Analiza/ Albin Kurti në dy rrafshe

Boshko Jakshiç/ Politika

Zgjedhjet e parakohshme në Kosovë u mbajtën pas një viti prapambetje dhe mungese stabiliteti politik, në mesin e pandemisë, vështirësive ekonomike serioze, ngecjes në dialogun me Beogradin dhe në mjedisin e zhgënjimit të thellë të qytetarëve me pushtetin e deritanishëm.

Fitorja bindëse e liderit të Vetëvendosjes Albin Kurti meriton analizë në dy rrafshe. I pari është ekskluzivisht kosovar dhe përfaqëson modelin e asaj sesi përcaktohen qytetarët kur fitojnë mundësinë për t’u deklaruar për tema të jetës së përditëshme që i preokupojnë dhe jo për tema të imponuara. I dyti ka të bëjë me perspektivën e dialogut mes Beogradit dhe Prishtinës që rrezikon të errësohet për shkak të ardhjes në pushtet të nacionalistit të ngurtë.

Zgjedhësit shqiptarë, në mënyrë të veçantë të rinjtë, ndëshkuan koalicionet e paprincipta dhe politikat e tyre, gjeneratën e komandantëve të luftës të dyshuar për krime, korrupsionin, nepotizmin, krimet, likujdimet, frikësimet, kërcënimet dhe shantazhet.

Pjesa më e madhe e gardës së vjetër, me përjashtim të Ramush Haradinajt, përfundimisht kalon në arkiva. Katërshja e krerëve të Ushtrisë së dikurshme Çlirimtare të Kosovës-Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi – gjenden në Hagë ku u janë pohuar akuzat për një sërë krimesh.

I çliruar nga kjo ngarkesë, Kurti mori pothuajse mbështetje referendare për t’u përballur me sfidat e vjetra. Prej tij priten ndryshime të shpejta në zgjidhjen e dy problemeve më të mëdha të shoqërisë kosovare: korrupsionin dhe papunësinë.

Për këto tema Kurti pati fituar në vitin 2020, por pas 51 ditësh qeverisje, u hoq në sajë të makinacioneve brenda vendit dhe përzierjes amerikane sepse refuzoi të hiqte taksën ndaj mallrave nga Serbia, gjë për të cilën dialogu kishte një vit që ishte ndërprerë.

Sipas vlerësimeve të Transparency International për vitin 2020, Kosova, për nga shkalla e korrupsionit zë vendin e 104-t nga gjithsejt 179 shtete. Papunësia në një vend që ka popullsinë më të re në moshë në Europë arrin dramatikisht 40%, ndërsa përqindja e emigrimit është një prej më të lartave. 

Gjatë fushatës së shkurtër parazgjedhore, Kurti evitoi të jepte lehtësisht premtime, si puna e liberalizmit të vizave, por mbetet pyetja sesa janë të mundshme ndryshimet e shpejta në kushtet e një situate politike kronikisht jo të qëndrueshme? 

Që nga viti 2008 kur është shpallur pavarësia asnjë koalicion qeveritar në Prishtinë nuk ka arritur të mbyllë gjithë mandatin. Gjatë viti të kaluar u rrëzuan dy kabinete, ndërsa presidenti ishte i detyruar të jepte dorëheqjen.

Elitat e vjetra politike- Partia Demokratike e Kosovës dhe Lidhja Demokratike e Kosovës, refuzojnë bashkëpunimin me Kurtin duke thelluar kësisoj ndarjet në shoqëri. Çfarë do të ndodhë nëse partnerja e tij Vjosa Osmani bëhet presidente? Njëra parti të ketë presidentin, kryeministrin dhe kryetarin e parlamentit që i takon fitimtarit.

Kurti nuk e udhëhoqi dot listën e tij sepse në muajin nëntor të vitit 2008 është dënuar me vendim të formës së prerë për sulm me gaz lotsjellës në Kuvendin e Kosovës, dhe sipas ligjit, kandidati për deputet tre vite para zgjedhjes nuk duhet të gjykohet. Kurtit nuk i intereson të jetë deputet por kryeministër, kjo mund të shkaktojë krizë shumëmujore kushtetuese dhe të sjellë destabilitet në vend.

Megjithëse të gjitha urat politike janë shkatërruar, janë të gjitha gjasat që Kurti të sigurojë lehtësisht minimumin e mbështetjes prej 61 votash në parlamentin prej 120 deputetësh. Si partner ofrohet Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës e Haradinajt e cila mund ta mbështesë qeverinë e Kurtit, por kërkon postin e Presidentit për të cilin ka kandiduar lideri i saj. Këtu bëjnë pjesë edhe llogaritë me listën e pakicave etnike.

Në ndryshim nga shqiptarët që dolën në zgjedhje për të sjellë në pushtet dikë nga i cili pritet që të fillojë t’u zgjidhë problemet e tyre ekzistenciale, serbët e Kosovës erdhën në qendrat e votimit për të mbështetur Listën Serbe (LS) si filiale e politikës së Beogradit në Veri të Kosovës. Serbët e Kosovës nuk e kishin përsëri shansin që të ndajnë fatin e tyre me fqinjët shqiptarë. Atyre u ishte caktuar për detyrë të bënin “amen” për bashkimin  kombëtar dhe të pengojnë se mos në parlament hyn (nënvizimi i autorit. shën. i përkth.) ndokush nga dy listat serbe kandidatët e të cilave u skalifikuan si “serbë të shqiptarëve”. 

Fitorja e LS me 99% është një rezultat mbresëlënës vetëm për Korenë e Veriut, e për pasojë Kurti përsërit qëndrimin se serbët e LS nuk përfaqësojnë interesat e serbëve të Kosovës dhe për këtë nuk dëshiron t’i ketë në qeveri. Ndoshta do të jetë i detyruar të bëjë lëshim nën presionin e normave kushtetuese: në qeverinë e tij mund të ketë edhe dy ministra nga Lista serbe.

Mënyra sesi Kurti do ta shfrytëzojë rastin për një fillim të ri në një masë të madhe varet nga “faktori i jashtëm”, mbi të gjithë nga proceset me Serbinë.

Kurti i dëgjon dëshirat e zgjedhësve, kësisoj pas fitores përsëriti se dialogu zë “vendin e gjashtë ose të shtatë në opinionin publik”. Kjo çështje nuk ishte në krye të prioriteteve në asnjërën prej listave ose partive shqiptare gjatë fushatës elektorale.

Vitin e kaluar dialogu ishte viktimë e procesit zgjedhor në Serbi, tani në Kosovë, pastaj në vitin 2022, përsëri në Serbi, kohë në të cilën priten edhe zgjedhjet në Gjermani dhe Francë. Emisari special i BE-së ka mundësi që do ta rinovojë dialogun formalisht, por këtë do t’i duhet ta bëjë më shumë për të justifikuar pagën e tij të lartë sesa t’i afrojë aktorët drejt ndonjë marrëveshje të mundshme.

Aleksandër Vuçiçi thotë se Serbia është e gatshme për dialog nën patronatin e BE-së dhe për “zgjidhje inovative” (misterioze), por gjithsesi kundërshton vendosmërisht njohjen e pavarësisë së Kosovës. A mos do të thotë kjo se ai nuk është i gatshëm të bisedojë me Kurtin dhe “njeriun e rrezikshëm”, Haradinajn, nëse ai bëhet president i Kosovës? Do të thoja se po dhe ndoshta ky është shpjegimi përse kundër liderit të Vetëvendosjes nuk pati fjalë të ashpra as nga zyrtarët serbë dhe as nga mediat e tyre.

Nuk ka asnjë dyshim se administrata e Xhozef Bajdenit është aleate e fortë e Kurtit, në mënyrë të veçantë në kërkesën që Serbia ta njohë Kosovën, por kryeministri i ri kosovar nuk ngutet. Do të presë dhe ndërkohë do të përqendrohet në reformat në shoqërinë kosovare me ndihmën amerikane prej  një miliard dollarësh të destinuara për gjallërimin e ekonomisë.

Të gjitha këto të lënë përshtypjen se, kur të vijë radha për temat ballkanike në administratën e Bajdenit dhe atë europiane, çështje prioritare do të jetë Bosnja dhe jo konflikti kosovar.

*Përktheu për Politiko.al: Xhelal Fejza