Analiza/ Protestat në Izrael dhe Serbi: Çfarë i bashkon Vuçiçin dhe Netanjahun

Boshko Jakshiç-Politika

Largësia në vijë ajrore mes Beogradit dhe Tel Avivit është 1.879 kilometra, por të dy këto qytete i lidh shumë seria e protestave të cilat po lëkundin pushtetin e liderve të Serbisë dhe Izraelit.

Në Tel Aviv, por edhe në qytetet e tjera izraelite, që prej 22 javësh radhazi,  me qindra mijëra njerëz protestojnë në mënyrë që qeverinë ultrakonservatore të Benjamin Netanjahut ta pengojnë për të realizuar reformën e sistemit të drejtësisë për të cilën thonë se përbën një “grusht shteti“ me të cilin pushteti ekzekutiv dëshiron të nënshtrojë pavarësinë e sistemit gjyqësor, të shkatërrojë demokracinë dhe t’i hapë rrugë diktaturës.

Në Beograd u mbajt e pesta nga seria e “Protestave kundër dhunës“, e cila grumbulloi me dhjetra mijëra njerëz, gjithnjë e më shumë të rinj. Kërkojnë nga presidenti Vuçiç ndërprerjen e promovimit dhjetëvjeçar të formave të ndryshme të dhunës në jetën politike dhe publike si dhe çlirimin e hapësirës publike.

Portreti paralel i dy liderve të internacionales djathtiste, e cila është në ardhje e sipër, tregon agresivitetin e autokracisë, populizmit dhe nacionalizmit që nuk njeh kufinj. Të gjithë ata janë njëlloj. Nuk besojnë se konsensusi i mendimeve është më efikas se diktati njëmendimësh, se toleranca është parakusht i demokracisë ndërsa mbyllja para mendimeve ndryshme do të thotë mbyllje e lirisë dhe kamp përqëndrimi. Retorikat e tyre kundërmojnë hakmarrje dhe larje hesapesh.

Netanjahu gjatë gjashtë mandateve, Vuçiçi që nga viti 2012, promovojnë vlerat e pseudodemokracisë ndërsa shkatërrojnë sistematikish parimet e shtetit të së drejtës, lirisë së fjalës. Si njëri ashtu edhe tjetri ndjehen mirë në shoqërinë e krijuesit të “demokracisë joliberale“, kryeministrit hungarez Viktor Orban, dhe përpiqen të mos i’a prishin qejfin Vladimir Putinit. Refuzojnë sanksionet kundër Rusisë.

Aca Serbin dhe Bibi Netanjahu mbështeten në mënyrë konstante te varianti serb dhe hebrè i makartizmit. Fyejnë demonstrantët, futin provokatorë në radhët e tytre, hedhin bomba tymuese propagandistike dhe nuk përmbahen nga polarizimi i shoqërisë.

Izraeli dhe Serbia janë ndarë përbrenda si rrallë herë më parë në historinë e tyre të re, por liderët e tyre djathtiste janë të fiksuar mbi të gjitha me ruajtjen e pushtetit personal i cili nga viti në vit merr forma gjithnjë e më autoritare. Që të dy janë manipulatorë të talentuar populistë ndërsa uzurpojnë pushtetin për të çmontuar institucionet demokratike.

Bibi ka formuar qeverinë më të djathtë në historinë e vendit të tij. Aca flirton në fshehtësi kleronacionalistët konservatorë. I pari u bën lëshime hebrejve ultraortodoksë, i dyti krahut të djathtë të Kishës ortodokse serbe. Ajo që kanë të përbashkët në të kuptuarit e politikës nga ana e tyre është bindja e thellë se kundër tyre nuk ka rivalë politikë por vetëm armiq. Kanë vënë në punë makinerinë e urrejtjes ndërsa përhapin me agresivitet konfrontimin dhe dhunën verbale.

Netanjahu përpiqet të sigurojë kontrollin e pushtetit ekzekutiv mbi gjykatat, por ka para vetes një mur të quajtur prokurori i përgjithshëm, autoritetin e të cilit përpiqet ta kufizojë. Vuçiçi nuk e ka këtë problem. Pushtetin ligjor dhe atë ekzekutiv ai i ka vënë nën kontroll dhe ka siguruar gjykata të nënshtruara. Prokurorja e përgjithshme në Serbi ekziston vetëm për të mos u përzier në punën e tij dhe sa për të marrë rrogën.

Por asnjë dhe as tjetri nuk mund të ndalojnë me qëndra mijëra demonstrantë. Bibi i akuzon ata se po “shkelin demokracinë”. Aca i përshkruan protestat si të “turpshme”. Të fiksuar pas fuqisë politike fyejnë me fodullëk duke mos e kuptuar se kësisoj rekrutojnë me mijëra kundërshtarë të rinj.

Të shtyrë nga totalitarizmi ata shkatërrojnë me agresivitet kritikat objektive që ekzistojnë në shoqërinë demokratike. Thjesht nuk mund ta durojnë kritikën. Për këtë, duke u mbështetur në demagogjinë e lirë, po e shndërrojnë gradualisht kultin e vet të personalitetit në kult të viktimizimit. Izraeliti pohon se është viktimë e “gjuetisë së shtrigave” nga ana e majtistëve. Serbi se është në shënjestër të fuqive “të pandershme dhe të pamend”, të cilat e kërcënojnë me vdekje atë dhe familjen e tij.

Kanë të përbashkët nevojën e papërballueshme për të kontrolluar mediat. Netanjahu bëri pazar për një kohë të gjatë që të fitonte mbështetjen e pronarit të gazetës ditore “Jediot Ahronot”. Radio ushtarake, e cila, e financuar me paratë e taksapaguesve izraelitë, për vitet të tëra ka gëzuar reputacion të panjollosur, tani po shndërrohet në megafon të Likudit të kryeministrit për të larë hesapet me prokurorin e përgjithshëm i cili në vitin 2020 e ka pas akuzuar Bibin penalisht.

Vuçiçi për këtë edhe nuk duhet të shqetësohet edhe aq shumë sepse është bërë redaktor përgjegjës i sëpaku dy televizioneve me frekuencë kombëtare dhe i një sërë tabloidesh, por apetiti i tij është i pashuar për të arritur të bëjë të heshtin këto media sipas recetës së Bibit: mercenarë të huaj që duan ta rrëzojnë nga pushteti. Retorika e çdo populisti kundërmon hakmarrje dhe llogaridhënie.

Kryeministri izraelit është nën presionin e opinionit të zëshëm publik dhe për pasojë e ka shtyrë reformën e drejtësisë që synon të bëjë dhe përpiqet të fitojë kohë dhe, ndoshta, të pranojë disa kompromise të vogla në mënyrë që të ruajë planin e tij prej ferri. Njerëzit nuk i besojnë dhe për këtë nuk heqin dorë nga dalja në rrugë. Konsistenca e protestuesve izraelitë është fantatsike.  Këmbëngulja dhe masiviteti gjithashtu. “Dy mijë vjet populli hebre priti shtetin e tij dhe tani nuk do të lejojmë që ta humbim atë nga një grup fanatikësh”.

Presidenti i Serbisë është nën presion, tri herë brenda 12 orëve gjoja me një ton pajtues kërkoi dialog. Dialog për çfarë? Për televizionet “Pink” dhe “Hepi”? Hajde të lutem, këtu është i domosdoshëm një dialog thelbësor mbi demokracinë por si të bisedosh për këtë temë me një lider që nuk i beson demokracisë?

Si të bisedosh me Vuçiçin kur ai nuk është në gjendje ta frenojë vetveten e i quan bashkjëbiseduesit potencialë “hiena”? “Edhe nga varri mund të fitoj kundër jush”, thotë presidenti e fjalët e tij jehojnë nëpër katakombet e politikës serbe.

Vuçiçi ka një meritë kolosale që Serbia është kaq e polarizuar dhe nuk mund të jetë president bashkues. Ai i ka humbur shanset e tij për të fituar në këmbim kultin e personalitetit. Një kult i tillë dhe uniteti i përbashkët nuk kanë si të ecin bashkë. Vetëm në diktaturë. Me po këto argumente kundërshton edhe Netanjahu. Nuk mundet njeriu ambicjet e të cilit janë diktatoriale të bëhet një Teodor Hercl i ri.

Makineria e protestave në raste të tillë më parë ka humbur fuqinë. Numri i pjesmarrësve nga java në javë ka rënë – për kënaqësinë e pushtetit. A mund të përsëritet edhe këtë herë ky skenar? Organizatorët duhet të jenë të vetëdijshëm për këtë rrezik.

Për fat të keq ky popull nuk ka kohezionin që e kanë hebrenjtë. Nga ana tjetër, po fillon sezoni i pushimeve të verës. Kam një propozim: të mbahen edhe tri protesta të tjera. Pastaj qytetarët të shkojnë me pushime, ndërsa opozita t’i futet punës. Të përqëndrohet në atë thelbësoren. Të kërkojë lirinë e mediave.

Të tjerat vetvetiu vinë më pas.

Përktheu: Xhelal Fejza