Rita Petro për protestat dhe rolin e qytetarit: Shqipëria kishte nevojë të shkundej

Në një periudhë të karakterizuar nga tensione sociale dhe pakënaqësi të vazhdueshme publike, analiza e fenomeneve të tilla si protestat dhe reagimet qytetare bëhet një domosdoshmëri absolute për të kuptuar thelbin e demokracisë dhe zhvillimit qytetar.

Në një intervistë në podkastin 'Pasvon' me Alfred lelën, shkrimtarja dhe intelektualja Rita Petro ofroi një trajtim të thellë sociologjik dhe psikologjik të protestave në Shqipëri, duke u ndalur specifikisht te natyra e atyre që mbushin sheshet dhe mënyra se si ata perceptohen nga strukturat e pushtetit.

Për të kuptuar dinamikat e zhvillimeve më të fundit, është thelbësore të shqyrtohet qasja e saj mbi psikozën e turmës, rikthimin historik të revoltës qytetare dhe gjuhën e etiketimit politik.

Zanafilla e një revolte dhe përsëritja e historisë. Kur një shoqëri gjendet në një gjendje plogështie apo atë që Petro e quan një 'ujë i ndenjur', nevoja për t'u shkundur dhe për të kundërshtuar kthehet në një mekanizëm thelbësor pastrimi shoqëror. Për folësen, sheshet e mbushura me të rinj, shumë prej të cilëve i përkasin një brezi që ka lindur pas viteve 1990, janë një imazh shpresëdhënës dhe njëherësh një rikthim ciklik i historisë.

Ajo solli në vëmendje kujtimet e saj personale nga viti 1990, kur merrte pjesë në protestat masive që sollën rënien e regjimit komunist. Sot, duke parë fëmijët e atij brezi të ngrenë zërin kundër arrogancës së pushtetit aktual, ajo thekson se pavarësisht nëse individët mund të kenë hezitimet e tyre për kauza specifike, vetë akti i të protestuarit gjeneron një adrenalinë jetike.

Kjo adrenalinë e të kundërshtuarit shërben për të penguar instalimin e rehatisë së dëmshme institucionale dhe për të zgjuar një shoqëri që mund të mësohet me nënshtrimin.

Në një nivel estetik dhe kreativ, Petro ndalet gjithashtu në ngjyrën dominuese të kësaj lëvizjeje rinore, ngjyrën e flamingos apo rozën që u përhap natyrshëm përmes rrjeteve sociale dhe memeve. Përtej estetikës, ajo çmon veçanërisht shfaqjen e humorit dhe thellësinë poetike në parullat e të rinjve, elemente këto që zëvendësojnë thellësisht gjuhën tradicionale dhe të urrejtjes që jemi mësuar të dëgjojmë vazhdimisht nga goja e politikanëve tanë, si për shembull thirrjet 'në burg' apo mallkimet radikale.

Ky kalim thelbësor nga gjuha e urrejtjes e sponsorizuar politikisht në një kreativitet të pastër qytetar, thekson edhe më shumë kalimin konceptual dhe mendor të shoqërisë. Kjo qasje rinore arrin t’i bashkojë njerëzit me një shpirt të lirë dhe i largon ata nga mendësia destruktive e së kaluarës.

Psikoza e turmës dhe roli i individit. Një element qendror i analizës së Petros është i ashtuquajturi fenomen i 'psikozës së turmës', një koncept i trajtuar gjerësisht nga filozofët dhe sociologët klasikë. Si individë, thotë ajo, njerëzit mund të ndihen të pafuqishëm, të heshtur, apo edhe disi frikacakë përballë pushtetit thelbësor dhe mekanizmave të tij shtypës. Megjithatë, bashkimi spontan në një turmë u jep atyre një fuqi të re, një zë të lartë dhe një guxim kolektiv total. Është pikërisht ky bashkim që i shndërron individët e heshtur në protestues trima. Sidoqoftë, ky transformim ka dhe mbart rreziqet e veta konkrete, sidomos në prani të provokatorëve, fëmijëve pa frikë nga pasojat, dhe manipulimeve të ngulitura politike që mund të orientojnë lehtësisht zemërimin qytetar në rrugë të gabuara.

Beteja gjuhësore: Turmë apo Popull?

Analiza e shkrimtares arrin kulmin e plotë kur shqyrton përdorimin taktik të fjalëve nga politikanët. Pse protestuesit quhen vazhdimisht 'turmë' nga kundërshtarët e tyre politikë? Për Petron, kjo është një zgjedhje e pastër e qëllimshme për të denigruar dhe delegjitimuar zemërimin qytetar.

Politikanët preferojnë ta quajnë një lëvizje qytetare 'turmë' kur ajo u rrezikon hapur karriget apo demaskon aferat e tyre, por ata asnjëherë nuk ngurrojnë ta quajnë atë masë 'popull' kur e njëjta turmë njerëzish mblidhet për t'i duartrokitur në fushatat e tyre. Sipas saj, kur një turmë e organizuar zotëron një vetëdërgjegjësim të lartë publik, kur grumbullohet për shkak të një inati të drejtë ndaj padrejtësive dhe ka një qëllim të përbashkët qytetar të bazuar në kërkesat për të drejta civile e barazi, ajo është plotësisht dhe thelbësisht 'popull'. Ky ri-përkufizim intelektual i jep diskursit një thellësi tjetër.

Në përfundim të kësaj linje analize, ky segment i thelluar i bisedës televizive dëshmon hapur se vëzhgimi i ngjarjeve politike përmes syrit të një intelektualeje dhe shkrimtareje të angazhuar, i shton padyshim një dimension thellësisht njerëzor, kritik dhe objektiv diskursit publik shqiptar. Refuzimi i vazhdueshëm për të pranuar verbërisht propagandën mediatike dhe insistimi intelektual për ta parë turmën e revoltuar si një entitet plotësisht sovran që bart vullnetin e popullit, ofrojnë një qasje moderniste që e fton çdo qytetar të reflektojë drejtpërdrejt mbi rolin e tij thelbësor në shoqërinë demokratike.