"Kathimerini": "Lufta" e panjohur midis Teheranit dhe Tiranës

Nga Kathimerini

“Ekziston një vend i vogël, djallëzor në Evropë ku amerikanët po bashkëpunojnë me tradhtarë iranianë, duke komplotuar kundër Republikës Islamike.” Kjo deklaratë i përket liderit suprem tashmë të ndjerë të Iranit, Ali Khamenei. Ajo u bë me rastin e vrasjes së Qasem Soleimanit, një gjeneral madhor iranian dhe komandant i Forcës Quds, në janar 2020 pranë Aeroportit Ndërkombëtar të Bagdadit, nga një dron amerikan. “Vendi djallëzor” nuk ishte askush tjetër veçse Shqipëria.

Reagimi i presidentit të atëhershëm të Shqipërisë, Ilir Meta, ishte i menjëhershëm, duke deklaruar se Shqipëria nuk është një vend djallëzor, por një vend demokratik që ka vuajtur nga një diktaturë djallëzore e paprecedentë dhe që i konsideron të drejtat e njeriut si të shenjta. Në të njëjtën frymë, kryeministri aktual Edi Rama theksoi se kërcënimet nuk e trembin, pasi vendi, si anëtar i NATO-s, është i mbrojtur.

Por si dhe pse Irani kërcënon një vend të vogël në skajin juglindor të Evropës?

Një luftë e panjohur ka vazhduar prej vitesh mes regjimit të Teheranit dhe Shqipërisë për shkak të pranisë së rreth 3,000 anëtarëve të Organizatës së Muxhahedinëve të Popullit të Iranit (MEK) – e njohur edhe si Mujahedin-e-Khalq – një grup kundër regjimit, të cilin Teherani e konsideron “terrorist armik”. Kohët e fundit, me tensionet në Gjirin Persik, mediat iraniane të lidhura me Gardën Revolucionare raportojnë se strukturat jashtë vendit të lidhura me aktivitete armiqësore do të jenë në shënjestër, me MEK-un në fokus.

Një sulm kibernetik ndaj sistemeve kompjuterike të Parlamentit shqiptar më 10 mars nga hakerë të lidhur me Iranin ngriti shqetësime se “vendi djallëzor” në Evropë mund të bëhet objektiv jo i raketave apo dronëve, por i sulmeve asimetrike nga “ujq të vetmuar” dhe terroristë digjitalë.

Konflikti i zgjatur kulmoi me një prishje të plotë të marrëdhënieve mes dy vendeve, me dëbime diplomatësh, mbyllje ambasadash, sulme kibernetike dhe kërcënime që vazhdojnë edhe sot. Kjo është arsyeja pse Rama, me shpërthimin e luftës në Iran, u rreshtua hapur me Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin, duke deklaruar ndër të tjera: “Shqipëria e ka përjetuar drejtpërdrejt fytyrën barbare të regjimit të Teheranit përmes agresioneve kibernetike kundër vendit tonë. Për ne, kjo nuk është gjeopolitikë abstrakte. Është siguri kombëtare, qartësi morale dhe ligjore,” tha ai në shkurt. Ndërsa ish-zëvendëskryeministri dhe studiuesi Genc Pollo u shpreh se regjimi i Teheranit “kërcënon jo vetëm Izraelin, Amerikën dhe Lindjen e Mesme, por edhe Evropën; kërcënon edhe Shqipërinë dhe këtë e ka treguar në vitet e fundit.”

Irani dhe Shqipëria kishin marrëdhënie shumë të mira gjatë regjimeve të Ruhollah Khomeinit dhe Enver Hoxhës. Midis viteve 2013 dhe 2016, rreth 3,000 anëtarë të MEK-ut u zhvendosën në kampin Ashraf-3, pranë Durrësit. “Ky zhvendosje u bë me kërkesë të amerikanëve dhe me pjesëmarrjen e Kombeve të Bashkuara,” tha Arjan Dyrmishi, drejtor i Qendrës për Studimin e Demokracisë dhe Qeverisjes (CSDG) në Tiranë. “Kampi Ashraf-3 funksionon aktualisht si selia globale e MEK-ut, nga ku organizohen aktivitete të ndryshme, si samitet globale ‘Free Iran’ apo veprime për të ushtruar presion ndaj kryeqyteteve perëndimore. Ai gjithashtu koordinon me njësi brenda Iranit për protesta, fushata digjitale në rrjetet sociale dhe propagandë online kundër regjimit iranian.”

Qasja

Interesi i regjimit teokratik për një vend të vogël si Shqipëria ishte i dukshëm shumë kohë përpara vendosjes së luftëtarëve të MEK-ut në Manzë. “Pas rënies së komunizmit në Shqipëri, Irani kërkoi ta përdorte vendin si platformë për promovimin e Islamit shiit në Ballkan, si një urë hyrëse në Evropë. Kjo u lehtësua nga marrëdhëniet e favorshme të krijuara pas Revolucionit Islamik të vitit 1979,” shpjegon Dyrmishi.

“Irani shihej atëherë nga regjimi i Hoxhës si një aleat i mundshëm kundër armikut të shpallur, SHBA-së. Qendra kulturore iraniane promovonin letërsinë persiane dhe ceremonitë fetare, duke synuar veçanërisht komunitetin bektashi. Gjatë luftës në Bosnje, Irani përdori praninë e tij në Shqipëri për të ushtruar ndikim në Bosnje.”

Megjithatë, përpjekjet e Iranit u penguan nga orientimi pro-perëndimor i Shqipërisë, rruga drejt NATO-s dhe BE-së dhe karakteri laik i shtetit. “Burimi kryesor i kërcënimeve aktuale iraniane ndaj Shqipërisë nuk lidhet me arsye fetare, por me aktivitetet e MEK-ut dhe mbështetjen e Shqipërisë për aleancën SHBA-Izrael,” shton ai.

Ai shpjegon se aktivitetet intensive të MEK-ut tërhoqën vëmendjen e shërbimeve sekrete iraniane, të cilat e vunë kampin në Manzë nën vëzhgim, ndërsa në lojë hynë edhe shërbimet sekrete amerikane dhe izraelite.

Si rezultat, ambasadori iranian në Tiranë u dëbua në vitin 2018, i dyshuar për përfshirje në aktivitete terroriste.

“Sjellje e rrezikshme”

Dëbimet u interpretuan si të lidhura me plane për atentate ndaj drejtuesve të MEK-ut. SHBA dhe Izraeli i mirëpritën këto masa, ndërsa zyrtarë amerikanë folën për agjentë iranianë që përgatisnin sulme terroriste në Shqipëri.

Përshkallëzimi

Në korrik 2022, një grup hakerash i lidhur me Iranin sulmoi portalin e-Albania, duke bllokuar shërbimet shtetërore. Shqipëria ndërpreu marrëdhëniet diplomatike me Iranin dhe dëboi stafin e ambasadës brenda 24 orëve.

Në vitin 2023 pati përplasje mes policisë dhe anëtarëve të MEK-ut gjatë një kontrolli në kamp. Në vitin 2025, një tjetër sulm kibernetik goditi Bashkinë e Tiranës.

Autoritetet shqiptare kanë izoluar kampin e MEK-ut për shkak të frikës nga sulme të mundshme terroriste apo hibride nga Irani.

A mund të arrijnë raketat iraniane deri në Tiranë? Sipas ish-ministrit të Brendshëm Sandër Lleshi, “Shqipëria sot nuk kërcënohet nga ajri, por Irani mund të na godasë në mënyra të tjera. Nuk mund të lejojmë që vende armiqësore të veprojnë lirshëm në territorin tonë.”