Butrinti dhe gjelat që ngordhin n’u

Marsel Lela

Dy muaj më parë Kuvendi i Shqipërisë miratoi mes debatesh projekt-ligjin për menaxhimin e Parkut Kombëtar të Butrintit, lidhur ndërmjet Ministrisë së Kulturës dhe Fondacionit Shqiptar-Amerikan për Zhvillim. I njëjti fat duket se e pret edhe Amfiteatrin e Durrësit. Në të dyja rastet është anashkaluar debati shkencor dhe kulturor. Vendimet janë marrë nga qeveria, pa e përfshirë fare Akademinë e Shkencave, apo specialistët e arkeologjisë. 

Por, edhe pse mbi projekt-ligje të tilla si ai i Butrintit, i cili ka të bëjë me një nga monumentet më të mëdha të trashëgimisë tonë kulturore, qëndrojnë ende shumë pikëpyetje dhe paqartësi, asnjë zë nuk është ngritur për të kërkuar llogari, përveç Aleancës për Mbrojtjen e Butrintit.

E kam fjalën për ata zëra OJF-rash, OJQ-rash dhe aktivistë që nuk linin një degë nga rrapi i Mashkullores të binte, apo të shkëputej një pllakëz nga Bulevardi Dëshmorët e Kombit, pa u ngulur me pankarta sensibilizuese nëpër dyert e ministrive, apo studiove televizive. Ku kanë shkuar ata trima e trimëresha që kacafyteshin me Policinë kundër ndërtimeve te Parku i Liqenit Artificial të Tiranës? Që bënin namin për pishën-flamur të Parkut të Llogarasë apo rrapin përpara Galerisë së Arteve.

Po sjell vetëm një rast të ngjashëm, por jo aq dramatik sa ai i Butrintit. Një projekt i vitit 2012 në Kalanë e Lezhës synonte ndërtimin pranë kalasë të disa hapësirave që do të shërbenin për turistët. Ky vendim hasi asokohe në një protestë të fortë nga Forumi për Mbrojtjen e Trashëgimisë Kulturore. Studiuesi Artan Lame, arkitekti Artan Shkreli dhe arkeologu Lorenc Bejko ishin emrat dalzotësit më të spikatur të çdo gjëje që kishte të bënte me trashëgiminë tonë kulturore. Në një rast tjetër, një vit më vonë, gjatë ‘betejës’ së tyre për mbrojtjen e ikonave, Lame dhe Shkreli zotoheshin se nuk do të ndalonin derisa të vinin në krye të institucioneve për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore njerëz që do t’i shërbenin me të vërtetë kësaj trashëgimie.

Sot, kur Butrintin e pret kushedi ç’fat, këta zëra që janë vetë në krye të këtyre institucioneve çuditërisht heshtin, ose thënë më saktë, kanë kohë që kanë heshtur për çdo rast që ka cënuar trashëgiminë kulturore të Shqipërisë. Heshtin edhe pse Butrinti do t’i jepet një fondacioni të huaj me konçesion për dhjetë vjet, megjithëse qeveria përpiqet ta fshehë këtë pas fjalës ‘menaxhim.’

Heshtin edhe pse Akademia e Shkencave ka folur një ditë pasi ky projekt-ligj është miratuar në Parlament. Në asnjë vend të botës nuk ndodh që një ligj i tillë të miratohet pa e diskutuar më parë Akademia e Shkencave dhe specialistët e fushës.

Heshtin edhe pse një nga pjestarët e ekipit të Fondacionit Shqiptar-Amerikan është Richard Hodges, i cili prej kohësh ka vënë në pikëpyetje identitetin e Butrintit dhe vetë Sarandës si toka helene, e jo shqiptare.

Heshtin edhe pse vendimi nuk është marrë mbi bazën legale mbi të cilën ndërkombëtarët kanë bërë planin e menaxhimit, gjë e cila sjell ndryshimin e kufijve të disa zonave të Butrintit. Madje për këtë ka shprehur shqetësimin deputeti i partisë në pushtet, Pandeli Majko.

E gjithë kjo heshtje më sjell ndërmend poezinë “Lagja e varfun”, të Migjenit. Në këtë poezi ai ka si personazh kryesor një gjel që zgjon çdo mëngjes mjerimin e njerëzve të kësaj lagjeje, deri kur poeti e paralajmëron:

Hesht or gjel kryengritës

I lagjes së varfun, këtu,

Se nuk zbardh për ty dritë e ditës,

I gjykuem je me ngordhë n’u!

 Mesa duket, edhe “gjelat” tanë, nga frika mos vdesin n’u, e kanë mbyllur sqepin dhe nuk kakarisin më, duke e lënë “lagjen e varfun” të flerë në mjerimin e vet kulturor dhe urbanistik.

Në fund, nja dy fjalë për ata intelektualë që i shohin ngjarjet ‘djathtas’, apo janë dhe mbahen si konservatorët e qoshkut të sofrës së debatit publik. Të tillë si Aurel Plasari, Mark Marku, Rubens Shima dhe Parid Teferiçi. Këta, duhet thënë janë më sojlinj se ‘të majtët’ e llojit Lame, që e tregojnë çdo gardh e gjeth si trashëgimi kur u intereson, por në rastin e Butrintit, Durrësit e me radhë, kanë çfarë mbrojnë.

Që rrinë kaq nursëzë, duke pritur që historia t’i thërrasë në agora çështjesh më hijerënda, mirë nuk bëjnë.