Flash News

Berisha: Në PPE kërkova mbështetje ndërkombëtare për protestat qytetare, PD i mbështet plotësisht

“Mandi tha se do të nxirrte një frigorifer”, zhdukja e Eglant Koçit, zbardhet dëshmia e përkrahësit të autorit

"Mbro tokën", mes protestave, BE i kujton Ramës kushtin për integrim

Kush janë 4 anëtarët e grupit kriminal të arrestuar në Tiranë

Prindër, bëni kujdes me kondicionerin! Mjeku tregon shenjat e para të edemës së laringut

KRYESORE

Stephen Hawking/ Kozmosi nga një karrige me rrota

Politiko 15 Mars 2018, 23:50
Stephen Hawking/ Kozmosi nga një karrige me rrota

 

Fati nuk ishte pjesë e sistemit të besimit të Stephen Hawking. Ishte vetëm një rastësi që ai u lind 300 vjet pas ditës së vdekjes së Galileo Galileit. Por, ai kishte një ngjashmëri me të, përveç të qenit një fizikan i madh: ishte po aq i famshëm për vuajtjen, sa edhe për Fizikën. E tija nuk u shkaktua nga politikanë ekleziakë të cilët parapëlqenin bindjen para kërkimit të lirë, por nga një sklerozë laterale amiotrofike që 'i brente' muskujt. Që do të thoshte se, edhe atij i duhej të luftonte për t'iu dëgjuar zëri.

Në rini nuk i mungoi asnjëherë vetëbesimi. Njëherë, pat ndërprerë astrofizikanin e madh, Fredd Hoyle, në mes të leksionit, në Royal Society, për ta korrektuar rreth masës së atomit. Por, kur nuk mundej më që të shkruante ekuacionet, teoritë duhet të bëheshin gjeometri në kokën e tij; dhe pas një trakotomie në vitin 1985, oqeani i të menduarit të tij duhej kanalizuar përmes një vrime teknologjike të ngushtë dhe sfilitëse. Fjalët e tij u bënë aq të rralla saqë i duhej t'ia ngulte sytë universit në mënyrë që të mund të përkufizonte dhe të distilonte, sa të mundej, gjërat e reja që i duhej të thoshte rreth tij. 'Teoritë e gjithçkaje' shfaqeshin përmes një zëri që ishte si robotik, ashu edhe, çuditërisht, i veshur me emocion.

Librat e tij, gjithashtu, ishin të qartë edhe për njerëzit e thjeshtë. 'Një histori e shkurtër e kohës', publikuar në vitin 1988, u shit në miliona, megjithëse vështirësia nënkuptonte që shumë kopje të purgatonin përmbi tryeza kuzhinash. 'Histori edhe më e shkurtër', e vitit 2005, ishte e njëjta gjë, por edhe më e thjeshtuar, të paktën për të. Ai shpresonte se njerëzit do ta kuptonin, sepse ishte e rëndësishse për shkencëtarët që të shpjegonin se çfarë bënin. Shkenca e tij, kozmologjia, ishte tani në përpjekje për t'iu dhënë përgjigje pyetjeve që, njëherë e një kohë, i bëheshin fesë. Në të dy librat, dhe të tjerë pas tyre, ai shpallte se ligjet e shkencës shpjegonin çdo gjë, pa ndonjë nevojë që të thirrej edhe Zoti në ndihmë. Nëse teoria e sekuencës dhe 11 dimensionet e saj kuptoheshin, për shembull, mund të dëshmonin se si filloi jeta e universit.   

Në punën e përditshme si profesor i Matematikës në Universitetin e Kejmbrixhit, deri kur doli në pension në vitin 2009, ai u mor veçanërisht me teorinë e vrimave të zeza. Madje, ai shpalli një herë se qe padroni i tyre, duke i shtuar mistikës së vetes. Vrimat e zeza, të cilat qenë parashikuar nga matematikanët para se të zbuloheshin në natyrë, janë singularitete-pika ku ligjet e njohura të fizikës pushojnë së qëni. Ato janë rrethuar, sidoqoftë, nga sipërfaqe që njihen si horizonte episodikë. Gjithçka që e kalon horizontin episodik përpihet nga e përgjithmonta.   

Dhe, këtu e ka një problem. Ligji i dytë i termodinamikës, më strikti i kufizimeve të natyrës, thotë se entropia, një formë e kaosit, duhet të jetë gjithnjë në rritje. Por, nëse sistemet e entropisë së lartë mund të thitheshin në të asgjëtën nga vrimat e zeza, ky cikël nuk do të ekzistonte. Dr. Hawking e zgjidhi këtë problem duke dëshmuar se vetë vrimat e zeza kishin entropi dhe, sa më shumë që ato thithnin, aq më e madhe bëhej ajo. Si përfundim kjo do të thoshte se vrimat e zeza kishin një temperaturë, dhe rrjedhimisht lëshonin edhe frekuenca.  

Ai i pagëzoi me emrin e vet, por 'frekuenca Hawking' e habiti atë vetë sa edhe më të fundit njeri; ai thoshte se vetëm sa i ishin ngatërruar këmbët në atë teori, si për ta acaruar. (Makina e tij zë-sintetizuese kishte edhe një buton për shakatë). Frekuencat nuk u provuan sa kohë ai jetoi, dhe kjo ishte arsyeja se pse nuk e fitoi kurrë çmimin Nobel. Por, lidhja që provonte ndërmjet teorisë së relativitetit, mekanikës kuantike dhe termodinamikës, ishte ushqim i bollshëm për imagjinatën e fizikanëve.   

Kohë e kufizuar, hapësirë e pafund

 

Interesi i tij në singularitetet nuk u kufizua te vrimat e zeza. Vetë universi mund të shihet si singularitet, edhe pse i tillë që njerëzit e shohin nga brenda dhe jo nga jashtë. Ai ishte intensivisht i interesuar në origjinën e tij, në të njëjtën kohë edhe për kohën vetë. Për të shpjeguar këtë koncept, që para Big Bangut nuk kishte, në fakt, as kohë dhe as hapësirë, ai e krahasoi me të pyeturin se 'çfarë shtrihej në jug të Polit të Jugut?'. Ai gazmohej me këto pyetje të papërgjigje, e ndoshta të papërgjigjshme. Kur pamundësia fizike e la mbrapa në bisedat e tij, ai me gëzim përhumbej sërish në ato pyetje.  

Puna e tij gjithashtu përfshinte kozmologjinë N, instantonët Yang-Mills dhe Matricën X, hapësirën anti-de Sitter, nyjen kuantike, teoritë e gravitetit Brans-Dicke dhe Hoyle-Narlikar dhe gravitetin kuantik euklidian. Kontributi i tij për revistat shkencore vazhdoi gjatë gjithë kohës, por ai ishte sidomos i gatshëm për të përkufizuar për jo ekspertët, të çmeritur nga kaosi i termave shkencorë dhe kontradiksionet e dukshme të teorive moderne, vendin e njerëzimit në univers. 

Hendeku mes realitetit shkencot dhe asaj që logjika të tregon se po ndodh (dielli që rrotullohet rreth Tokës, për shembull) nuk i rrezikon më institucionet politike, por kërcënon psikën njerëzore, po aq sa edhe në kohën e Galileit. Poli i Jugut të kohës së Dr. Hawking-ut ishte 13.7 miliard vjet në të shkuarën-tre herë më i vjetër se Toka. Matematika e tij dëshmonte se universi, megjithëse i fundmë në kohë, mund të jetë i pafundmë në hapësirë.  

Asnjë filozofi që e vendos njerëzimin diku afër qendrës së gjërave, nuk mund të jetojë me fakte të tilla. Gjithë ç'na mbetet është të lidhemi bashkë përballë dërrmës së realitetit. Prapëseprapë, pamja e një njeriu të lidhur në një karrige me rrota, vazhdimisht duke paralajmëruar, e madje edhe duke demonstruar horizontin e pafund të mendjes njerëzore, u dha njerëzve pak shpresë ku të mbaheshin.

Siç edhe ai gjithmonë dëshironte.

*Marrë nga The Economist. Përkthimi i Politiko.al

Të fundit