Dilemat e ‘amnistisë fiskale’ dhe ‘pasaportat e arta’, nga t’ia mbajë Shqipëria

Gledis Muhametaj*

Gjithmonë ka ekzistuar një dilemë mes ekspertëve të ekonomisë, dhe shkollave të ndryshme, nëse amnistitë fiskale kontribuojnë në shërimin e ekonomisë, apo e kundërta. Sëmundja në vendin tonë është informaliteti, korrupsioni dhe evazioni fiskal. Si ekspert i ekonomisë dhe financave do evidentoja disa risqe që ka zbatimi i amnistisë fiskale dhe të ashtuquajturave ‘pasaporta të arta’ në rastin specifik të Shqipërisë. Disa shtete të tjera i kanë aplikuar të dyja, dhe në të gjitha rastet s’kanë qenë efektive sa është pritur. Po ashtu ato vende kanë kulturë të ndryshme dhe më solide në lidhje me luftën kundër korrupsionit, krimit dhe pastrimit të parave dhe institucione më të forta në luftën ndaj tyre.

Kështu si probleme kryesore në rastin e Shqipërisë (duke marrë edhe nga problematikat e vendeve të tjera) do të vija në dukje:

1. Shtimin e elementëve me këto lloj burimesh të pasigurta, shpeshherë jolegale dhe të fituara nga veprimtari te jashtëligjshme, të cilët ndikojnë në sigurinë e brendshme të vendit.

2. Rritet pastrimi i parave dhe rritet evazioni fiskal, pasi do mundohen të përdorin eksperiencat e tjera të mëparshme të tyre në investimin e këtyre fondeve, duke rritur informalitetin.

3. Shumë prej ‘aplikantëve’ për të përfituar nga amnistia dhe pasaportat do mundohen të korruptojnë strukturat dhe të ndërmarrësh politika të cilat rrisin presionin korruptiv mbi një qeveri e cila duhet të ketë sfidë luftën ndaj korrupsionit.

4. Shtohen shanset për rritje të numrit të personave të infiltruar që, të sponsorizuar nga këto nisma, marrin pjesë në jetën ekonomike dhe politike të vendit, kujtojmë këtu rastin e Malit të Zi ku u vu re ky fenomen me interferencat e Rusisë. 

5. Po ashtu, në rast se miratohet një aminsti fiskale, do krijohet ideja që do jetë një amisti tjetër fiskale mbas disa vitesh dhe kjo do bëjë shumë taksapagues që të mos i nënshtrohen një detyrimi fiskal legal gradual, por të presin për amnistinë e rradhës.

6. Konkurenca e pandershme dhe shkatërruese ndaj biznesit të ndershëm do të rritet nga amnistia. Nga eksperienca dhe ato ç’ka shohim këto fonde nuk ndihmojnë në diversifikimin e ekonomisë tonë, por kanalizohen në 1-2 zëra kryesorë, siç ka ndodhur vitet e fundit në Shqipëri me industrinë e ndërtimit.

7. Këto para të futura në ekonomi nxisin inflacionin, sidomos në këta sektorë dhe nuk i shtojnë vlera ekonomisë, por thjesht e thellojnë më shumë hendekun ekzistues në një ekonomi si e jona, që është thellësisht konsumi dhe jo prodhimi.                                                             

Per ta përmbyllur do të shtoja se amnistitë fiskale kanë përparësitë dhe mangësitë e tyre, por në rastin e Shqipërisë, me kushtet specifike tonat, nuk është një nismë e duhur. Burimet financiare duhet të punojmë që t’i gjejmë në mënyra të tjera, po ashtu nëpërmjet institucioneve financiare ndërkombëtare, dhe nëse hasen vështirësi në përmbushjen e detyrimeve, ato mund të shtyhen më gjatë në kohë.

Sado përfitime të ketë Shqipëria nga amnistia fiskale dhe ‘pasaportat e arta’, ato janë minimale në raport me dëmet që pëson ekonomia shqiptare dhe shqiptarët, por dhe pasojat nga humbja e aksesit në projektet e BE dhe fondet e tyre. Kështuqë, bie alibia se na duhen para, sepse jemi në periudhe krizë, sepse para mund të përfitojmë më shumë nga institucionet ndërkombetare dhe mund të krijojmë siguri më të madhe, edhe për konsumatorin dhe biznesin shqiptar, sesa thjeshtë ndërmarrja e disa vendimeve të cilat, qoftë dhe përkohësisht, do kenë ndikim negativ në procesin tonë të integrimit.

*Anëtar i Departamentit Brain Gain dhe Ekselencës, Partia Demokratike