Brussels Signal: Italia dhe Shqipëria riafirmojnë marrëveshjen për migrantët mes dyshimeve mbi të ardhmen e saj

Marrëveshja e debatueshme mes Italisë dhe Shqipërisë për ngritjen e kampeve të emigrantëve në territorin shqiptar është rikthyer në qendër të polemikave politike dhe ligjore.

Media europiane Brussels Signal i ka kushtuar një analizë debateve të fundit pas komenteve të ministrti të Jashtëm Shqiptar, Hoxha se marrëveshja mund të mos ketë kuptim pas anëtarësimit të Shqipërisë në BE. Sipas medias, deklaratat e tij janë interpretuar në Romë si një sinjal tërheqjeje nga Tirana.

Artikulli vijon se ndërsa Roma dhe Tirana përpiqen të riafirmojnë aleancën e tyre strategjike për menaxhimin e migracionit, deklaratat e fundit nga zyrtarë shqiptarë kanë ngritur pikëpyetje serioze mbi fatin e marrëveshjes pas anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Europian.

Artikulli i plotë: 

Qeveritë italiane dhe shqiptare kanë riafirmuar angazhimin e tyre për një marrëveshje dypalëshe që synon të trajtojë migracionin e paligjshëm drejt Bashkimit Evropian, mes tensioneve mbi të ardhmen e tij afatgjatë.

Kryeministri shqiptar Edi Rama është përpjekur të qetësojë situatën, duke deklaruar në mediat sociale më 12 maj se "protokolli do të mbetet në fuqi për aq kohë sa Italia e dëshiron", në një mesazh të ripostuar me shpejtësi nga kryeministrja italiane Giorgia Meloni. Ministri i jashtëm italian Antonio Tajani më vonë e përforcoi mesazhin, duke këmbëngulur se marrëdhëniet midis Romës dhe Tiranës mbetën të forta.

Marrëveshja, e përqendruar në krijimin e qendrave të përpunimit të migrantëve të drejtuara nga Italia në territorin shqiptar, ishte vënë nën shqyrtim pas vërejtjeve të ministrit të jashtëm shqiptar Ferit Hoxha që dukeshin se hidhnin dyshime mbi rinovimin e saj.
Polemika shpërtheu pas një interviste me Euractiv të botuar në mesin e majit, në të cilën Hoxha sugjeroi që marrëveshja që i lejon Italisë të përpunojë dhe ndalojë migrantët në Shqipëri mund të mos vazhdojë përtej vitit 2030, viti kur Tirana shpreson të bashkohet me Bashkimin Evropian. Marrëveshja, një iniciativë kryesore e mbështetur fuqimisht nga Meloni, aktualisht skadon në vitin 2029.

Hoxha argumentoi se pranimi përfundimtar i Shqipërisë në BE do të ndryshonte rrënjësisht kuadrin ligjor që mbështet marrëveshjen. "Sapo Shqipëria të anëtarësohet, kjo nuk është më ekstraterritoriale, është territor i Bashkimit Evropian", tha ai për Euractiv, duke sugjeruar se ndryshimi i kushteve do ta bënte të pamundur rinovimin e marrëveshjes. Vërejtjet shkaktuan një reagim të menjëhershëm politik në Itali.

E ratifikuar në vitin 2024, pasi u nënshkrua nga Meloni dhe Rama në nëntor 2023, marrëveshja Romë-Tiranë i lejon Italisë të transferojë migrantët e kapur në det ose të ndaluar në territorin italian në objekte në qytetet shqiptare të Gjadër dhe Shëngjin, ku përpunohen kërkesat për azil dhe procedurat e riatdhesimit.

Sipas skemës origjinale, vetëm burrat e rritur nga vendet që Italia i përcakton si "të sigurta" do të dërgoheshin përtej Adriatikut, me Romën që parashikonte se dy qendrat mund të përballonin deri në 36,000 njerëz në vit.

Qeveria italiane ka vlerësuar se marrëveshja mund të kushtojë rreth 670 milionë euro gjatë pesë viteve, duke mbuluar ndërtimin dhe menaxhimin e objekteve shqiptare, sigurinë, logjistikën dhe personelin. Disa figura të opozitës në Romë e kanë vënë faturën e mundshme afër 1 miliard eurove, dhe qytetarët kanë ngritur pretendime mbi përdorimin e fondeve publike në gjykatat financiare të Italisë.

Meloni e ka paraqitur vazhdimisht marrëveshjen jo vetëm si një mjet për mbrojtjen e kufijve kombëtarë të Italisë, por edhe si një model të mundshëm për një qasje më efektive evropiane ndaj menaxhimit të kufijve.

Roma ka qenë prej kohësh një nga mbështetëset më të forta të përpjekjes së Shqipërisë për anëtarësim në BE, të cilën e sheh si të rëndësishme strategjike për stabilitetin në Ballkanin Perëndimor dhe për interesat italiane në Mesdhe. Shqipëria ka qenë një kandidate zyrtare e BE-së që nga viti 2014, dhe Rama ka vendosur një objektiv për përfundimin e negociatave të anëtarësimit deri në vitin 2027 dhe bashkimin me bllokun deri në vitin 2030. Në vitet e fundit, kjo mbështetje është thelluar më tej falë marrëdhënies së ngushtë midis Melonit dhe Ramës, të cilët kanë zgjeruar bashkëpunimin në migracionin, energjinë dhe investimet.

Disa media italiane e kanë përshkruar marrëveshjen e migracionit si pjesë të një mirëkuptimi joformal midis Romës dhe Tiranës, sipas të cilit mbështetja e Italisë për rrugën e Shqipërisë drejt BE-së është e lidhur me bashkëpunimin e ngushtë në menaxhimin e migracionit. Me fjalë të tjera, integrimi i Shqipërisë në Bashkim me mbështetjen italiane shihet nga disa si i ndërthurur ngushtë me vetë marrëveshjen. Në këtë sfond, vërejtjet e Hoxhës u pritën keq në Romë, pasi u lexuan si vënie në pikëpyetje të një kuadri që gjithashtu mbështet bashkëpunimin më të gjerë për afrimin e Shqipërisë me BE-në.

Duke u përballur me kritika në rritje, Tirana shpejt veproi për të përmbajtur pasojat. Hoxha më vonë këmbënguli se komentet e tij përbënin thjesht "të menduarit me zë të lartë" në vend që të sinjalizonin ndonjë ndryshim politikash. Rama më pas akuzoi pjesë të medias për shtrembërim të intervistës dhe përsëriti angazhimin e plotë të Shqipërisë ndaj protokollit.

Megjithatë, implikimet ligjore dhe institucionale të një pranimi të mundshëm në BE nga Shqipëria mbeten të pazgjidhura në praktikë. Është ende e paqartë se çfarë statusi do të kishin pikat e nxehta të drejtuara nga Italia nëse Shqipëria do të bëhej shtet anëtar.

Në parim, koncepti i përpunimit jashtë territorit jashtë hapësirës ligjore të BE-së nuk do të zbatohej më brenda territorit të Unionit, duke ngritur pyetje nëse objekte të tilla mund të vazhdonin të funksiononin apo do të duhej të zhvendoseshin në vende të treta jashtë kufijve të jashtëm të bllokut.

Nëse qendrat do të mbeteshin në Shqipëri pas anëtarësimit, statusi i tyre sipas ligjit të BE-së, duke përfshirë edhe në lidhje me rregullat e lëvizjes së lirë, procedurat e azilit dhe juridiksionin, do të kërkonte sqarime të konsiderueshme në nivel të BE-së dhe ka të ngjarë të varet nëse do të negociohej një përjashtim specifik apo një regjim i veçantë. Siç qëndrojnë gjërat, kjo mbetet një çështje e hapur si në debatin ligjor ashtu edhe në atë politik që rrethon marrëveshjen.