Cili është qëllimi i aleancës ushtarake ndërmjet Kroacisë, Shqipërisë dhe Kosovës? Flasin ekspertët

Shqipëria, Kroacia dhe Kosova nënshkruan një deklaratë të përbashkët bashkëpunimi për mbrojtjen më 18 mars në Tiranë, e cila ngjalli zemërim tek zyrtarët serbë, të cilët e interpretuan një veprim të tillë si kërcënim si për integritetin territorial të vendit ashtu edhe për stabilitetin rajonal. Dokumenti fokusohet në "forcimin e industrisë së mbrojtjes dhe sigurisë, rritjen e ndërveprimit ushtarak përmes trajnimeve dhe stërvitjeve të përbashkëta, kundërvënien e kërcënimeve hibride dhe forcimin e sigurisë strategjike dhe mbështetjen e integrimit euroatlantik". Gjithashtu u raportua se deklarata "ishte e hapur për vendet e tjera" dhe se Bullgaria u ftua të bëhej pjesë e nismës.

Duke folur në ceremoninë e nënshkrimit në Tiranë, ministri shqiptar i Mbrojtjes Pirro Vengu theksoi rëndësinë e këtij bashkëpunimi përballë sfidave të vazhdueshme të sigurisë.

"Në një mjedis të brishtë sigurie, ne ndajmë një vlerësim të përbashkët të kërcënimeve. Përkushtimi ynë për forcimin e aftësive mbrojtëse është më i fortë se kurrë", tha Vengu.

Ngjashëm, ministri kroat i Mbrojtjes, Ivan Anushiç tha se “qëllimi është të forcojmë bashkëpunimin politik dhe mbrojtës të vendeve tona dhe të mbështesim Kosovën dhe Shqipërinë në rrugën e tyre euroatlantike”.

“Ne jemi të vetëdijshëm për rreziqet në Evropën Juglindore, veçanërisht në kontekstin e Ukrainës, dhe kemi vendosur të forcojmë bashkëpunimin tonë bazuar në përvojat që kemi fituar gjatë 35 viteve të fundit të pavarësisë, por edhe si anëtare e NATO-s dhe Bashkimit Evropian”, nënvizoi Anushiç.

Sipas ministrit të Mbrojtjes së Kosovës, Ejup Maqedonci, qëllimi i memorandumit “nuk është të kërcënojë askënd, por të dërgojë një mesazh për të gjithë ata që guxojnë të rrezikojnë sigurinë, paqen dhe stabilitetin në Ballkanin Perëndimor, si dhe sigurinë e vendeve tona, se tre kombet tona, të cilat ndajnë vlera dhe interesa të përbashkëta, janë të bashkuar në përballjen e çdo rreziku që synon destabilizimin e rajonit”.

Nga ana tjetër, ministri serb i Mbrojtjes Bratislav Gashiq tha se nënshkrimi i një memorandumi trepalësh nga Kroacia, Shqipëria dhe “e ashtuquajtura Kosovë” është “një veprim provokues që minon përpjekjet për forcimin e sigurisë rajonale”.

Gjithashtu, Ministria e Punëve të Jashtme e Serbisë u dërgoi “një kërkesë urgjente” Ministrive të Jashtme të Kroacisë dhe Shqipërisë për një shpjegim të detajuar në lidhje me nënshkrimin e memorandumit trepalësh.

“Duke ndërmarrë hapa që cenojnë stabilitetin rajonal, këto dy vende, së bashku me përfaqësuesin jolegjitim të institucioneve të përkohshme të vetëqeverisjes në Prishtinë, kanë iniciuar veprime që paraqesin rrezik serioz për paqen dhe sigurinë në rajon”, thuhet në komunikatë.

Në të njëjtën mënyrë, presidenti serb Aleksandar Vuçiç tha se memorandumi ishte një "shkelje e Marrëveshjes për Kontrollin Nën-Rajonal të Armëve" (nënshkruar nga BiH, Kroacia, Mali i Zi dhe Serbia në 1996).

Gjithashtu, mediat pro-qeveritare në Serbi raportojnë se Vuçiç dhe kryeministri hungarez Viktor Orbán tashmë kanë hyrë në “bisedime serioze për aleancën ushtarake mes dy vendeve”.

Ministria e Jashtme e Kosovës tha se reagimi i Serbisë ndaj memorandumit të mbrojtjes “jo vetëm që është agresiv dhe kërcënues, por paraqet edhe shkelje flagrante të marrëveshjes së Brukselit, që dëshmon qëllimin e keq dhe mosgatishmërinë e Serbisë për t'u angazhuar në një dialog të mirëfilltë”.

Branka Latinoviq: Deklarata ka për qëllim forcimin e lidhjeve ndërmjet Kosovës dhe NATO-s

Duke komentuar përgjigjen zyrtare të Beogradit ndaj deklaratës trepalëshe, Branka Latinoviç, një ish-ambasadore e Serbisë në OSBE dhe anëtare e Forumit për Marrëdhënie Ndërkombëtare të Lëvizjes Evropiane në Serbi, nënvizon se Deklarata e fundit dhe Marrëveshja për Kontrollin Nën-Rajonal të Armëve nuk mund të barazohen pasi ato janë “lloje të ndryshme dokumentesh”.

“Deklarata për forcimin e bashkëpunimit në mbrojtje, e nënshkruar në Tiranë, është një dokument politik, ndërsa Marrëveshja për Kontrollin Nën-Rajonal të Armëve, e miratuar në përputhje me detyrimet sipas nenit IV të Aneksit 1-B të Marrëveshjes së Paqes Dejton-Paris, është një dokument ligjërisht i detyrueshëm.

Eshte jë deklaratë synimesh dhe planesh, për çështjet e përcaktuara, në lidhje me detyrimet që do të trajtohen. kufijtë e dakorduar, i cili është i detyrueshëm për të gjitha palët”, sqaron Branka Latinoviç për EWB.

Latinoviq shton se “Shqipëria nuk e ka nënshkruar Marrëveshjen për kontrollin nënrajonal të armëve, kështu që nuk mund ta shkelë atë, ndërsa Kosova me Marrëveshje trajtohet si pjesë e territorit të Serbisë”.

“Kroacia nga ana tjetër është një nga nënshkruesit e Marrëveshjes për kontrollin nënrajonal të armëve dhe kontribuon në zbatimin e suksesshëm të saj duke përmbushur detyrimet e saj”, thekson ajo.

Megjithatë, Latinoviq vëren se Deklarata e fundit është shkelje e Rezolutës 1244, “e cila thotë se KFOR-i duhet të jetë e vetmja forcë ushtarake në territorin e Kosovës dhe Metohisë”.

Sipas Branka Latinoviq, pretendimet që vijnë nga Prishtina se “Serbia po shkel Marrëveshjen e Brukselit” me reagimin e ashpër ndaj Deklaratës janë të pabaza.

“Çështjet e sigurisë, që kanë të bëjnë me fushën ushtarake, nuk kanë qenë objekt i Marrëveshjes së Brukselit, përveç hyrjes së forcave të sigurisë së Kosovës në veri të Kosovës. Kjo çështje trajtohet me akt të veçantë, jo me Marrëveshjen e Brukselit”, shpjegon ajo.

Sipas mendimit të Latinoviqit, një tjetër element i rëndësishëm është mënyra se si u miratua Deklarata.

“Duke gjykuar nga reagimi i MPJ-së së Serbisë, Serbia nuk ka qenë në dijeni, gjë që tregon se besimi është shkelur, dhe besimi është i domosdoshëm për të arritur ndonjë përparim në rajon. Dhe nëse nuk ka dialog dhe besim reciprok, siguria në rajon bëhet e brishtë. Gjithashtu, nuk mund të mos vërej se Deklarata, në radhë të parë, synon forcimin e lidhjeve mes Kosovës dhe NATO-s.

Latinoviç nënvizon se Serbia nuk duhet të reagojë ndaj Deklaratës duke krijuar një aleancë të ngjashme ushtarake, por duke iniciuar një bashkëpunim mbarë-rajonal në fushat që kanë të bëjnë me ndihmën ushtarake, si dhe duke vazhduar zbatimin e Marrëveshjes për kontrollin nënrajonal të armëve.

Adelina Hasani: Kjo aleancë ushtarake synon si masë parandaluese ndaj çdo aktori që synon destabilizimin e rajonit

Nga ana tjetër, Adelina Hasani, hulumtuese në Qendrën Kosovare për Studime të Sigurisë, thotë për EWB se aleanca ushtarake e nënshkruar ndërmjet Kosovës, Shqipërisë dhe Kroacisë “duket të jetë një përgjigje ndaj pasigurive aktuale gjeopolitike të sigurisë, të nxitura nga ndryshimet e shpejta globale që mund të destabilizojnë rajonin, veçanërisht për shkak të ndikimit të Rusisë”.

“Ai synon të forcojë bashkëpunimin në zhvillimin e kapaciteteve të mbrojtjes dhe industrisë së mbrojtjes, të rrisë ndërveprueshmërinë përmes edukimit, trajnimit dhe ushtrimeve, të luftojë kërcënimet hibride dhe të forcojë qëndrueshmërinë strategjike. Gjithashtu ofron mbështetje të plotë për integrimin euroatlantik dhe përpjekjet e mbrojtjes rajonale”, thotë Adelina Hasani.

Hasani citon ministrin e Mbrojtjes së Kosovës, Ejup Maqedonci, i cili “thekson se kjo aleancë nuk synohet si kërcënim për askënd, përkundrazi, ajo u dërgon një mesazh atyre që mund të synojnë të destabilizojnë rajonin, duke demonstruar se këto vende qëndrojnë të bashkuara dhe janë të vendosura për të ruajtur stabilitetin”.

“Ndërkohë, Serbia e ka cilësuar këtë aleancë si një kërcënim rajonal dhe një sfidë për interesat e veta strategjike, një rrëfim që disa media me bazë në Rusi e kanë përforcuar, veçanërisht duke theksuar përfshirjen e Kosovës, duke qenë se Serbia nuk e njeh pavarësinë e Kosovës. Megjithatë, pretendimi se kjo aleancë paraqet kërcënim për Serbinë është i pabazuar, përkundrazi është i pabazuar pasi synon të parandalojë një veprim të synuar kundër rajonit. Për më tepër, pasi edhe Kroacia edhe Shqipëria janë anëtare të NATO-s, bashkëpunimi i tyre me Kosovën është në përputhje me standardet dhe marrëveshjet e NATO-s”, thekson Adelina Hasani.

Albert Rakipi: Deklarata është një udhërrëfyes për bashkëpunim politik, jo një provokim ushtarak

Sipas Albert Rakipit, kryetar i Institutit Shqiptar për Studime Ndërkombëtare me qendër në Tiranë, deklarata është "një hap strategjik i rëndësishëm drejt rritjes së bashkëpunimit rajonal, sigurisë dhe qëndrueshmërisë në Evropën Juglindore".

"Megjithëse nuk është një marrëveshje mbrojtëse formale ose ligjërisht e detyrueshme, ajo mbart peshë të konsiderueshme politike dhe simbolike. Ajo që pasqyron është një vizion i përbashkët midis tre vendeve për të bashkëpunuar në adresimin e sfidave të sigurisë rajonale dhe globale. Është e rëndësishme të theksohet se kjo deklaratë nuk krijon detyrime ligjore apo mekanizma zbatimi", as nuk përfshin kornizat kohore të detajuara të zbatimit të bashkëpunimin politik në të ardhmen", tha ai per EWB.

Rakipi shton se natyra e saj jo detyruese “nuk e pakëson rëndësinë e deklaratës”.

"Përkundrazi, ajo nënvizon një angazhim të përbashkët nga të tre vendet për të forcuar gatishmërinë ushtarake, modernizimin e mbrojtjes dhe koordinimin strategjik. Për sa i përket përmbajtjes, deklarata përshkruan fushat kyçe të bashkëpunimit që janë shumë të rëndësishme në mjedisin e sotëm të sigurisë", thotë ai.

Rakipi vëren se kjo deklaratë bëhet edhe më e rëndësishme kur shikohet në kontekstin aktual gjeopolitik.

"Agresioni i vazhdueshëm i Rusisë në Ukrainë dhe roli i saj destabilizues në Ballkanin Perëndimor kanë sjellë një urgjencë të përtërirë për bashkëpunimin rajonal të sigurisë. Rajoni mbetet strategjikisht i brishtë, i cenueshëm ndaj tensioneve etnike dhe ndërhyrjeve të jashtme. Rusia, në veçanti, ka shfrytëzuar në mënyrë aktive ndarjet rajonale duke përdorur dezinformimin, dezinformimin, varësinë energjetike, deklaratën politike, dhe në këtë drejtim. Sinjali gjeopolitik i shtrirjes midis anëtarëve të NATO-s dhe partnerëve aspirantë dërgon një mesazh uniteti, strategjie të përbashkët dhe rezistencë kundër ndikimeve destabilizuese”, thotë Rakipi.

Ai sqaron se “edhe pse jo një aleancë ushtarake në kuptimin formal, kjo nismë forcon lidhjet trepalëshe, forcon aspiratat euroatlantike të Kosovës dhe ndihmon rajonin të përballet me kërcënimet hibride”.

“Është një lëvizje në kohë dhe e nevojshme drejt një Evrope Juglindore më të sigurt dhe më koherente strategjikisht”, thotë Rakipi.

Duke reaguar ndaj mënyrës sesi zyrtarët serbë i janë përgjigjur deklaratës, Albert Rakipi vëren se ata e kanë portretizuar atë si kërcënim për stabilitetin rajonal dhe sigurinë e tij kombëtare.

"Megjithatë, unë do të thosha se ky reagim nuk ishte krejtësisht i papritur. Në realitet, ky interpretim jo vetëm që është mashtrues, por gjithashtu zbulon një hezitim më të thellë për të përqafuar dinamikën e ndryshueshme të integrimit euroatlantik. Deklarata përshkruan qartë qëllimet si rritja e ndërveprueshmërisë ushtarake, forcimi i bazës së mbrojtjes industriale, kundërvënia e kërcënimeve hibride të gjithë Kosovës. Koncepti Strategjik i NATO-s dhe Busulla Strategjike e BE-së”, nënvizon ai.

Rakipi konsideron se reagimi i Serbisë “mund të jetë i rrënjosur në një mendësi të vazhdueshme të lidhur me dominimin rajonal të së kaluarës”.

"Në vend që ta perceptojë këtë deklaratë si një kërcënim, Serbia do të bënte mirë të angazhohej në mënyrë konstruktive apo edhe të marrë pjesë në përpjekje të tilla bashkëpunuese. Në vend që të promovojë marrëveshje alternative të sigurisë ose blloqe rivale, Serbia duhet të konsiderojë përafrimin me vlerat e shprehura në këtë deklaratë: transparencë, siguri kolektive dhe angazhim të përbashkët për integrimin euroatlantik", përfundon ai.