6 rastet shqetësuese të gjuhës së urrejtjes në ekran, sociologu Tushi: Media priret nga spektakolarja, harron misionin human

Gjuha denigruese që përdoret ndaj kategorive të ndryshme, gjatë raportimeve në media është një shqetësim në rritje në vendin tonë.  

Gjatë vitit 2023 janë konstatuar jo pak raste nga Komisioneri për Mbrojtën nga Diskriminimi.

I kontaktuar nga Politiko.al, ky institucion ka vënë në dispozicion raportin ku janë shqyrtuar 6 çështje, në të cilat është pretenduar diskriminim nga ana e drejtuesve të emisioneve apo pjesëmarrësve/të ftuarve në to. 

Aktualisht, KMD ka mbyllur me vendim 3 ankesa dhe vijon procedurën hetimore për 3 ankesa të tjera, konkretisht në ekranin e TCH, Syri tv, MCN etj., por në këtë artikull do të ndalemi te njëri prej tyre.

Rasti i avokat Ngjelës: “Gruaja edhe kur p*dhunohet, dorëzohet nga kënaqësia”

Avokati Spartak Ngjela ka shokuar me një deklaratë gjatë një interviste në emisionin ‘Më lër të flas’, në Top Channel, duke u shprehur se “një grua apo vajzës edhe kur përdhunohet dorëzohet nga kënaqësia”.

Sipas Komisionerit në këtë rast është konstatuar diskriminim në formën e gjuhës së urrejtjes për shkak të gjinisë nga një i ftuar në emisionin televiziv, pas një ankese të depozituar nga Shoqata “Për Drejtësi Sociale”.

Ç’ndodhi në seancën dëgjimore mes palëve

Në datë 04.07.2023 palët janë ftuar në seancë dëgjimore, pranë Zyrës së Komisionerit, me praninë e përfaqësueseve të palës ankuese: G. S, Kryetar i Shoqatës, si dhe të palëve kundër të cilës është paraqitur ankesa: avokat Ngjela, personalisht dhe dy përfaqësueseve të Top Channel.

Gjatë seancës, përfaqësuesit e Top Channel theksuan se kanë marrë masa të hiqet pjesa ku avokati shprehet për sa është ankuar Shoqata, duke sqaruar se linku është bërë privat dhe nuk është i aksesueshëm nga publiku i gjerë.

Nga ana e palës ankuese u kërkua se nëse nga ana e Ngjelës do të kishte një ndjesë publike, ata do të tërhiqeshin nga ankesa, por sipas Komisionerit nuk pati asnjë reagim në kuadër të masave të ndërmarra prej tij për kërkimin e ndjesës publike.

Sakaq, KMD e ka deklaruar të përfunduar pa një vendim përfundimtar procedurën administrative për pjesën e ankesës që lidhet me pretendimet e ngritura kundër Televizionit Kombëtar Top Channel, pasi është arritur efektiviteti dhe qëllimi, për të cilin kishte filluar procedura hetimore kundrejt këtij subjekti.

Sipas vendimit, avokat Ngjela ka konsumuar sjelljen diskriminuese dhe i është kërkuar të bëj një deklaratë publike me anë të të cilës të distancohet nga përdorimi i gjuhës së urrejtjes dhe të evitojë në të ardhmen përdorimin e saj.

Sociologu Tushi: Media shpesh priret nga spektakolarja, harron misionin human

Sociologu Gëzim Tushi ka bërë një analizë të zgjeruar në Politiko.al sa i takon gjuhës diskriminuese që haset shpesh në mediat shqiptare.

Sipas tij, media dhe opinion publik duhen ndërgjegjësuar, duke pranuar se niveli i dhunës mbi gratë shqiptare nuk është thjesht një problem gjinor.

Përkundrazi, sipas tij ajo duhet parë, vlerësuar dhe interpretuar si shprehje e nivelit të qytetërimit tonë.

“Unë mendoj se ka ardhur moment kur në “ideologjinë e medias” duhet rrënjosur koncepti modern i trajtimit të dhunës mbi gratë.

Kjo kërkon bindjen e fortë dhe profesionalisht të rrënjosur se kjo dhunë që ushtrohet në mënyrë të gjerë dhe sistematike, për shoqërisë shqiptare nuk është problem anësor dhe periferik, por thelbësor dhe me peshë sociale.

Dhuna mbi gratë në të gjitha format e saj, fizike, verbale, emocionale apo e “përzier” është bërë një “limfë sociale” që rrjedh me intensitet të lartë në shoqërinë tonë. Në familje dhe jashtë saj, në habitate private dhe ambiente publike.

Ekzistenca e këtij niveli të dhunës është një “turp social” i cili shpesh herë në media dhe biseda private apo debate publike trajtohet në mënyrë sempliste duke e konsideruar si “problem kulturor” dhe jo ashtu sikurse është në të vërtetë një problem i pastër kriminal. Shpeshherë në trajtimet mediatike ka një kakofoni konceptuale dhe një ambiguitet terminologjik dhe qëndrimesh që sjellin “argument” të natyrës zbutëse apo justifikuese për ekzistencën e dhunës dhe krimit mbi gratë.

Kjo krijon një mbulesë, një “pelerinë” sociale dhe mediatike që i vendos këtij fenomeni shpesh herë terma të gabuara apo sfumime mediatike, që zbusin artificialisht efektet degraduese të dhunës mbi gratë. Madje nganjëherë deri në nivelin e degradimit të “statusit shoqëror” të gruas duke e trajtuar në mënyrë të gabuar dhunën, shpesh herë deri në nivele kritike justifikuese e antihumane”, thotë Tushi.

Sociologu thotë se ka raste kur nga trajtimi semplist mediatik, tek njerëzit, sidomos tek meshkujt e dhunshëm, krijohet ideja se dhunë është “çështje e jetës private” dhe jo “çështje publike” sociale dhe mediatike.

“Nëse problemin e paragjykimeve e shohim më gjërë, sociologjikisht konstatoj se në përgjithësi ndihet nevoja e zgjeruar e një “vigjilence mediatike” për fjalë, fraza, e qëndrime paragjykuese maskiliste, racore, seksiste e kulturore.

Në jo pak raste në media shpëtojnë fjalë e fjali që shfaqen si recidiva të paragjykimeve të tilla. Gjuha pezhorative, përçmuese, diskriminuese është akoma një substance sociale e mediatike “toksike” që qarkullon në hapësirën publike e mediatike.

E sjellë në raste të caktuara nga gazetarët apo në të shumtën e rasteve nga të ftuarit. Sidomos evidente është kjo “patologji” sociale e mediatike kur flitet për të drejtat e njerëzve për shkak të orientimit seksual të tyre, për njerëz që kanë probleme të shëndetit mendor apo kanë vartësi nga lëndët prikotrope (drogë dhe alkool)”, thekson sociologu.

“Media nuk mund të lejojë përhapjen e “acideve paragjykuese” në ekranet e saj. Ajo nuk mund të bëhet aleate e opinionit publik që shfaq mediokritet duke shkelur kështu parimet kryesore profesionale e deotologjisë së saj.

Ndodh që gazetarët apo specialistët mediatikë harrojnë misionin human nga që priren nga sensasionalja dhe spektakolarja edhe pse ajo mund të jetë e dëmshme nga ana sociale. Kjo duhet korrigjuar…”, apelon Tushi.

Raste të ngjashme gjatë 2023-shit

Sa i përket ankesave për të cilat vijon procedura e shqyrtimit, Komisioneri ka konstatuar edhe raste të ngjashme diskriminimi në media.

Konkretisht:

1. Shoqata “Vish këpucët e mia”, kundër Emisionit Xhadat, në MCN TV, pretendim diskriminim për shkak të Etnisë, ku ndër të tjera përdoret gjuha e urrejtjes ndaj Komunitetit Rom në Shqipëri.

Në këtë emision një nga folëset (gazetaret humoriste), ndër të tjera ka thënë "....e ka bërë me beton, se po ta bënte hekur vinin kurbeterit dhe ja shisnin", termi kurbeterit është një term diskriminues dhe denigrues për komunitetin Rom i përdorur në qytetin e Korçës, gjithashtu konteksti i kësaj video tregon etiketime diskriminuese për këtë minoritet. Kjo video vazhdon të jetë në rrjetin social Facebook dhe MCN.  TV, website. 

2. Qendra për Aksion Komunitar, kundër Emisionit Top Story, Top Channel, pretendohet diskriminim për shkak të racës dhe etnisë, pasi gjatë emisionit nga i ftuari A.T e më pas nga prezantuesja e emisionit G.D, është përdorur dhe folur në terma pezhorativ dhe denigrues si “Jevgjitkat e Shqipërisë”. 

3.  Subjekti A. F., kundër Emisionit Stop, Klan Tv, pretendohet diskriminim për shkak të aftësisë së kufizuar.

Konkurrenca për ndjekshmëri dhe etja për më shumë klikime sipas ekspertëve ka sjellë një sërë problemesh në median audiovizove dhe atë online, duke dëmtuar informimin e publikut. 

Ekspertët insistojnë që të reduktohet ky fenomen për të shmangur pasoja të rënda në të ardhmen në publik./ Punoi: S.F. Gjidede