë dakord dhe marrëveshja të realizohet. Kjo është plotësisht e gabuar. Nëse merret në konsideratë gabimi i parë del e qartë se autokracia është e kushtëzuar nga mungesa e stabilitetit dhe mungesa e raporteve normale me fqinjët. Ekzistenca e një lloji konflikti të ngrirë apo e një tjetri, është kusht për mbajtjen gjallë të regjimit autokratik. Madej edhe sikur autokrati të ndryshojë.

Gabimi përfundimtar është se politika serbe është faktor stabiliteti. Dhe se në masën që pushteti serb përzihet në çështjet e brendshme të shteteve fqinjë, kjo bëhet me qëllim të ruajtjes së stabilitetit. Gabimi qëndron në faktin se mendohet se politika e partive serbe jashtë Serbisë, është ngarkesë dhe problem për pushtetin serb. Për hir të së vërtetës, pushteti serb nuk ka nevojëtë përzihet aktivisht në problemet, le ta themi Malit të Zi, mjafton që të jetë i hapur për partitë serbe të atjeshme. Përderisa opinioni politik serb është receptiv për ndarjen e Republikës Srpska, për mospranimin e pavarësisë së Malit të Zi dhe për normalizimin me Kosovën, mjafton fakti që partitë serbe në këto vende të thërrasin Serbinë, përzierja aktive nuk është e domosdoshme. Gjë që nuk do të thotë se mungon.

Për opinionin politik serb, gjendja politike ekzistuese në të cilën ekzistojnë konflikte territoriale dhe konflikte të tjera të ngrira është më e mirë, gjë që do të thotë më e dëshirueshme dhe më e pranueshme, sesa antarsimi në BE. Sikurse nuk është e parëndësishme që zyrtarët dhe ekspertët europianë të mos heqin dorë nga gabimet e tyre.

*Përktheu për Politiko.al: Xhelal Fejza