Kandidati per Ambasador amerikan në Tiranë, Kostelancik: Mbrojtja e Ballukut ngre dyshime për vetë Ramën

Zëvendëskryeministrja e Shqipërisë Belinda Balluku dhe zyrtarë të tjerë të lartë janë akuzuar për korrupsion, duke krijuar ndarje në lidhje me mënyrën më të mirë për të luftuar një kulturë ryshfetesh dhe mashtrimesh.

Me anëtarësimin në Bashkimin Evropian (BE) të varur në fije të perit, kjo i jep Evropës një mundësi për të ushtruar presion.

Balluku, e cila ishte ministre e Infrastrukturës dhe Energjisë, u akuzua për favorizim të një kompanie për të ndërtuar një tunel në jug të vendit. Hetuesit më vonë gjetën prova se ky nuk ishte tenderi i parë i prekur nga favorizimi i saj i supozuar. Ajo i mohon akuzat.

Ndërsa u shkarkua nga qeveria, partia në pushtet e kryeministrit Edi Rama refuzoi t'i hiqte imunitetin parlamentar në mars, duke shkaktuar zemërim.

Balluku konsiderohet si aleatja më e ngushtë e Ramës, duke ngritur pyetje në lidhje me njohuritë e vetë kryeministrit në lidhje me keqmenaxhimin e kontratave.

Rasti i Ballukut ishte i fundit në një seri akuzash për korrupsion që rrethojnë Ramën dhe qeverinë e tij. Kryeministri, Partia Socialiste e të cilit fitoi zgjedhjet e katërta radhazi në maj 2025, është akuzuar për lidhje me krimin e organizuar, ndërsa disa deputetë dhe kryetarë bashkie socialistë janë ndjekur penalisht për shpërdorim detyre, pastrim parash dhe manipulim tenderash.

Për këtë, ka pasur protesta në parlament dhe demonstrata në rrugë. Në dhjetor, ligjvënësit nga Partia Demokratike e opozita hodhën fishekzjarrë dhe u përleshën me policinë gjatë një seance parlamentare.

Në shkurt, protesta masive shpërthyen në Tiranë dhe u bënë të dhunshme kur gurë dhe molotov u hodhën në zyrat qeveritare përpara se policia të përdorte gaz lotsjellës dhe uje për të mposhtur turmën. Demonstratat e rregullta të organizuara nga Partia Demokratike e opozitës po vazhdojnë dhe po bëhen gjithnjë e më të dhunshme.

Pavarësisht intensitetit emocional në rrugët e kryeqytetit dhe përshkallëzimit të vazhdueshëm të zemërimit publik, protestat nuk ka gjasa të rrëzojnë qeverinë e Ramës dhe të çojnë në reforma. Socialistët mbajnë 83 nga 140 vendet në parlament, dhe kryeministri ka një kontroll të fortë mbi pushtetin.

Qeveria e tij ka tërhequr me sukses investime në sektorin e turizmit të Shqipërisë, duke ruajtur optimizmin publik në lidhje me perspektivat ekonomike të vendit dhe duke forcuar pozicionin e tij. Në gusht të vitit 2025, Jared Kushner dhe Ivanka Trump morën miratimin për një zhvillim luksoz të pasurive të patundshme me vlerë 1.4 miliardë dollarë, gjë që i solli Ramës bonusin e lidhjeve më të forta me familjen e parë amerikane.

Trazirat e mëparshme e shtynë Ramën të mbështeste krijimin e një Strukture Speciale Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) në vitin 2019, dhe që atëherë ai e ka kritikuar dhe lavdëruar organin kundër korrupsionit. Kjo duket se ka kënaqur shumë njerëz në vend, megjithëse një pakicë ende flet kundër joefikasitetit të SPAK.

Duke pasur parasysh mosbesimin publik ndaj të gjithë udhëheqësve dhe partive, Rama nuk ka asnjë imperativ politik për të bërë ndryshime të rëndësishme.

Në shtator, një muaj para se të ngrihej aktakuza kundër Ballukut, Rama zbuloi Diellën, një "ministër" të gjeneruar nga inteligjenca artificiale, e cila tha se do të siguronte që "tenderat publikë të jenë 100% të lirë nga korrupsioni". Njoftimi u hodh poshtë nga ligjvënësit e opozitës si një marifet publiciteti që nuk do të bënte asgjë për ta ngritur Shqipërinë nga vendi i saj i 91-të në indeksin global të perceptimit të korrupsionit të Transparency International.

Dështimi i klasës politike të Shqipërisë për të adresuar korrupsionin e përhapur do të thotë se Evropa mund të jetë shpresa e saj më e mirë.

Tirana ka punuar për anëtarësim në Bashkimin Evropian që nga viti 2009, dhe bisedimet e pranimit filluan në vitin 2020, por shqetësimet për prapambetjen demokratike dhe korrupsionin bënë që procesi të ngecë.

Një sondazh i vitit 2020 tregoi se 97% e shqiptarëve mbështesin anëtarësimin në BE, dhe Rama e ka premtuar këtë deri në vitin 2030, duke i dhënë Brukselit një mundësi. BE-ja mund dhe duhet të shfrytëzojë anëtarësimin e ardhshëm të Shqipërisë për të nxitur reformat.

Parlamenti Europian i ka kërkuar vazhdimisht Shqipërisë të thellojë dhe të zbatojë përpjekjet kundër korrupsionit, por nuk ka përcaktuar hapa specifikë që vendi duhet të ndërmarrë për të përmbushur kërkesat e BE-së, as nuk e ka garantuar pranimin. Këta hapa mund të fuqizojnë popullsinë dhe të ndihmojnë në nxitjen e reformave të vërteta.

Duke u angazhuar aktivisht me qeverinë dhe popullsinë shqiptare, BE-ja mund të mbështetet në mbështetjen pothuajse unanime të shqiptarëve për anëtarësim për të ndihmuar në zhvillimin e një sistemi që do të ndihmojë në parandalimin e korrupsionit, do të frymëzojë besim dhe do të ndalojë kthimin prapa në të ardhmen.

Nëse Rama do të mbajë premtimin e tij për anëtarësim në BE deri në vitin 2030, diçka do të duhet të ndryshojë. Brukseli mund të ofrojë një plan që Shqipëria duhet ta ndjekë.

Kush është Kostelancik

David Kostelancik ishte përzgjedhur nga presidenti amerikan Joe Biden për tu emëruar si ambasador në Shqipëri, por kandidatura e tij u kthye nga Senati. 

Ai u emërua ambasador i SHBA në Tiranë nga Presidenti i SHBA, Joe Biden në 24 janar të 2023, por senati në vendimin e marrë më 3 janar parashikoi rikthimin e propozimit në zyrën e kreut të Shtëpisë së Bardhë.

Në bazë të një klauzole të rregullave të Senatit thuhet se “emërimet që as nuk janë konfirmuar, as nuk janë hedhur poshtë nga Senati në kohën kur mbyllet sesioni legjislativ”, i kthehen Presidentit. Kështu gjatë sesionit që u mbyll në fund të vitit 2023 , seanti nuk futi në rend dite brenda afateve, votimin për konfirmimin e Kostelancik dhe të rreth 40 të emëruarve të tjerë.

/CEPA

David J. Kostelancik dhe Andrew Raynus

**David J. Kostelancik është një Bashkëpunëtor i Lartë Jo-Rezident në Qendrën për Analizën e Politikave Europiane (CEPA). Ai ishte një anëtar karriere i Shërbimit të Lartë të Jashtëm të SHBA-së, duke mbajtur gradën e Këshilltarit Ministër, dhe shërbeu si zëvendëskoordinator për parandalimin dhe ndalimin e terrorizmit në Byronë e Kundërterrorizmit të Departamentit të Shtetit. Ai ishte këshilltar për politikën e jashtme i kryetarit të Shefave të Përbashkët të Shtabit dhe zëvendësshef i misionit dhe i ngarkuar me punë në Ambasadën e SHBA-së në Hungari dhe në dy poste në Rusi.

**Andrew Raynus është një praktikant komunikimi në Qendrën për Analizën e Politikave Evropiane (CEPA) dhe një student i vitit të tretë në Universitetin George Washington, duke studiuar Çështje Ndërkombëtare dhe Biznes Ndërkombëtar me një përqendrim në Zhvillim Ndërkombëtar.

Europe’s Edge është revista online e CEPA-s që mbulon tema kritike mbi politikën e jashtme në të gjithë Evropën dhe Amerikën e Veriut. Të gjitha mendimet e shprehura në Europe’s Edge janë vetëm ato të autorit dhe mund të mos përfaqësojnë ato të institucioneve që ata përfaqësojnë ose Qendrën për Analizën e Politikave Evropiane. CEPA mban një politikë të rreptë të pavarësisë intelektuale në të gjitha projektet dhe botimet e saj.