Si po i përdor Teherani taktikat negociuese të Kremlinit?

Derisa Uashingtoni po i shqyrton hapat e ardhshëm ndaj Teheranit, disa analistë thonë se po shohin shfaqjen e modeleve të njohura, jo nga Lindja e Mesme, por nga libri i strategjive të Kremlinit.

Në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, Luke Coffey, hulumtues i lartë në Institutin Hudson, i cili merret me sigurinë kombëtare dhe marrëdhëniet transatlantike, thotë se Irani duket se po e përdor drejtpërdrejt strategjinë negociuese të Rusisë. Pra, t’i zvarrisë bisedimet, të kërkojë lëshime gradualisht dhe ta shmangë angazhimin domethënës duke u paraqitur njëkohësisht si diplomatik.

Radio Evropa e Lirë: Kur shikoni reagimin e Iranit ndaj propozimeve të fundit për paqe, a shihni paralele me qasjen e Rusisë ndaj negociatave për Ukrainën, duke e përqafuar publikisht diplomacinë ndërsa privatisht duke rritur kërkesat?

Luke Coffey: Ka shumë ngjashmëri, sepse Irani ka vëzhguar “manualin” e [të dërguarit special amerikan Steve] Witkoff gjatë vitit të fundit me Rusinë. Iranianët e dinë se çfarë mund të arrijnë pa pasoja. Ata dinë si t’i zgjasin diskutimet, ta bëjnë të duket sikur Trump po arrin diçka, kur në realitet nuk do të arrijë asgjë. Dhe, këtë e kanë mësuar nga rusët.

Radio Evropa e Lirë: Si Moska ashtu edhe Teherani duan lehtësim të sanksioneve para se të bëjnë lëshime të mëdha. A është kjo diplomaci apo politikë presioni e maskuar si diplomaci?

Luke Coffey: Nga këndvështrimi i tyre, ka kuptim që kjo të ndodhë në këtë mënyrë. Ata do ta kërkojnë këtë, pavarësisht se do t’i heqë sanksionet paraprakisht administrata Trump. Mbetet për t’u parë.

Në rastin e Rusisë, mund të argumentohet se ndoshta heqja e sanksioneve ndaj naftës së papërpunuar ruse – për të cilën shumë vëzhgues mendonin se lidhej me tregjet globale dhe Iranin – në fakt ishte një lëshim që administrata Trump ia bëri Rusisë.

Po të isha Irani apo Rusia, do të doja që sanksionet ndërkombëtare të hiqeshin. Do të doja që asetet e ngrira të liroheshin. Por, do të ishte gabim të ndodhte kjo në këtë pikë, sepse Rusia është agresori këtu. Në rastin e Iranit, Irani ka një histori 47-vjeçare të kryerjes së terrorizmit në rajon, veçanërisht duke shënjestruar interesat amerikane. Duhet të jetë detyra e tyre të bëjnë hapin e parë, jo e Shteteve të Bashkuara.

Radio Evropa e Lirë: Rusia kërkon kthimin e aseteve të ngrira, ndërsa Irani kërkon qasje në fondet e ngrira dhe normalizim ekonomik. Sa e rrezikshme është kur negociatat bëhen më pak për paqe dhe më shumë për rimëkëmbje financiare të regjimeve autoritare?

Luke Coffey: Është një terren i rrëshqitshëm dhe kjo është një nga arsyet pse asgjë nuk duhet të dakordohet derisa gjithçka të dakordohet kur bëhet fjalë për këto bisedime paqeje, qoftë me Rusinë apo me Iranin. Të dyja do të përpiqen të marrin çfarë të munden duke dhënë sa më pak të munden.

Radio Evropa e Lirë: Irani dëshiron që negociatat të lidhen me veprimet e Izraelit në Liban. Rusia flet për adresimin e “shkaqeve rrënjësore” të luftës së saj në Ukrainë. A është kjo e njëjta taktikë, pra zgjerimi i konfliktit për ta shmangur përgjegjësinë?

Luke Coffey: Situata është pak më ndryshe, sepse faktorët motivues janë të ndryshëm.

Për Rusinë, kjo ka të bëjë me rindërtimin e një perandorie, ndërsa për Iranin ka të bëjë me përhapjen e një revolucioni. Po të kishim të bënim me Bashkimin Sovjetik, ndoshta do të kishte më shumë ngjashmëri. Por, meqë kemi të bëjmë me Rusinë perandorake, Rusia me të cilën kemi të bëjmë sot është si ajo e kohës së carit. Kemi një Rusi të shekullit XXI me ambicie të shekullit XIX.

Një ngjashmëri është kjo ndjenjë pothuajse e superioritetit etnik. Rusët etnikë mendojnë se janë superiorë ndaj grupeve të tjera etnike përbërëse, qoftë brenda Federatës Ruse apo atyre që dikur ishin pjesë e perandorisë sovjetike, pothuajse në nivel snobizmi.

E njëjta gjë ndodh me Iranin dhe arabët, veçanërisht shtetet e Gjirit, ku persianët e shohin veten si një pushtet me rrënjë të thella - diçka si “paraja e vjetër” - ndërsa shtetet e Gjirit si arabë të pasuruar rishtazi që nuk dinë si të sillen apo si t’i menaxhojnë burimet e tyre të reja.

Radio Evropa e Lirë: Ju keni kaluar vite duke studiuar NATO-n dhe strategjinë ruse. A mendoni se Teherani ka mësuar nga lufta në Ukrainë se këmbëngulja në fund e lodh politikisht Perëndimin?

Luke Coffey: Mendoj se ata e shikojnë çfarë po ndodh në Ukrainë. Por, mendoj se nxjerrin edhe më shumë mësime nga përvoja e Amerikës në Irak dhe Afganistan, si dhe nga mungesa e vullnetit - ose mungesa e oreksit politik - për të dislokuar forca ushtarake amerikane në terren në Iran.

Ata e dinë se është shumë e pamundur që presidenti Trump të pajtohet me këtë, kështu që e dinë se ndoshta mund ta përballojnë këtë luftë. Mund t’i absorbojnë dhe t’i përballojnë bombardimet, sulmet ajrore dhe të mbijetojnë në fund.

Dhe, krejt çka duhet të bëjë Irani është të mbijetojë. Nuk e ka patjetër të nevojshme fitoren. Nëse SHBA-ja nuk është e gatshme të vendosë trupa në terren, atëherë arritja e disa synimeve të përshkruara nga Trump duket vërtet e vështirë, në mos e pamundur.

Radio Evropa e Lirë: Trump e quajti përgjigjen më të fundit të Iranit “plotësisht të papranueshme”. A është ky një Iran që po e teston Uashingtonin - apo po e teston personalisht Trumpin - sepse beson se Shtëpia e Bardhë ende dëshiron marrëveshje aq shumë sa të qëndrojë në tryezë?

Luke Coffey: Trump dëshiron marrëveshje dhe Irani e di këtë. Këta iranianë nuk janë budallenj. Janë njerëz shumë të sofistikuar dhe të zgjuar. Mund të jenë ekstremistë, mund të jenë islamistë, por nuk janë të paditur dhe i kuptojnë dinamikat politike në Amerikë.

Ata e kuptojnë se zgjedhjet e mesmandatit po afrohen. E kuptojnë se pushimet verore po afrohen dhe se çmimet e benzinës ndikojnë tek amerikanët.

Ata i panë shifrat më të fundit të inflacionit që u publikuan: 3.8 për qind. Kjo është norma më e lartë e inflacionit në më shumë se tri vjet. Prandaj, ata janë mjaft të lumtur të qëndrojnë në status quo.

Po, është e vështirë për ta. Po, nuk po gjenerojnë shumë të ardhura. Po, Ngushtica e Hormuzit është efektivisht e mbyllur për ta, megjithëse dëgjohen histori për anije që kalojnë përmes bllokadës amerikane. Por, ata janë të gatshëm ta përballojnë këtë sepse, në shoqërinë e tyre, mënyra se si strukturat shtetërore shtypin dhe kontrollojnë popullin do të thotë se mund të durojnë një situatë të tmerrshme ekonomike. Mund ta përballojnë inflacionin në një mënyrë që liderët e zgjedhur në SHBA nuk munden, sepse politikanët amerikanë ndëshkohen në kutinë e votimit.

Trump flet për ndryshim regjimi. Ka njerëz të rinj në Iran dhe ai thotë gjëra të ngjashme për Maduron në Venezuelë. Por, ky nuk është në të vërtetë ndryshim regjimi. Është një ndryshim udhëheqjeje ndërsa vetë regjimi mbetet plotësisht i paprekur. Aparati i sigurisë së brendshme të Maduros, shërbimet inteligjente dhe forcat e armatosura mbeten të paprekura, sikur ai të ishte ende aty. E njëjta gjë vlen për Iranin. Mjetet e përdorura për shtypje të brendshme, si për shembull IRGC [Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike], mbeten plotësisht funksionale.

Po, ata kanë më pak raketa. Kanë më pak dronë. Kanë më pak avionë. Praktikisht nuk kanë marinë. Por, strukturat e sigurisë së brendshme mbeten e njëjta. Derisa këto të dobësohen, populli i Iranit nuk do të ndihet i sigurt apo rehat për të dalë në rrugë. Dhe kjo është dilema me të cilën Trump do të përballet në vazhdim.

Radio Evropa e Lirë: Në cilin moment diplomacia bëhet performative? Kritikët argumentojnë se si Irani ashtu edhe Rusia përdorin negociatat si mekanizma strategjikë vonese ndërsa vazhdojnë presionin ushtarak.

Luke Coffey: Gjithmonë ekziston rreziku që ajo të bëhet performative. Simbolizmi ka rëndësi në marrëdhëniet ndërkombëtare, kështu që ndoshta negociatat janë të paktën pjesërisht në thelb performative, pasi të dyja palët pozicionohen për të hyrë në një pozitë më të fortë negociuese.

Kjo është arsyeja pse duhen burra dhe gra shteti të mençur dhe me përvojë për të përcaktuar kur mund të arrihet një marrëveshje. Kur një marrëveshje nuk mund të arrihet, duhet të largohesh nga tryeza dhe të fillosh të ndjekësh opsione të tjera politike. Por, duhet ta dish kur ke arritur në atë pikë dhe duhet të jesh realist për këtë. Nuk jam shumë i sigurt se pikërisht kështu po ndodh tani me administratën./ REL