"Trump ka hapur kutinë e Pandorës"

Gjatë fushatës presidenciale të vitit 2024, presidenti Donald Trump paralajmëroi se Joe Biden apo Kamala Harris (nëse ajo do ta pasonte) do ta çonin botën në “Luftën e Tretë Botërore”. Sot, Trump po e vë në provë pikërisht atë paralajmërim, duke rrezikuar ta bëjë realitet.

Në një deklaratë të dhënë të shtunën në mbrëmje, Trump e shpalli si të suksesshëm sulmin ushtarak të SHBA-së ndaj Iranit. Sipas tij, bombat amerikane të afta për të depërtuar në bunkerë kishin shkatërruar tërësisht kapacitetin bërthamor të Iranit.

Do të duhet kohë për të mësuar nëse vetë Irani dhe Izraeli, dy aktorët kryesorë në një skenar që nuk është shkruar nga Trump, por ku ai tani luan rolin kryesor, do të ndajnë të njëjtin vlerësim me presidentin amerikan. Por Trump shpreson që demonstrimi i fuqisë së tij të frikshme do të shërbejë për të mbyllur konfliktin.

Megjithatë, vendimi për mbylljen e luftës nuk është në dorën e tij.

Si arriti Trump deri këtu?

Çfarëdo që të ndodhë më tej, ia vlen të kujtojmë si u zhvilluan ngjarjet që e çuan Trump në këtë pikë. Dhjetë ditë më parë, Benjamin Netanyahu i prishi planet për një marrëveshje bërthamore me Iranin përmes një serie sulmesh raketore shkatërruese. Kryeministri izraelit deklaroi se Irani po e kthente programin e tij bërthamor në një armë dhe përbënte një kërcënim ekzistencial.

Shumica e aktorëve ndërkombëtarë, përfshirë edhe komunitetin amerikan të inteligjencës nuk ndajnë këtë vlerësim me Netanyahun.

Pas këtij zhvillimi, që i zhbëri përpjekjet për marrëveshjen që dëshironte, Trump zgjodhi të përqafojë linjën izraelite. Ai kërkoi kapitullimin pa kushte të Iranit dhe deklaroi se mund të eliminonte udhëheqësin suprem të vendit, Ali Khamenei, në çdo moment.

Irani nuk iu nënshtrua ultimatumit të Trump. Deklarata de facto e luftës që ai bëri të shtunën në mbrëmje ishte pasojë e drejtpërdrejtë e kësaj përballjeje.

Është e rëndësishme të nënvizohet se askush, përfshirë vetë Donald Trump nuk e di se çfarë do të ndodhë më pas. Është e lehtë të nisësh një luftë, veçanërisht kur ke në dorë ushtrinë më të fuqishme në botë. Por luftërat përfundojnë vetëm kur njëra palë dorëzohet.

Paralajmërimi i vjetër për “mjegullën e luftës” është veçanërisht i përshtatshëm për Lindjen e Mesme të sotme, ku shpesh nuk ka vetëm dy palë ndërluftuese. Armiku i armikut tënd mund të rezultojë edhe vetë armik.

Në një moment, i irrituar pasi u mor nëpër këmbë nga Netanyahu më i ri në moshë, Bill Clinton i tha një këshilltari: “Kush është superfuqia këtu, dreqi ta hajë?”

Deklarata e shkurtër televizive e Trump pas sulmeve kishte për qëllim të tregonte kontrollin e tij mbi situatën. Por në realitet, ishte Netanyahu ai që po dikton zhvillimet. Edhe ai, megjithatë, nuk mund ta parashikojë se si do të përgjigjet Irani.

Interesat e Netanyahut nuk përkojnë plotësisht me ato të Trump. Udhëheqësi izraelit ka bërë të qartë se synon rrëzimin e regjimit iranian. Trump, ndërkaq, kërkon dorëzimin e tij.

Rruga drejt objektivit të Netanyahut mund të kalojë përmes një kundërpërgjigjeje të ashpër nga Irani, që do ta detyronte Trump të përshkallëzonte konfliktin, një skenar që ai e përmendi si kërcënim në deklaratën e tij. Ndërsa skenari që i përshtatet Trumpit do të përfshinte një kundërpërgjigje të lehtë iraniane, që do t’i lejonte atij të shpallte “misionin e përfunduar”.

Por mënyra se si do të zhvillohet kjo histori dhe kush do të përcaktojë nëse reagimi i Iranit është simbolik apo vdekjeprurës, është për pjesën më të madhe, jashtë kontrollit të Trump. Kjo e lë atë si aktorin ushtarak më të fuqishëm në Lindjen e Mesme, por potencialisht të zbrazët në ndikim. Sepse fuqia e vërtetë matet me aftësinë për të formësuar ngjarjet dhe Trump është kryesisht rob i tyre.

Pavarësisht se çfarë ndodh më tej, bombardimet e Donald Trump mbi Iranin e kanë vulosur tashmë presidencën e tij si brenda vendit, ashtu edhe në arenën ndërkombëtare. Kjo është tani lufta e Trumpit. Dorëzimi i Iranit do të ishte një fitore me jehonë të gjerë për të; por një luftë e mirëfilltë do të rrezikonte të fundosë mandatin e tij.

Mes ironive të shumta, një ndër më të spikaturat është fakti se shumë prej atyre që dikur ishin kritikët më të zëshëm të Trumpit sidomos nga radhët e “Never Trumpers”, që e kishin paralajmëruar për rreziqet e autoritarizmit të tij, tani po përkrahin goditjet e tij kundër Iranit. Ata janë të gatshëm të rrezikojnë pasojat që një luftë mund t’i sjellë Trumpit në formën e pushtetit të shtuar presidencial.

Ndërkohë, një tjetër ironi që bie në sy është skepticizmi i aleatëve të Trumpit nga lëvizja “MAGA”, si Steve Bannon, të cilët e shohin këtë kapitull të ri dhe potencialisht më dramatik në serinë e “luftërave të përhershme” si një tradhti ndaj premtimeve të presidentit për t’i dhënë fund atyre.

Vetëm një naiv do ta merrte fjalën e Trumpit si të mirëqenë, duke qenë se ai e ka shkelur atë në mënyrë të përsëritur. Por një gjë është e sigurt: ëndrra e tij për të fituar Çmimin Nobel për Paqen duket gjithnjë e më e paarritshme.

Pa e konsultuar Kongresin dhe ndoshta në kundërshtim me të drejtën ndërkombëtare, Trump ka marrë një hap të rrezikshëm, që mund të jetë vendimtar për të ardhmen e tij politike. Pavarësisht nëse e ka kuptuar plotësisht këtë apo jo, ai është tani i angazhuar deri në fund të kësaj loje.

Në fund të fundit, janë edhe Irani dhe Izraeli që do të kenë një fjalë po aq të madhe sa vetë Trump në përcaktimin e mënyrës dhe kohës së përfundimit të kësaj krize./Financial Times