Flash News

Gjykojeni protestën nga kundërshtarët

Aksident në Greqi, ndërron jetë 16-vjeçari shqiptar

Protesta trazon PS-në/ Zegjineja e ‘meme-ve’ sulmon influenceren: Shëmtirë, diote. Balla kapet me Reuters

Vrasja në Paskuqan/ Autori është gjurmuar deri në Bovillë, ka braktisur mjetin

Publikoi tezën e Letërsisë 20 minuta pas nisjes së provimit, përjashtohet maturanti në Kukës

KRYESORE

V.S. Naipaul: Asnjë vend për kolonin

Politiko 15 Gusht 2018, 21:31

The Economist

Ai magjepsej, herë e përsëri, nga mrekullia e të qenit në shtëpinë e tij, nga kurajoja e këtij fakti: të ecësh nëpër një rrugë ferme në Wiltshire deri te porta e përparme, të mbyllësh dyert dhe dritaret e një hapësire që është e jotja, privatësi dhe rregull, të ecësh në shtrojën ngjyrëkrem të dhomave mbushur me libra-në të cilat ai me robdëshambër, diku nga mesdita, mund të thërriste një grua për t’i bërë kafen ose t’i mbante shënime. Përjashta, ai mund të baresë mbi lëndinë deri te shtëpia e madhe ose te një liqen ku rrëshqasin mjellmat; apo të vizitojë ndërtesën e vogël që shërben si qilar i verërave të tij. Vidia, e quanin miqtë, ai nuk e pëlqente emrin, por e këndellte nënkuptimi ama. Në sanskritisht do të thotë ‘të shohësh dhe të dish’. Ai vështronte fort, me atë shikim shqiponje, dhe i shihte gjëra ashtu siç ishin.

Shtëpia, të cilën e kishte marrë me qira, ishte paguar nga librat e tij, më shumë se 30. Ai nuk i ishte futur shkrimtarisë për t'u pasuruar apo për të fituar çmime; ky ishte një mendim i tmerrshëm. E tmerrshme! Të shkruarit ishte një thirrje. Megjithatë, libri i tij i katërt, "Një shtëpi për z. Biswas ", bazuar në kërkimin e të atit për një vend ku të ngulitej, e kishte, fatmirësisht, shtyrë drejt famës, dhe në vitin 2001, fitoi çmimin Nobel për Letërsi. Ai mori edhe titullin e kalorësit megjithëse nuk i bëhej vonë që ta përdorte. Kjo përkorë e shtyu drejt një shtëpie në fshat dhe një dupleksi në Chelsea. Pasi, sipas z. Biswas "sa e tmerrshme do të ishte ... të jetoje pa u përpjekur as të marrësh pjesën tënde të botës".

Cilën pjesë të tokës, megjithatë, është pyetja? Paraardhësit e z.Naipaul ishin indianë, por ajo pjesë mbet’ në errësirë, ndërprerë vetëm nga lutjet e gjyshes së tij dhe ritualet e çuditshme të ngrënies. Udhëtimet për në Indi më vonë, që rezultuan me tre libra që kritikonin vendin, e bindën se kjo nuk ishte shtëpia e tij dhe nuk mund të ishte kurrë. Ai u tmerrua nga getot (slums), jashtëqitja e hapur, dhe nga dështimi i civilizimit indian për të mbrojtur veten. Vendi i lindjes dhe rritjes së tij ishte Trinidadi, kryesisht Port Spanja, qyteti i lagësht, i çuditshëm dhe entuziast, plot me mango dhe zhurma, që nga rrahja e shiut në hekurin e valëzuar, që i dha jetë komedisë në "Biswas " dhe "Rruga Miguel". Por, ai duhej të largohej. Anglia ishte joshja e tij, si për të gjithë djemtë e zgjuar kolonialë që nuk e kishin gjetur ende vendin e tyre në botë, dhe theksi i tij Trinidadas u zhduk shpejt në artikulimin e klasës së lartë; por Oxford-i ishte i trishtë dhe Londra zhgënjyese. Ai vazhdonte të largohej, udhëtonte, lëvizte nga shqetësimi. Librat pasuan, por jo qetësia. Qetësia, jo.

Pjesa më e madhe e acarimit të tij, madje edhe ndaj lotëve, erdhi nga vetë shtysa e të shkruarit; për çfarë do të shkruante dhe në çfarë forme. Romani ishte shterruar. Modernizmi kishte vdekur. Megjithatë, Letërsia e kishte ngërthyer, një qëllim fisnik për jetën e tij, një thirrje e madhështisë. Ai kishte lëvizur ngadalë drejt të shkruarit, së pari i hipnotizuar nga format e thjeshta të letrave, pastaj intriguar nga tregimet që i pat lexuar i ati; më vonë në Londër, përpjekjet e para në një makinë shkrimi BBC. Për një kohë të gjatë nuk arriti të krijojë një fabul. Fillimet ishin të lodhshme, shenjat e pikësimit të shenjta: ai e masakroi një redaktor amerikan për heqjen e pikëpresjeve, "me të gjitha hijet e tyre të ndryshme të pauzës". Pasi nisej, megjithatë, ai shkruante me shpejtësi, duke shpresuar të arrijë atë gjendje të ekzaltimit kur do ta kuptonte veten, por dhe subjektin e vet.

E vërteta, sfidimi i errësirës, ishte qëllimi i tij. Udhëtimet e tij nëpër botën post-koloniale, në Indi, Afrikë, Karaibe dhe Amerikën e Jugut, e zemëruan: u tërbua që popujt dikur të kolonizuar ishin të kënaqur me humbjen e historisë dhe dinjitetit të tyre, përdorimin dhe braktisjen, dhe pa ndërtuar asnjë institucion të vetin, si afrikanët e "One Free State” qe çirreshin në gjuhën e tyre pyjore në kuzhinat e hoteleve turistike. Ai u trishtua për reliket e sundimit kolonial, kopshte të mbuluar me bar dhe pavionet e rrëgjuara të polos, imitimet e llozhave ala Tudor dhe kinkalerinat e venitura viktoriane që pa në Bundi ose Kampala; por edhe më shumë se këto, humbjen e potencialit njerëzor.

Shumë njerëz u fyen, por atij nuk i bëhej vonë asnjë grimë. Ishte detyra dhe dhantia e tij për të përshkruar gjëra saktësisht: qoftë fletën e fundit të mermertë të një libri të pluhurosur, kundërmimin e rriqnave të shtretrëve dhe vajgurit, mënyrën se si lulet shkëlqenin në kontrast me shkëmbinjtë pas shiut, apo marrëzinë e shumicës së njerëzve. Ai i rezistoi të gjitha redaktimeve, të letërisë apo opinioneve. Pa u penduar, ai madje goditi dashnoren e tij në një rast, derisa i dhembi dora. Ashpërsia dhe krenaria erdhën natyrshëm te vetvetja gjithëpamëse.

Qëllimi i mëtejshëm i shkrimit ishte vendosja e rregullit në jetën e tij. Ai i regjistronte me kujdes të gjitha ngjarjet, ose në kujtesën e tij, ose në fletoret e vogla të zeza që mbante në xhepin e xhaketës. Shndërrimi i tyre në prozë i jepte formë çrregullimit; ofronte një strukturë, një strehë, mbrojtje. Heronjtë e tij të parrënjë autobiografikë shpesh ëndërronin për vende të tilla të qeta: një vilë në kodër, me një zjarr të ndezur, që gjindeshin natën përmes shiut; një dhomë e mobiluar e gjitha në të bardhë, me pamje nga deti; apo në "The Mimic Men", vizioni më tërheqës, një shtëpi në Karaibe midis pemëve të kakaos dhe imortelave me lule të verdha dhe portokalli. Megjithëse i mbylli ditët e veta në Wiltshire, deri diku i kënaqur, ishte dielli i tjetërkujt që pa atje atje, apo dhe historia e dikujt tjetër. Qendra e tij e thellë mbeti vendi nga i cili kishte ikur.

*Përkthimi nga Politiko.al