Luanët në Shqipëri, 'moda' e grupeve kriminale që shënjon pushtetin dhe forcën

Macet e mëdha (një term që i referohet luanëve) simbolizojnë modën e fundit të botës së krimit të organizuar, biznesmenëve dhe influencërave. Të kesh një ‘mace’ të madhe shënjon suksesin, pushtetin dhe forcën e kundërshtarit që mund të kesh përballë.

Revista amerikane “New Lines Magazine” i referohet kështu trendin që ka pushtuar Ballkanin, e sidomos Shqipërinë, ku kafshë si luani dhe tigri tashmë, janë bërë të zakonshme.

Siç shkruan revista,  për individët, mbajtja e kafshëve ekzotike si luanët është e paligjshme. Pronësia zyrtare është e kufizuar në kopshtet zoologjike, parqet e kafshëve të egra dhe institucionet e miratuara me leje të veçanta. Por kjo nuk i ka penguar shqiptarët e profilit të lartë të marrin luanë dhe t'i shfaqin ato në rrjetet e tyre sociale.

“New Lines Magazine” sjell shembullin e Ildi Patjonit, pronari i ndjerë i klubit të fitnesit HitFit, i cili vdiq në një aksident me motor në fillim të këtij viti. Pajtoni mbante një luan në banesë me të cilin shfaqej shpesh në foto e video nga makina e tij sportive.

“Biznesmenë të tjerë vendas kanë pozuar me luanët e tyre - njëri para shtëpisë së tij së bashku me dy SUV, tjetri e ka pajisur këlyshin e tij me një zinxhir të artë rreth qafës. Reperi shqiptar Noizy është parë në videot e shpërndara nga fansat në TikTok duke luajtur me dy luanë”, shkruan revista amerikane.

Pronari i Royal Blue, 56-vjeçari, ish-polici Gëzim Çela, u arrestua në Kosovë vitin e kaluar. Çela u ekstradua në Shqipëri në muajin mars dhe u akuzua për përfshirje në një grup të organizuar kriminal për trafik droge. Kur policia bastisi shtëpinë e familjes së tij, ata gjetën armë, granata dhe makina të blinduara. Para se të shiste heroinë dhe kokainë në të gjithë Evropën Perëndimore, Cela drejtonte një rrjet prostitucioni në Itali. Pak para arrestimit, ai ua zhvendosi titullin e restorantit luksoz dy familjarëve të tij.

Kur revista ka kontaktuar me pronarët e rinj të Royal Blue për të pyetur për luanët, ata nuk pranuan të komentojnë.

Edhe Bajrët e Shkodrës duket se janë joshur nga moda e luanëve. Një llogari e TikTok me qendër në Shkodër postoi një video të luanit "King Didi" duke ecur në një oborr. Makinat e familjes Bajri qëndrojnë në sfond me targat identifikuese të dukshme. Nuk ka asnjë arrestim nga policia për pronësinë e paligjshme të luanëve, sipas një personi të mirëinformuar me banim në Shkodër, i cili tha se kafshët me gjasë i përkisnin Bajrëve.

Themeluesja e “Justice for Animals Albania”, Oli Pero, ka thënë për “New Lines Magazine” se mbajtja e kafshëve si luani dhe tigri, “është çështje statusi për ta”.

“Unë zotëroj një luan, jam si sheiku i Dubait,” tha Oli Pero. Ajo i referohej në mënyrë indirekte princit të kurorës së Dubait, Hamdan bin Mohammed Al Maktoum, luanit të përkëdhelur Moochi, një mace me burrë të bardhë, të cilën ai do ta përkëdhelte dhe do ta ushqente me copa mishi në llogarinë e tij në Instagram.

Mirëmbajtja e maceve të mëdha është shumë e shtrenjtë. Në tregun e zi, këlyshët e luanit dhe tigrit kushtojnë nga 5 mijë dollarë deri në 10 mijë dollarë, tha Ariel Vasili, një veteriner shqiptar i specializuar për macet e egra. Ata hanë gjithashtu më shumë se 10 paund mish në ditë, që përkthehet në një shpenzim prej 2500 dollarë në muaj, në një vend ku paga mesatare mujore është rreth 900 dollarë.

“I ulur në një kafene në Tiranë, Vasili përshkroi mënyrën e të menduarit të klientëve të tij. “Ne duam të mburremi … një makinë të bukur, një shtëpi, gjashtë apo shtatë të dashuruar që i mbani me paratë tuaja. … Dhe tani gjëja e re janë këlyshët e luanit. Nëse je në mafi, mafioz, duhet të kesh një luan.”

Vasili vlerëson se në Shqipëri janë deri në 90 luanë që mbahen ilegalisht nga pronarë privatë. Ai tha se ata janë edukuar në robëri në Shqipëri, Serbi ose Maqedoninë e Veriut aty pranë dhe dyshon se e kanë origjinën nga i njëjti burim sepse shpesh vuajnë nga e njëjta sëmundje, peritoniti infektiv i maces, një infeksion viral relativisht i rrallë që shfaqet në të gjithë botën”, shkruan revista.

Një tjetër luan i profilit të lartë, Mbreti Simba, fitoi famë dy vjet më parë kur pronarët e tij në hotelin Arbëria Place pranë qytetit verior të Shkodrës postuan një video të tij në TikTok. I shoqëruar nga kënga "Gangster's Paradise" nga Coolio, një burrë me nuanca mban këlyshin Simba, ndërsa në sfond pozojnë një makinë luksoze Audi A8 e artë dhe një grua me lakore me një jumpsuit me stampa leopardi.

Ashtu si luani blu mbretëror, Mbreti Simba tani është rritur shumë për të qëndruar në restorant dhe është zhvendosur në shtëpinë e pronarit të hotelit, Ervis Martinaj, mbretit të lojërave të fatit të Shqipërisë, i cili nuk është parë që nga gushti 2022.

"Simba tani është mjaft i madh, rreth një oborr i lartë," na thotë një kamerier nga kafeneja e hotelit. Një tabelë neoni e kuqe në muret e saj me tulla lexon: "Bota është e jotja" - një varg nga personazhi Tony Montana në filmin "Scarface". (Drejtimi i Arbëria Palace nuk pranoi të komentonte kur u pyet për vendndodhjen dhe mirëqenien e Simba.)

Martinaj u shpall fajtor për një sërë akuzash në vitin 2021, duke përfshirë “konspiracion për të kryer vrasje” dhe u zhduk një vit më vonë. Nuk është e qartë nëse ai është ende gjallë, por shumë media shqiptare spekuluan se ai pati një fund të dhunshëm në duart e një sindikate rivale dhe se mesazhi i tij i fundit në shtëpi ishte "Mos harroni të ushqeni luanin".