Si do të shfrytëzojë BE-ja asetet e ngrira të Rusisë për të mbledhur 35 miliardë euro për Ukrainën

Fitimet e realizuara nga asetet e ngrira të Rusisë janë çelësi i kredisë prej 35 miliardë eurosh që BE i ka premtuar Ukrainës.

Bashkimi Evropian ka një plan të ri: të mbledhë një hua prej 35 miliardë eurosh, t'ia dorëzojë Ukrainës dhe të ndihmojë vendin të mbyllë demet masive që ka lënë në buxhetin e tij nga pushtimi i Rusisë, i cili po i afrohet ditës së 1000-të pa zgjidhje.

"Ne i kuptojmë nevojat e jashtëzakonshme financiare të krijuara nga lufta," tha Ursula von der Leyen të premten gjatë një vizite në Kiev.

"Ju duhet të mbani shtetin dhe ekonominë në funksion dhe në të njëjtën kohë të forconi kapacitetin tuaj mbrojtës kundër agresionit rus."

Presidentja e Komisionit Evropian premtoi se kredia do t'i sigurojë Ukrainës "hapësirën fiskale shumë të nevojshme" për qeverinë dhe do t'i japë "fleksibilitet maksimal" për të përmbushur nevojat e saj të përditshme, të tilla si pagesa për shërbimet e kujdesit shëndetësor, prokurimi i armëve dhe riparimi i sistemeve energjetike që forcat ruse kanë bombarduar pa pushim.

Fakti që Brukseli po furnizon Ukrainën me një linjë të re kredie nuk është asgjë e re, pasi kjo ka ndodhur rregullisht që nga fillimi i luftës. Por këtë herë, një ndryshim kyç e bën iniciativën vërtetë novatorr: asetet e pamobilizuara të Rusisë do të veprojnë si kolateral për kredinë dhe do të përdoren për të përmbushur të gjitha ripagesat, duke përjashtuar buxhetin e Kievit.

Si do të funksionojë kjo? Euronews shpjegon gjithçka që duhet të dini.

Nga lindi ideja?
Ideja buron nga motoja "të bëjë Rusinë të paguajë" që Perëndimi miratoi në 2022 për të detyruar Moskën të paguajë faturën e madhe të shkaktuar nga shkatërrimi i madh që shkaktoi në të gjithë Ukrainën. Kremlini injoroi thirrje të tilla dhe vazhdoi pushtimin e tij brutal.

Me aleatët që përballeshin me buxhete me para në shtëpi, ata iu drejtuan një burimi shtesë financimi që do të përjashtonte arkat e tyre: asetet e Bankës Qendrore Ruse që ishin ngrirë në ditët e para të konfliktit. Këto rezerva valutore kapin vlerën e rreth 270 miliardë euro, me shumicën dërrmuese (210 miliardë euro) që mbahen në territorin e BE-së.

Euroclear, një Depozitë Qendrore e Letrave me Vlerë (CSD) me bazë në Bruksel, është mbajtësi kryesor.

Sipas ligjit ndërkombëtar, asetet sovrane nuk mund të konfiskohen. Megjithatë, të ardhurat e jashtëzakonshme që gjenerojnë nuk gëzojnë të njëjtën mbrojtje, që do të thotë se ato mund të kapen dhe menaxhohen në mënyra të ndryshme.

Në maj, vendet anëtare ranë dakord të përdorin fitimet e papritura, të vlerësuara midis 2.5 miliardë dhe 3 miliardë euro në vit, për të mbështetur ushtrinë e Ukrainës dhe përpjekjet për rindërtim. Ndërsa situata në vend u bë gjithnjë e më e rëndë, udhëheqësit e G7 nënshkruan në qershor një premtim për të mbledhur një kredi prej 50 miliardë dollarësh (45 miliardë euro) dhe për t'i ofruar Kiev lehtësim të menjëhershëm.

Cila është lidhja midis BE-së dhe kredisë së G7?
E gjithë kjo është pjesë e së njëjtës nismë.

Ideja fillestare ishte që BE-ja dhe SHBA-ja të kontribuonin me 20 miliardë dollarë (18 miliardë euro) secila, me Mbretërinë e Bashkuar, Kanadanë dhe Japoninë që të huazonin shumën e mbetur deri në 50 miliardë dollarë.

Por Uashingtoni shprehu rezerva për mënyrën se si Brukseli rinovon sanksionet: sipas ligjit të BE-së, kufizimet kundër Rusisë, nga ndalimi i naftës tek oligarkët e listës së zezë, duhet të zgjaten çdo gjashtë muaj me votim unanim. Kjo do të thotë se, në një moment, një shtet anëtar, si Hungaria, mund të bllokojë rinovimin dhe të shkrijë asetet, duke shkaktuar zbërthimin e kredisë dhe duke i ekspozuar aleatët perëndimorë ndaj rrezikut të madh financiar.

Perspektiva e një skenari të tillë ngadalësoi negociatat midis zyrtarëve të BE-së dhe SHBA-së, edhe nëse situata në Ukrainë, nën bombardimet intensive ruse, bëhet e dëshpëruar përpara sezonit të dimrit.

Kjo është arsyeja pse Ursula von der Leyen eci përpara me një pjesë më të lartë se sa pritej prej 35 miliardë eurosh për të nxitur Uashingtonin dhe aleatët e tjerë në veprime më të shpejta. Zgjedhjet e ardhshme presidenciale në SHBA dhe rizgjedhja e mundshme e Donald Trump, i shtojnë urgjencën skemës.

A nuk është pjesa e BE-së shumë e madhe?
35 miliardë euro të BE-së janë shumë më të mëdha se 18 miliardë euro që supozohej të kontribuonte kur G7 njoftoi planin në qershor. Në fakt, ai përfaqëson më shumë se tre të katërtat e zotimit prej 45 miliardë eurosh ose 50 miliardë dollarësh. Por gjërat ende mund të ndryshojnë.

Zyrtarët e Komisionit thonë se aleatët perëndimorë duhet të studiojnë propozimin e von der Leyen dhe të vendosin se sa duan të kontribuojnë. Nëse shuma totale i kalon 45 miliardë euro, atëherë Brukseli do të rregullojë kredinë e tij dhe do ta sjellë pjesën e tij nën 35 miliardë euro.

Qartësi e mëtejshme pritet deri në fund të tetorit.

Si do të përdoren fitimet?
Pasi aleatët të mbledhin kredinë dhe t'i transferojnë paratë në Ukrainë, ata do të lejohen të përdorin këtë mekanizëm të ri dhe të marrin një pjesë të të ardhurave të jashtëzakonshme sipas sasisë që kanë dhënë hua. Aleatët do t'i përdorin këto fitime të papritura për të përmbushur pagesat, duke përfshirë principalin, normat e interesit dhe kosto të tjera shtesë.

Kjo do të thotë se as G7 dhe as Ukraina nuk do të mbajnë peshën kryesore të pagesave.

Çfarë vjen më pas?
Komisioni i ka kërkuar Këshillit dhe Parlamentit Evropian që të lëvizin shpejt me propozimin pasi duhet të mbledhë kredinë prej 35 miliardë euro përpara fundit të këtij viti.

Votimi në Këshill do të bëhet me shumicë të cilësuar, që do të thotë se vetë kredia nuk do të jetë subjekt i vetos individuale. Kjo ngre shpresat për një marrëveshje të shpejtë.

Nëse gjërat shkojnë mirë, Komisioni mund të bëjë transferimin e parë në fund të vitit 2024 ose në fillim të 2025 pasi të verifikojë se Kievi ka përmbushur një sërë kushtesh politike. 35 miliardë euro pritet të disbursohen gradualisht përgjatë vitit 2025, megjithëse është e mundur edhe një pagesë e përgjithshme.

Do të jetë në dorën e qeverisë së Zelenskyy të vendosë se si ta përdorë ndihmën. Paratë do të jenë "të pacaktuara" dhe "të pacaktuara", shpjegoi një zyrtar i lartë i Komisionit, duke folur në kushte anonimiteti. Zyrtari theksoi se nuk kishte "asnjë ndalim" për t'i kushtuar pjesë të huasë blerjes së armëve dhe municioneve për ushtrinë ukrainase.

Disbursimi do të bëhet në llogaritë bankare në emër të Ukrainës, por të vendosura në territorin e huadhënësve, duke mundësuar një autonomi më të madhe.

Ndërkohë, fitimet e papritura nga aktivet e imobilizuara do të kanalizohen në grupin e përbashkët nga gushti 2025 e në vazhdim. Përkthyer nga Euronews.com.