Raporti/ Shqipëria përkeqësohet në indeksin e barazisë gjinore

Shqipëria renditet e 36-a nga 148 ekonomi në Raportin e barazisë Gjinore 2025, të publikuar nga Forumi Ekonomik Global, me një rezultat të përgjithshëm barazie gjinore prej 0.763 (që nënkupton që mbyll 76.3% të hendekut gjinor), duke shënuar një përkeqësim krahasuar me rezultatin prej 0.780 (78.0%) dhe vendin e 23-të që zinte në 2024-ën.

Indeksi bazohet në katër nën indekse kryesore: “Pjesëmarrjen Ekonomike dhe Mundësitë”, “Arsimin”, “Shëndetin dhe Mbrojtjen”, dhe “Fuqizimin Politik”, ku secili nën indeks përfshin tregues të veçantë si diferenca e pagave dhe norma e punësimit (ekonomik), shkalla e përfshirjes në nivelet e ndryshme të arsimit (arsim), raporti gjinor te jetëgjatësia dhe shëndeti (shëndet) dhe përqindja e grave në parlament e poste ministrore (politik).

Secili tregues matet fillimisht si raporti ndërmjet grave dhe burrave në një shkallë 0–1, pastaj mesatarizohen me peshë të barabartë për të dhënë rezultatin përfundimtar të indeksit, i cili shpreh përqindjen e mbylljes së hendekut.

Përkeqësimi në renditje i Shqipërisë është ndikuar nga treguesi i fuqizimit politik: Ky nënindeks ra nga 0.419 (në vend të 30 në 2024) në 0.349 (në vend të 42 në 2025), duke qenë kontribuuesi kryesor në uljen prej 13 pozicione.

Gratë në Parlament kanë një hendek prej 0.556 ( në vend të 40), pa ndryshim, por vendet e tjera kanë përmirësuar përqindjet e tyre, prandaj edhe relativisht Shqipëria renditet më poshtë. Gratë në pozita ministrash ranë me 16.7 pikë përqindjeje, nga rreth 0.857 në 2024 në 0.714 në 2025, duke ulur ndjeshëm rezultatin e nënindeksit.

Vitet ku një grua ka qenë në krye të shtetit mbeten 0, pa ndryshim, por ky tregues ka peshë të vogël në totalin e nëndeksorit

Arsimi dha një ndikim të ulët në përkeqësim, ku nënideksi nga 0.958 ra në 0.955 për shkak të përfshirjes në arsimin fillor që u ul me 5.9 pikë përqindjeje dhe përfshirjes në arsimin e mesëm që u ul me 6.8 pikë përqindjeje.

Të tjerë nënindekse Pjesëmarrja Ekonomike dhe Mundësitë dhe Shëndeti dhe Mbrojtja shënuan përmirësime të vogla.

Treguesi ku Shqipëria ka rezultatin më të dobët është Fuqizimi Politik, me një vlerë indeksi prej 0.349 (mbyll 34.9% të hendekut).

Treguesi ku Shqipëria performon më së miri është Shëndeti dhe Mbrojtja, me një indeks prej 0.963 (mbyll 96.3% të hendekut), po ashtu dhe edukimi (95.5% të hendekut).

Treguesi Pjesëmarrja Ekonomike dhe Mundësitë mbyll 78.7% të hendekut.

Në kuadër të rajonit të Ballkanit Perëndimor, Shqipëria (36-të nga 148 ekonomitë) renditet pas Serbisë, por përpara vendeve të tjera në rajon, si më poshtë:

Serbia 26-të
Shqipëria 36-të
Bosnje e Hercegovina 73-të
Mali i Zi 84-të
Maqedonia e Veriut 90-të

Në Europë Shqipëria renditet në vendin e 20 nga 40 shtete. Shqipëria është më mirë në renditje se Italia, që është e 35-a në Europë. Kryesimin në Europë e mbajnë Islanda, Finlanda, Norvegjia, Mbretëria e Bashkuar.

Renditja

Raporti vlerëson hendekun gjinor në 148 ekonomi duke përdorur katër nën indekse kryesore: Pjesëmarrjen Ekonomike dhe Mundësitë, Arsimin, Shëndetin dhe Mbrojtjen, si dhe Fuqizimin Politik.

Rezultatet matën shkallën e mbylljes së hendekut në një shkallë 0-1, ku 1 përfaqëson barazinë e plotë, dhe i shndërrojnë këto vlerë në përqindje e mbylljes së hendekut.

Rezultatet globale tregojnë se hendeku gjinor është mbyllur mesatarisht në 68.8% në vitin 2025, një rritje prej 0.3 pikë përqindjeje nga 68.4% në 2024 për grupin konstant prej 145 ekonomive që ruhen në të dy edicionet.

Kur analizohet mbulimi i 100 ekonomive që mbahen në indeks që nga 2006, hendeku është ngushtuar nga 68.6% në 69.0%, një përmirësim prej 0.4 pikë përqindjeje.

Ekonomitë me të ardhura të larta vazhdojnë të përparojnë më shpejt, me një mesatare gati 74.3% të hendekut të mbyllur, ndërsa ekonomitë e ardhura të ulëta arrijnë rreth 66.4%.

Rajonet e Europës dhe Amerikës së Veriut dominon listat e performancës së lartë, ndërsa Afrika Sub-Sahariane dhe Azia Jugore mbeten mbrapa në disa tregues.

Në krye qëndron Islanda që mbyll 92.6% të hendekut —pozicioni i parë për 16 edicione rresht—ndjekur nga Finlanda (87.9%), Norvegjia (86.3%) dhe Britania e Madhe (83.8%), të gjitha që mbyllin hendekun mbi 80%. Europa zë tetë nga dhjetë vendet e para, ndërsa përfaqësuesit jashtë Europe janë Zelanda e Re (82.7%) dhe Namibia (81.1%).

Në fund të renditjes, ekonomitë që mbyllin 60% të hendekut janë kryesisht vende në zhvillim, ku në vendet si Pakistan (56.7%), Sudani (57.0%) dhe Çadi (57.1%) shihen nivelet më të ulëta të barazisë gjinore.

Raporti thekson nevojën për përshpejtimin e progresit në politikat e fuqizimit ekonomik të grave, krijimin e kornizave ligjore mbështetëse, dhe investimet në kujdesin social, si elementë kyç për tejkalimin e ngadalësimit aktual. Në veçanti, përforcimi i përfaqësimit politik dhe qasja te kujdesi i përballueshëm do të jenë vendimtare për arritjen e barazisë së qëndrueshme në dekadat në vijim./Monitor