BE shtrëngon rregullat e zgjerimit: Mali i Zi teston modelin e ri, çfarë ndodh me Shqipërinë?

Çfarë ka ndodhur?

Më 22 prill, ambasadorët e vendeve anëtare të Bashkimit Europian miratuan krijimin e një grupi pune ad hoc për hartimin e traktatit të anëtarësimit për Malin e Zi, duke shënuar një hap të rëndësishëm drejt fazës përmbyllëse të procesit të integrimit.

Komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos, ka deklaruar se marrëveshja me Malin e Zi do të jetë e para që përfshin mekanizma të rinj mbrojtës, të lidhur me përgatitjen institucionale, politike dhe financiare të vetë BE-së për zgjerim.

Konteksti

Traktati i anëtarësimit me Malin e Zi pritet të ndjekë strukturën e marrëveshjes së Kroacisë, e nënshkruar në dhjetor 2011, e cila i hapi rrugën anëtarësimit të saj në Bashkimin Europian në vitin 2013.

Në rastin e Kroacisë, traktati përfshinte të ashtuquajturat “klauzola sigurie”, që lejonin ndërhyrje në rast problematikash gjatë procesit të përafrimit me standardet e BE-së, si dhe periudha tranzitore në disa sektorë kyç për të lehtësuar integrimin gradual.

Çfarë përfshin traktati

Marrëveshja me Malin e Zi pritet të përfshijë një gamë më të gjerë mekanizmash kontrolli dhe kushtëzimi.

Pierre Mirel, një ish-drejtor i Drejtorisë së Përgjithshme për Zgjerim në Komisionin Evropian, tha për European Western Balkans se traktati duhet të garantojë një sistem drejtësie të pavarur dhe efektiv, duke parashikuar monitorim të vazhdueshëm edhe pas anëtarësimit.

Ndërsa Fjona Merkaj, një Oficer Projekti në Forumin Liberal Evropian (ELF), vlerëson se modeli i ri i zgjerimit po kalon nga një qasje e bazuar te besimi në një model të bazuar te kontrolli dhe menaxhimi i riskut.

Ndër elementët kryesorë që pritet të përfshihen janë: periudha tranzitore për zbatimin e plotë të legjislacionit të BE-së, kufizime të përkohshme për lëvizjen e lirë të punëtorëve, lidhja e fondeve të BE-së me respektimin e shtetit të së drejtës, si dhe mekanizma “kthyes”, që mundësojnë pezullimin e përfitimeve në rast të shkeljeve.

Nga Kroacia te Mali i Zi: më shumë kushte dhe kontroll

Ndryshe nga modeli i ndjekur për Kroacinë, marrëveshja me Malin e Zi pritet të reflektojë një qasje më të rreptë të Bashkimit Europian ndaj zgjerimit.

Nëse më parë procesi mbështetej më shumë te besimi në përmbushjen e reformave, tashmë theksi vendoset te kontrolli i vazhdueshëm dhe mekanizmat që parandalojnë regresin pas anëtarësimit.

Kjo përfshin edhe lidhjen më të fortë të përfitimeve financiare me respektimin e standardeve të shtetit të së drejtës, një instrument që BE e ka përdorur tashmë ndaj vendeve anëtare në rast shkeljesh.

Çfarë ndryshon për Shqipërinë

Edhe pse Shqipëria nuk përmendet drejtpërdrejt në këtë fazë, modeli i ri i zgjerimit pritet të zbatohet për të gjitha vendet kandidate.

Në këtë kuadër, për vende si Shqipëria, procesi i integrimit nënkupton: monitorim më të gjatë dhe më të rreptë të reformave, lidhje të drejtpërdrejtë të fondeve të BE-së me performancën në sundimin e ligjit, mundësi për pezullim të përfitimeve në rast regresi, si dhe kushte që vijojnë edhe pas anëtarësimit.

Një proces pa “finish”

Qasja e re e Bashkimit Europian sinjalizon një ndryshim të rëndësishëm në mënyrën e zgjerimit. Anëtarësimi nuk përfaqëson më një pikë përfundimtare, por një proces të vazhdueshëm, i kushtëzuar nga respektimi i standardeve demokratike dhe institucionale.

Për vendet e Ballkanit Perëndimor, kjo nënkupton një rrugë më të gjatë dhe më të monitoruar drejt integrimit europian./ Politiko.al