Integriteti i BE-së në Shitje: Edicioni i Tiranës

nga Vudi Xhymshiti 

Më 1 maj, kalova kufirin në Shqipëri nën një qiell që nuk jepte asnjë shenjë të stuhisë politike që po afrohej pas horizontit. Tirana, silueta e së cilës endet diku mes entropisë post-socialiste dhe shkëlqimit kapitalist, pulsonte nga ankthi parazgjedhor. Një kryeqytet me një rend të stërvitur; një republikë në kaos të menaxhuar. Nën fasadat e sapo lyera dhe zbukurimet me lule të parqeve publike, të çarat në teatrin demokratik të Shqipërisë kishin filluar të duken qartë. Më 11 maj, perdja nuk u ngrit për një akt triumfi demokratik, por për një shfaqje të lëmuar, të orkestruar me kujdes dhe të padiskutuar nga ata që duhej ta shihnin përtej iluzionit.

Edi Rama, shtetar i lartë i kthyer në artist i skenës politike, siguroi atë që zyrtarisht u quajt “mandat historik” i katërt në pushtet. Me 52 për qind të votave dhe 83 vende në Kuvendin me 140 ulëse, Partia Socialiste shpalli fitoren mes akuzave për blerje votash, keqpërdorim të funksioneve publike dhe frikësim sistematik. Opozita bërtiti për mashtrim; vëzhguesit ndërkombëtarë shprehën shqetësim. SPAK konfirmoi se po hetonte 39 raste të lidhura me parregullsi elektorale. Komisioni Evropian e cilësoi procesin si “thellësisht i polarizuar” dhe theksoi mungesën flagrante të një fushe loje të barabartë. E megjithatë, kur fletët e votimit ishin ende të ngrohta, parada e urimeve nga Evropa kishte nisur.

Ishte sikur askush nuk kishte parë gjë. Ose ndoshta kishin parë mjaftueshëm… për të zgjedhur indiferencën.

Më 17 maj, vetëm një javë pas zgjedhjeve, liderët evropianë zbarkuan në Tiranë për Samitin e Komunitetit Politik Evropian. Me bisedimet për paqen Ukrainë-Rusi në horizont dhe zgjerimin e BE-së që supozohej të ishte në rend dite, dikush do të priste një ndalesë të shkurtër në protokoll — një çast parimi. Por në vend të kësaj, samiti u shndërrua në një spektakël shtrëngimesh duarsh dhe frazash boshe, ku emergjenca demokratike e Shqipërisë u fshi me elegancë nën qilimat e bardhë të tendës së EPC-së.

Emmanuel Macron, Keir Starmer, Ursula von der Leyen dhe të tjerë konkurruan për hapësirë në një kryeqytet ku trafiku ajror duhej devijuar për rastin. Por asnjëri nuk gjeti kohë të ngrejë publikisht pyetje për legjitimitetin e një procesi zgjedhor të kontestuar.

Kur diplomacia bëhet bashkëfajësi?

Simbolika e këtij samiti — të mbajtur në një vend që ende është nën hetim për mashtrime elektorale — ishte e pamohueshme. Që aktorët më të fuqishëm të Bashkimit Evropian i ofruan mbështetje të heshtur mandatit të katërt të Ramës, flet për më shumë sesa një neglizhencë strategjike. Tregon gatishmërinë, ndoshta edhe dëshirën, për të përqafuar një autokrat ballkanik, vendi i të cilit, larg të qenit një aspirant i vlerave të BE-së, i ngjan gjithnjë e më shumë një shteti patronazhi me ndikim kriminal.

Rama është lavdëruar në Bruksel dhe Uashington për “stabilitet rajonal”, për pritjen e refugjatëve afganë, për pranimin e migrantëve nga Italia. Në këmbim, i është dhuruar pandëshkueshmëri.

A është ky çmimi i besnikërisë ndaj Perëndimit? Nëse po, Perëndimi duhet të trembet nga kostoja.

Në realitet, ajo që Edi Rama i ofron Bashkimit Evropian nuk është stabilitet, por një qetësi e rreme — një paqëndrueshmëri e qëndrueshme — një realitet ku korrupsioni është i parashikueshëm, institucionet janë të kapura dhe iluzioni i qeverisjes është më i rehatshëm sesa e vërteta.
Është një model i njohur.

Ai është përkryer në Budapest, ku Viktor Orbán vazhdon të qeverisë një shtet gjysmë-autoritar nën petkun e anëtarësimit në BE.

Një tjetër po formohet në Bukuresht.

Serbia, ndërkohë, është një vasal i Kremlinit, nacionalizmi i së cilës financohet në mënyrë paradoksale nga fondet evropiane.

Si mbërritëm deri këtu?

Përgjigjja qëndron te varësia e BE-së ndaj mitit të saj për zgjerim. Brukseli këmbëngul se zgjerimi sjell ndikim, se duke futur Ballkanin në orbitën e vet do të zvogëlojë ndikimin rus e kinez.

Por ajo që po ndodh është e kundërta: një zbrasje e vlerave evropiane në emër të përfitimeve gjeopolitike afatshkurtra.

Çfarë është demokracia, përveçse një flamur për t’u valëvitur në samite, ndërsa qeveri që janë armiqësore ndaj transparencës, opozitës dhe vetë integritetit elektoral, ftohen në sallonet e respektabilitetit kontinental?

Rama, një njeri dikur i adhuruar për sharmin bohem dhe ndjeshmërinë artistike, tani drejton një administratë që është e akuzuar besueshëm për përdorimin e institucioneve shtetërore për të survejuar gazetarë, për të burgosur sinjalizues, dhe për të shitur pasuritë kombëtare te aktorë të huaj të dyshimtë — me një rregullsi alarmante.

Skandali i inceneratorëve — një sagë e neveritshme me abuzim mjedisor, shpërdorim fondesh dhe komprometim gjyqësor — mbetet ende i pazgjidhur, ndërsa arkitektët kryesorë të tij janë ose pas hekurave, ose të arratisur me lehtësi.

Fakti që ky njeri, kjo qeveri, ky rezultat, jo vetëm që u pranua, por u përshëndet me entuziazëm nga liderët e Europës, kërkon një përgjigje.

A jemi duke parë një Bashkim Evropian që pastron vlerat e veta në këmbim të bindjes rajonale?

Apo kemi përballë një diçka më të errët: bashkëpunimin e heshtur të një blloku që është i gatshëm të tolerojë autokracinë ballkanike, për sa kohë trenat ecin dhe migrantët qëndrojnë larg?

Ka diçka brutalisht të gabuar në shpejtësinë dhe entuziazmin me të cilën liderët e BE-së vrapuan drejt Tiranës pas zgjedhjeve.

Në kushte normale, një samit i mbajtur në këtë kontekst do të përfshinte të paktën gjuhë simbolike për përgjegjshmëri, thirrje për transparencë zgjedhore, mbështetje për gazetarinë hulumtuese, dhe shqetësim për migrimin e shkaktuar nga shkatërrimi shtetëror.

Por jo këtë herë. Jo në Shqipëri.

Në vend të kësaj, pamë Ramën të përqafohej si një anëtar i familjes — biri plangprishës i kthyer me porte të hapura, me xhepa të çelur dhe një panoramë mediatike të mbyllur.

Vetëm pamja vizuale ishte tronditëse.

Ndoshta BE-ja nuk po ecën në gjumë, por po bën tregti në gjumë — duke e pranuar Shqipërinë si një shtet tampon të pashpallur, një vend ku flukset financiare evropiane përzihen me kartelet ballkanike, ku jahtet ankorohen në plazhe të pastruara nga mbrojtjet mjedisore, dhe ku një elitë politike në ngjitje i detyrohet më shumë oligarkisë se sa ideologjisë.
Kjo nuk është rruga drejt Brukselit. Kjo është rruga drejt kapjes.

Dhe në këtë vallëzim të pushtetit dhe iluzionit, askush nuk duket i gatshëm të bëjë pyetjet e vështira:

·         Pse BE-ja vazhdon të subvencionojë një qeveri serbe që është hapur e lidhur me Moskën?

·         Pse tolerohet Hungaria e Orbanit, që në praktikë është një stacion për Rusinë brenda BE-së?

·         Pse Rumania, dikur spiranca lindore e besueshmërisë së NATO-s, po flirton me të njëjtën arkitekturë joliberale?

·         Pse Shqipëria e Edi Ramës po përgatitet për anëtarësim, ndërkohë që zhyten gjithnjë e më thellë në devijimin nga normat demokratike?

Këto pyetje kërkojnë jo vetëm përgjigje, por llogari.

Ballkani sot është më pak një enigmë dhe më shumë një fuçi baruti. Strategjia evropiane e mohimit të menaxhuar mund të rezultojë katastrofike.

Çfarë tregon kjo për vendosmërinë evropiane, kur një kryeministër i akuzuar për mbrojtjen e figurave të lidhura me kartelet, për emërimin e një të huaji pa shtetësi e pa verifikim në krye të inteligjencës shtetërore, dhe për shkatërrimin e çdo shtylle të pavarësisë mediatike dhe gjyqësore, jo vetëm që nuk kritikohet, por vendoset në qendër të skenës?

Integriteti i projektit evropian po rishkruhet, jo me deklarata, por me heshtje.
Dhe në atë heshtje, Shqipëria e Ramës po bëhet njëkohësisht simbol dhe paralajmërim.

Për liderët që paraduan në Tiranë më 17 maj me buzëqeshje dhe deklarata për shtyp, ka vetëm një pyetje të thjeshtë: Ku është shtylla juaj kurrizore?

Të predikosh vlerat evropiane jashtë kufijve të tu dhe t’i braktisësh ato në derën e shtëpisë tënde nuk është diplomaci — është dyfytyrësi.

Ju nuk po e shpëtoni Ballkanin. Ju po e shisni atë. Dhe historia, kur të vijë të mbledhë faturat, nuk do të harrojë bashkëpunimin tuaj.