Mesazhi i MEPJ që trazoi diplomacinë, reagime, përplasje institucionale dhe precedentë të ngjashëm në diplomaci

Një debat i fortë politik është ndezur pas publikimit të një komunikimi të pretenduar të ministrit për Evropën dhe Punët e Jashtme, Ferit Hoxha, në një grup të brendshëm të institucionit, ku sipas opozitës përdoret gjuhë fyese ndaj shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut.

Çfarë ka ndodhur?

Në një postim në rrjetet sociale, ishte fillimisht deputeti demokrat Belind Këlliçi ai i cili publikoi përmbajtjen e komunikimit duke e cilësuar rasrtin si të papranueshëm për një zyrtar të këtij niveli.

Ai theksote se mënyra e të shprehurit, edhe në komunikime të brendshme, është tregues i qëndrimit real ndaj bashkëkombasve dhe nuk mund të justifikohet në asnjë rrethanë.

"Eshtë pikërisht komunikimi në një grup chat-it në Ministrinë e Jashtme, mes titullarit dhe disa funksionarëve të lartë, që tregon çfarë në të vërtetë Ferit Hoxha mendon për bashkëkombasit tanë në Maqedoni të Veriut.
Lehtësia me të cilën ai shprehet në këtë mënyrë fyese, është pak të thuhet arrogancë.
Ky etiketim, kjo gjuhë ordinere i ka habitur aq shumë punonjësit e Ministrisë së Jashtme që janë pjesë e këtij grupi komunikimi në whatsapp, sa kanë nisur ta shpërndajnë.
Ferit Hoxha nuk mund të jetë një kryediplomat i Tiranës nëse mendon në këtë mënyrë për shqiptarët.
Edhe nëse do të ishte në një audiencë të kufizuar, të kontrolluar dhe me besim të plotë në konfidencialitet, një diplomat karriere që i është besuar drejtimi i Ministrisë së Jashtme s’ka se si të përdorë këtë gjuhë. Eshtë e papranueshme", shkruan ai ndër të tjera.

Reagimi i Ministrisë: Komunikime të fabrikuara
 Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme doli me një deklaratë zyrtare fill pas publikimit të mesazhit, duke i hedhur poshtë akuzat. Sipas zëdhënësit të institucionit, materialet e publikuara janë të pavërteta dhe nuk kanë lidhje me realitetin.

Në reagim theksohet se komunikimet e shpërndara në rrjetet sociale janë “të fabrikuara” dhe po përdoren për qëllime politike, ndërsa ministria shprehu keqardhje për amplifikimin e tyre në diskursin publik.

Po ashtu, u nënvizua se nuk është hera e parë që hidhen akuza të tilla ndaj shërbimit të jashtëm dhe se institucioni vijon punën i fokusuar në detyrat e tij, pa u ndikuar nga, siç u cilësuan, “zhurma të qëllimshme”.

Përshkallëzim i akuzave nga opozita

Reagimi i ministrisë nuk e ka mbyllur debatin. Deputeti Këlliçi reagoi sërish, duke këmbëngulur në qëndrimin e tij dhe duke akuzuar ministrin se ka tentuar të fshehë gjurmët duke fshirë mesazhin.

Sipas tij, incidenti nuk mund të kalojë pa pasoja dhe përbën një shkelje të rëndë të etikës. Ai pretendoi gjithashtu se brenda institucionit ka pasur reagime nga vetë punonjësit, të cilët janë surprizuar nga gjuha e përdorur.

Këlliçi i bëri thirrje ministrit të japë dorëheqjen, duke e konsideruar këtë si të vetmen mënyrë për të mbrojtur dinjitetin e institucionit dhe për të shmangur dëmtimin e mëtejshëm të imazhit të diplomacisë shqiptare.

Edhe kreu i grupit parlamentar të Partisë Demokratike, Gazment Bardhi, reagoi me tone të forta, duke e cilësuar situatën si të papranueshme për një ministër të Jashtëm.

Sipas Bardhit, fshirja e mesazhit pas publikimit përforcon dyshimet mbi autenticitetin e tij dhe tregon një model sjelljeje që, sipas tij, karakterizon qeverinë: fillimisht përçmim, më pas viktimizim dhe në fund mohim.

Ai theksoi se një gjuhë e tillë nuk mund të përfaqësojë Shqipërinë dhe kërkoi shkarkimin e menjëhershëm të ministrit, duke i bërë thirrje kryeministrit të marrë përgjegjësi politike për situatën.

Reagim nga Shkupi: kërkohet sqarim dhe falje urgjente

Debati ka kaluar edhe kufijtë e Shqipërisë. Ministri i Ekonomisë dhe Punës i Maqedonisë së Veriut, Besar Durmishi, reagoi publikisht duke e cilësuar gjuhën e përdorur si të papranueshme dhe skandaloze për një përfaqësues shteti.

Ai kërkoi reagim dhe sqarim urgjent nga autoritetet shqiptare, si dhe një kërkim faljeje ndaj shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut. Durmishi theksoi se një retorikë e tillë bie ndesh me detyrimet kushtetuese të një ministri dhe cenon dinjitetin e bashkëkombasve jashtë vendit.

"Zhgënjyes dhe i papranueshëm fjalori i Ministrit të Jashtëm të Shqipërisë, z. Ferit Hoxha, i cili i quan shqiptarët e Maqedonisë së Veriut “idiotë”. Presim reagim dhe sqarim urgjent nga Tirana zyrtare, ndërsa Ministri Hoxha duhet t’u kërkojë falje shqiptarëve të Maqedonisë së Veriut për ofendimet e bëra.

Kjo lloj gjuhe shkel çdo kodeks etik e profesional dhe është skandaloze për një përfaqësues shteti. I kujtojmë z. Hoxha se e ka obligim kushtetues të kujdeset për bashkëkombasit e vet që jetojnë jashtë kufijve të Shqipërisë. Shqiptarët e Maqedonisë së Veriut nuk janë fqinj nga projekti i dashur i Tiranës zyrtare Open Balkan, por pjesë e pandashme e trungut kombëtar.

Në të njëjtën kohë, zhgënjen edhe heshtja e ambasadorit shqiptar në Shkup, z. Denion Meidani, i cili në vend se të reagojë ndaj fjalorit të tillë, ka zgjedhur ta bëjë zëdhënësin e disa partive politike në Maqedoninë e Veriut", shkruan ministri Durmishi. 

Reagime në media dhe opinion publik
Edhe në media dhe rrjete sociale ka pasur reagime të shumta. Gazetari Naser Selmani ka komentuar se deklarata, nëse është e vërtetë, ngre shqetësime serioze për mënyrën se si perceptohen shqiptarët në rajon dhe për nivelin e përfaqësimit politik.

Konteksti ligjor, çfarë parashikohet në raste të tilla?

Në Shqipëri, Kodi i Etikës për Shërbimin e Jashtëm dhe legjislacioni për administratën publike kërkojnë që zyrtarët të ruajnë në çdo kohë integritetin, dinjitetin dhe paanshmërinë, si në komunikimet publike ashtu edhe në ato të brendshme. Gjuha fyese apo diskriminuese mund të konsiderohet shkelje disiplinore.

Gjithashtu, Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë (neni 8) parashikon detyrimin e shtetit për të mbrojtur të drejtat e shqiptarëve që jetojnë jashtë kufijve, çka e bën edhe më të ndjeshme çdo deklaratë që mund të interpretohet si denigruese ndaj tyre.

Në aspektin penal, nëse provohet se një komunikim i tillë përbën fyerje publike apo nxitje për diskriminim, mund të ketë pasoja ligjore sipas dispozitave përkatëse, megjithëse kjo varet nga rrethanat dhe natyra e komunikimit (publik apo privat).

Nga ana tjetër, në praktikën ndërkombëtare diplomatike, raste të tilla zakonisht trajtohen si çështje përgjegjësie politike, ku standardi më i zakonshëm është dorëheqja ose shkarkimi, nëse cenohen rëndë normat e etikës dhe besimit publik.

Raste të ngjashme, precedentë në diplomaci
Raste të ngjashme nuk mungojnë në diplomacinë ndërkombëtare:

Në vitin 2019, ambasadori britanik në SHBA dha dorëheqjen pasi kabllograme diplomatike të rrjedhura përmbanin komente kritike për administratën amerikane.
Në disa vende europiane, ministra apo diplomatë janë detyruar të largohen pas deklaratave fyese apo të papërshtatshme në komunikime private që u bënë publike.
Edhe në rajon, skandale me përgjime apo mesazhe të brendshme kanë çuar në tensione politike dhe kërkesa për përgjegjësi.
Këto raste tregojnë se edhe komunikimet jo publike mund të kenë pasoja të mëdha nëse cenojnë etikën dhe besimin institucional.

Një krizë besimi dhe standardesh
Debati për mesazhin e pretenduar të ministrit Hoxha nuk është vetëm një përplasje politike, por edhe një test për standardet e përgjegjësisë në diplomaci.

Ndërsa opozita kërkon dorëheqje dhe hetim, qeveria mohon çdo akuzë. Në mungesë të një verifikimi të pavarur, çështja mbetet e hapur, por me pasoja të dukshme në klimën politike dhe në raportet me shqiptarët jashtë kufijve./Politiko.al