Pakistani: Ndërmjetës apo oportunist mes SHBA-ve dhe Iranit?

Roli i Pakistanit si ndërmjetës mes Iranit dhe Shteteve të Bashkuara është në qendër të kritikave pas raportimeve se aeroplanë iranianë u parkuan në një bazë ushtarake në periferi të Ravalpindit, duke ngritur pyetje lidhur me rolin balancues të Islamabadit në konfliktin aktual.

Ministria e Jashtme e Pakistanit reagoi shpejt duke i quajtur raportimet e mediave “çorientues dhe sensacionale”, duke mos e mohuar praninë e aeroplanëve iranianë në bazën ajrore pakistaneze, Nur Khan.

“Aeroplanët iranianë të parkuar në Pakistan arritën gjatë periudhës së armëpushimit dhe nuk kanë asnjë lidhje me ndonjë aspekt ushtarak apo marrëveshje për mbrojtje”, u tha në njoftimin e Ministrisë së Jashtme.

Duke cituar zyrtarë amerikanë të paidentifikuar, televizioni amerikan CBS raportoi më 11 maj se Pakistani kishte lejuar aeroplanë ushtarakë iranianë të parkoheshin në aeroportet e tij, duke i mbrojtur potencialisht nga sulmet ajrore të SHBA-së.

Duke reaguar ndaj këtyre raportimeve, senatori republikan, Lindsey Graham, shkroi në rrjetet sociale se nëse “kjo është e saktë, do të kërkoj një vlerësim të plotë të rolit që po luan Pakistani si ndërmjetës mes Iranit, SHBA-së dhe palëve të tjera”.

Deri tani nuk ka pasur ende asnjë koment zyrtar nga Shtëpia e Bardhë apo nga Departamenti amerikan i Shtetit.

Këto pretendime kanë rikthyer po ashtu një debat të kamotshëm në Uashington lidhur me atë nëse Pakistan mund të ruajë njëkohësisht lidhje të ngushta të sigurisë me SHBA-në, teksa mban raporte strategjike me kundërshtarët e Amerikës.

Si një aleat joanëtar i NATO gjatë luftës së udhëhequr nga SHBA-ja kundër terrorit, Pakistani prej kohësh është përballur me akuza nga zyrtarë amerikanë se po luan një “lojë të dyfishtë”.

Trump i amplifikoi këto tensione më 2018, kur e akuzoi Pakistanin se po merrte miliarda dollarë ndihma nga SHBA-ja, ndërkohë që u ofronte militantëve në Afganistan një “strehë të sigurt”.

“SHBA-ja me budallallëk i ka dhënë Pakistanit më shumë se 33 miliardë dollarë ndihma gjatë 15 vjetëve të fundit, dhe ata nuk na kanë dhënë në këmbim asgjë përveç gënjeshtrave dhe mashtrimeve, duke i konsideruar liderët tanë si budallenj”, kishte shkruar atëbotë Trump në një postim në X.

Megjithatë, Pakistan ka kërkuar të afrohet me Trumpin që nga fillimi i mandatit të tij të dytë në Shtëpinë e Bardhë.

Në një gjest dashamirës, kryeministri pakistanez, Shehbaz Sharif, njoftoi synimin e tij për ta nominuar Trump për Çmimin Nobel për Paqe në tetor të vitit të kaluar, për rolin e tij në ndërmjetësimin e armëpushimit Hamas-Izrael në Lindjen e Mesme. Më herët, Islamabad kishte vlerësuar po ashtu përpjekjet e Trumpit për të ndihmuar në arritjen e një armëpushimi midis Indisë dhe Pakistanit.

Trump, në këmbim, vazhdimisht ka lavdëruar Sharifin dhe shefin e ushtrisë të Pakistanit, Asim Munir, të cilin njëherë e ka përshkruar si “marshallin tim të preferuar”.

Pakistani ndan kufi me Iranin dhe Afganistanin, teksa njëkohësisht mban lidhje të afërta mbrojtëse dhe fetare me Arabinë Saudite – një akt balancues që shpesh e ka ndërlikuar diplomacinë e tij rajonale.

Ky shtet që ka armë bërthamore dhe rreth 250 milionë banorë prej kohësh është varur për sigurinë e tij dhe për nevojat ekonomike nga SHBA-ja, teksa në të njëjtën kohë e ka mbajtur Kinën si një partnere kyç strategjike.

Me nisjen e fushatës ushtarake SHBA-Izrael ndaj Iranit më 28 shkurt, Pakistani i ka forcuar më shumë lidhjet me administratën e Trumpit duke u pozicionuar si ndërmjetës në konflikt.

Rreth 40 ditë pas fillimit të luftës, Trump njoftoi për një armëpushim pasi Pakistan kërkoi ndalimin e Operacionit Tërbimi Epik – fushatës ajrore të udhëhequr nga SHBA-ja kundër caqeve ushtarake iraniane – për t’i hapur rrugë bisedimeve për paqe. Ky hap u prit gjerësisht pozitivisht dhe e forcoi imazhin e Islamabadit si një ndërmjetës kyç.

Megjithatë, kërkesat e përsëritura të Pakistanit në javët në vijim për të zgjatur armëpushimin dhe për të ndalur Projektin Liria – një operacion amerikan që synon mbrojtjen e rrugëve detare të transportit në Ngushticën e Hormuzit – gradualisht shtuan skepticizmin për rolin e Islamabadit. Trump i pranoi vazhdimisht këto kërkesa, teksa liderët amerikanë dhe pakistanezë shkëmbyen mesazhe publike falënderimi dhe lavdërimi, duke intensifikuar më shumë kritikat.

Për Pakistan, i cili prej kohësh ka pasur raporte të luhatshme diplomatike me SHBA-në, këto shqetësime në rritje janë bërë të dukshme ndërsa rritet dukshmëria e Islamabadit në gjeopolitikë.

“Gjeografia e Pakistanit gjithmonë e ka bërë atë një kryqëzim”, tha Zaheer Shigri nga Qendra për Hulumtime Strategjike dhe Bashkëkohore (CSCR) në Islamabad.

“Kryqëzimet janë pasuri kur e kontrollon trafikun, por mund të bëhen barrë kur presionet e jashtme fillojnë të diktojnë rrjedhën. Pakistani po tërhiqet njëkohësisht nga Uashingtoni, Kabuli dhe Riadi.... Është një balancim strategjik shumë i ndërlikuar”.

Kjo ecje diplomatike në litar të hollë e ka rritur profilin e Pakistan, por gjithashtu ka intensifikuar kritikat për besnikëritë e tij rajonale.

Ky shtytje vjen në një kohë kur Kina dhe Pakistani po përpiqen të pozicionohen si aktorë stabilizues, duke shmangur përfshirjen e drejtpërdrejtë në konfliktin që po zgjerohet.

“Një rol ndërmjetësimi shumë i dukshëm është një bast i rrezikshëm, dhe edhe suksesi sjell rezultate të pasigurta”, thanë ZohaWaseem dhe Yasser Kureshi në një artikull për institutin për Paqe Ndërkombëtare Carnegie Endowment

“Duke marrë pronësinë e procesit, Islamabadi është pozicionuar si një palë me peshë në Gjirin Persik”, shkruan ata.

Ky rol, shtuan ata, ka rritur dukshmërinë dhe ndikimin rajonal të Pakistanit, por njëkohësisht e ka ekspozuar atë ndaj kritikave, teksa thellohen tensionet mes Iranit, Arabisë Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe.

“Se a do të përkthehet ndërmjetësimi i suksesshëm në përfitime të qëndrueshme ekonomike, përmes lehtësimeve apo rritjes së investimeve të huaja, mbetet një pyetje e hapur”, thanë ata.

Teksa Pakistani ka shqetësime legjitime për paqendrueshmërinë që mund të përhapet përtej kufijve të tij dhe të dëmtojë ekonominë e brishtë, kritikët dhe analistët argumentojnë se Islamabadi po kërkon po ashtu të afrohet më shumë me Trumpin, duke ruajtur njëkohësisht rëndësinë e tij diplomatike në arenën ndërkombëtare.

Roli ndërmjetësues i Pakistanit ka ngjallur edhe kritika në India, ku disa komentues kanë pyetur pse Nju Delhi nuk ka marrë një rol të ngjashëm diplomatik në konfliktin e Iranit.

Këto kritika janë të ndikuara pjesërisht nga marrëdhëniet historikisht të tensionuara mes dy vendeve të Azisë Jugore dhe ambiciet e tyre konkurruese në rajon.

Disa analistë indianë e lidhin rritjen e dukshmërisë së Pakistanit me rivalitetin e kamotshëm rajonal, si dhe me gatishmërinë e fuqive të jashtme për t’u mbështetur te Islamabadi si ndërmjetës kur kjo u leverdis.

Brahma Chellaney, autor dhe profesor i studimeve strategjike në Qendrën për Kërkime të Politikave në Nju Delhi, shkroi në platformën X se “sa herë që Trumpi tërhiqet, ai përdor Pakistanin si mbulesë”.

Politologia Ayesha Siddiqa, autore dhe studiuese e lartë në Kolegjin Mbretëror të Londrës, i tha Radios Evropa e Lirë se strategët pakistanezë e shohin harmonizimin me Trumpin si një mënyrë për të siguruar një rol më të fortë rajonal për shtetin.

Ajo vuri në pah se Pakistani historikisht ka luajtur një rol taktik dhe se edhe kjo situatë nuk përbën përjashtim.

“Presidenti Donald Trump kërkoi një armëpushim, zgjatjen e tij dhe më vonë një pauzë në ‘Projektin Liria’ dhe ai përdori Pakistanin”, tha ajo.

“Pakistani, nga ana tjetër, ishte i gatshëm të përdorej, sepse kërkon përfitimet e veta nga ky rol, si ushtarake ashtu edhe strategjike”./ REL