‘Pika e dobët e Evropës’, CNBC: Ballkani Perëndimor, synimi i Rusisë për ta kthyer në një fushë beteje të dytë

Ndërsa sulmi i Rusisë në Ukrainë po i afrohet momentit historik njëvjeçar, frika po rritet në lidhje me përpjekjet e Kremlinit për të nxitur tensionet e ndezura në një “shesh të dytë beteje”.

Ballkani Perëndimor, një grup prej gjashtë vendeve që zyrtarët e Bashkimit Evropian kanë thënë vazhdimisht se i përkasin familjes evropiane, përfshin Shqipërinë, Bosnjën dhe Hercegovinën, Malin e Zi, Kosovën, Maqedoninë e Veriut dhe Serbinë.

Edhe pse jo anëtare e bllokut 27-vendesh, rajoni me rreth 18 milionë banorë në Evropën Jugore dhe Lindore njihet si një arenë e rivalitetit gjeostrategjik, me Moskën, Brukselin dhe Uashingtonin mes atyre që kërkojnë ndikim.

Premtimi i pranimit në BE shihet si mjeti më i fuqishëm i Perëndimit për të stabilizuar dhe integruar rajonin dhe liderët e Ballkanit Perëndimor kanë mirëpritur kohët e fundit atë që duket të jetë një mentalitet i ri për të forcuar lidhjet.

Por shqetësimet për ndikimin e Rusisë në Ballkanin Perëndimor – një zonë ende e dëmtuar nga luftërat etnike të viteve 1990 – janë intensifikuar që nga pushtimi i plotë i Ukrainës nga Kremlini.

Duke folur në Forumin Ekonomik Botëror në Davos, Zvicër, presidenti i Maqedonisë së Veriut Stevo Pendarovski tha se, përveç Kievit, ai besonte se rajoni i Ballkanit Perëndimor ishte “pika e butë” e arkitekturës së sigurisë së Evropës.

NATO, e cila numëron Shqipërinë, Malin e Zi dhe Maqedoninë e Veriut midis anëtarëve të saj, tha se ka vëzhguar sulme kibernetike, dezinformime, frikësim dhe aktivitete të tjera destabilizuese në Ballkanin Perëndimor në 12 muajt e fundit. Kjo është përveç tensioneve të përsëritura rajonale, duke përfshirë Kosovën dhe Bosnje-Hercegovinën.

“Sigurisht, Ballkani Perëndimor është një fushë beteje e dytë për Rusinë për sa i përket ndërhyrjes së huaj dhe manipulimit të informacionit.”, thotë Peter Stano, zëdhënësi kryesor i BE-së për Çështjet e Jashtme

Aleanca ushtarake e udhëhequr nga SHBA-ja paralajmëroi gjithashtu për aktorët e huaj që punojnë për të minuar përparimin, ndërsa Pendarovski i Maqedonisë së Veriut thotë se Ballkani Perëndimor ka qenë në shënjestër të agjendës përçarëse të Rusisë për disa vite.

“Gjykimi im është se, nëse Rusia do të përpiqet të largojë disi vëmendjen e Perëndimit nga Ukraina, e cila është teatri kryesor i luftës dhe propagandës sigurisht, atëherë rajoni i Ballkanit Perëndimor është më i prirur ndaj kësaj sesa Baltiku. Pra, duhet të kujdesemi për këtë.Më duket se e ashtuquajtura “soft spot” në të gjithë arkitekturën pan-evropiane të sigurisë tani, përveç Ukrainës, natyrisht… është Ballkani Perëndimor.”, tha Pendarovski muajin e kaluar.

“Një fushë beteje e dytë për Rusinë”

Rusia thuhet se ka inat intgrimin e vendeve të Ballkanit Perëndimor  në BE dhe NATO dhe Kremlini akuzohet se po punon për të shfrytëzuar linjat e gabimeve etnike dhe fetare për të minuar këto përpjekje.

Moska, e cila ka kultivuar prej kohësh lidhje me Serbinë dhe aleatët e tjerë, ka mohuar pretendimet se po kërkon të mbjellë kaos në të gjithë rajonin.

Adnan Ćerimagić, një analist i lartë për Ballkanin Perëndimor në iniciativën evropiane të stabilitetit, tha se ishte dakord me vlerësimin e sigurisë së Pendarovskit për rajonin në mes të luftës së Rusisë në Ukrainë.

“Arsyeja pse unë do të pajtohesha është se si në Rusi, në Ballkanin Perëndimor, ekziston një vizion politik që nuk përputhet me formën aktuale të kufijve [të saj]”, tha Ćerimagić për CNBC.

Ćerimagić tha se lufta e Rusisë në Ukrainë i ofron Evropës një mundësi të qartë për të çimentuar stabilitetin në Ballkanin Perëndimor. Ai tha se blloku mund të shfrytëzojë këtë moment duke ofruar një ofertë konkrete për vendet, duke i lejuar ata të bashkohen deri në vitin 2027 ose 2030, nëse zbatojnë reformat e nevojshme.

“Unë mendoj se nëse ata duan të nënshkruajnë marrëveshjen, ata do të duhet të rrisin ofertën e tyre për rajonin,” tha Ćerimagić.

Zyrtarët e BE-së janë përpjekur të riafirmojnë rëndësinë e futjes së Ballkanit Perëndimor në bllok që nga pushtimi rus i Ukrainës dhe udhëheqësit rajonalë – me një ndryshim të thellë tonin nga vetëm disa muaj më parë – e lavdëruan këtë zhvillim në fund të vitit të kaluar.

Në samitin BE-Ballkani Perëndimor në fillim të dhjetorit, i cili u organizua në rajonin e Ballkanit për herë të parë, blloku nënvizoi “angazhimin e tij të plotë dhe të qartë ndaj perspektivës së anëtarësimit të Ballkanit Perëndimor në Bashkimin Evropian”.

Kjo ishte me kushtin e “reformave të besueshme” nga partnerët.

Peter Stano, zëdhënësi kryesor i BE-së për çështjet e jashtme, tha se ai i kundërshton plotësisht kritikat se BE-ja nuk ka bërë mjaftueshëm për të mbështetur pranimin e Ballkanit Perëndimor në bllok.

“Fakti që ata janë në procesin e anëtarësimit do të thotë se çdo ditë ata po afrohen dhe integrohen më shumë me BE-në bazuar në përpjekjet e tyre në zbatimin e reformave dhe me ndihmën e konsiderueshme nga BE-ja,” tha Stano.

I pyetur për situatën aktuale të sigurisë në rajon, Stano u përgjigj: “Çështja ka të bëjë më shumë me stabilitetin sesa me sigurinë si e tillë”.

“Nuk është zonë lufte dhe nuk do të bëhet zonë lufte për dy arsye. Disa nga vendet e rajonit janë tashmë anëtarë të NATO-s, dhe në të tjera kemi misione të BE-së (ushtarake dhe civile) dhe të gjitha janë në procesin e anëtarësimit në BE”, tha Stano.

“Kjo siguron masa të mjaftueshme parandaluese nga çdo lloj konflikti i ashpër apo i nxehtë për të shpërthyer,” shtoi ai, duke vënë në dukje se ka ende incidente dhe tensione, “por kjo është diçka e ndryshme dhe e lidhur me çështjet e mëparshme të pazgjidhura. Sigurisht, Ballkani Perëndimor është një fushë beteje e dytë për Rusinë për sa i përket ndërhyrjes së huaj dhe manipulimit të informacionit. Ka qenë më parë, por pas Ukrainës, kjo u intensifikua për sa i përket ndërhyrjes së përgjithshme, duke përfshirë sulmet kibernetike, dhe përpjekjet për të minuar stabilitetin sepse  Putin nuk dëshiron që ata të afrohen me BE-në”, tha Stano.

E ardhmja e Ballkanit Perëndimor “në kuadër të BE-së”

Nga ana e saj, NATO tha se Koncepti Strategjik i grupit i miratuar në samitin e Madridit në qershor të vitit të kaluar ripohoi rëndësinë strategjike të Ballkanit Perëndimor për aleancën ushtarake.

“Është e qartë se pushtimi rus i Ukrainës ndikon në stabilitetin e partnerëve tanë vulnerabël dhe i ekspozon ata ndaj një rreziku më të madh të ndikimit malinj”, tha një zyrtar i NATO-s për CNBC.

“Ne do të vazhdojmë të punojmë së bashku për të ruajtur stabilitetin dhe për të mbështetur reformën dhe qëndrueshmërinë në rajon, sepse siguria dhe stabiliteti në Ballkanin Perëndimor janë të rëndësishme për NATO-n dhe për paqen dhe stabilitetin në Evropë.”

Pendarovski i Maqedonisë së Veriut muajin e kaluar e përshkroi SHBA-në si një “lojtar kyç” në mbështetjen e vendeve të Ballkanit Perëndimor përmes luftës së Rusisë në Ukrainë.

Në përgjigje të një kërkese për koment, një zëdhënës i Departamentit të Shtetit i tha CNBC se Uashingtoni mbetet thellësisht i angazhuar në rajon, duke e përshkruar të ardhmen e Ballkanit Perëndimor si “në kuadër të BE-së”.

“Ne nuk duhet të lejojmë që qeveria ruse të përdorë luftën e saj të zgjedhur për të penguar përparimin e vendeve të Ballkanit Perëndimor”, tha zëdhënësi.

“Rusia ka treguar me qartësi të hollë se nuk ndan të njëjtat vlera dhe nuk po shikon interesat e tyre më të mira”, shtuan ata. “Lufta e Rusisë ka sqaruar gjithashtu se sa urgjente është puna jonë për të ndihmuar të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor që të avancojnë plotësisht reformat demokratike dhe konsolidimin e nevojshëm për të arritur aspiratat e tyre për integrim në institucionet evropiane dhe euroatlantike”. CNBC